Kết quả Tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp năm 2025 cho thấy, giai đoạn 2016 - 2025, cơ cấu lao động nông thôn Việt Nam có sự thay đổi rõ rệt. Tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm từ 56,3% xuống 51,93%, trong khi lao động phi nông nghiệp tăng lên 48,07%. Cùng với đó, tỷ trọng hộ nông nghiệp giảm từ 53,66% xuống 50,57%, còn hộ phi nông nghiệp tăng từ 40,03% lên 43,96%. Năm 2025, hơn 56% hộ gia đình có nguồn thu nhập chính từ phi nông nghiệp. Những con số này cho thấy sinh kế ở nông thôn đang thay đổi. Ruộng đồng vẫn là một phần quan trọng của đời sống nhưng ngày càng có nhiều người tìm đến những công việc ngoài nông nghiệp để có thu nhập đều đặn hơn.
Tại Nghệ An, xu hướng này thể hiện khá rõ qua câu chuyện "ly nông bất ly hương". Chị Hoàng Thị Dung, ở xã Quang Đồng (Nghệ An), từng cùng chồng chỉ dựa vào mấy sào ruộng để lo cuộc sống và nuôi 3 con ăn học. Theo chị, làm nông thu nhập bấp bênh, trong khi chi phí gia đình ngày một nhiều. Từ khi Công ty may TNHH VIET FAST hoạt động trên địa bàn, hai vợ chồng nộp hồ sơ vào làm. Tổng thu nhập mỗi tháng khoảng 16 - 18 triệu đồng, cao hơn nhiều so với nguồn thu từ làm ruộng.
Với chị Dương Thúy An, ở xã Vân Tụ (Nghệ An), việc học nghề may rồi làm việc tại công ty trên địa bàn cũng mở ra hướng đi khác. Công việc phù hợp, thu nhập ổn định và quan trọng là gần nhà khiến chị yên tâm gắn bó.
Xã Vân Tụ hiện có 56 doanh nghiệp, 6 hợp tác xã, 1 làng nghề mây tre đan, 8 trang trại chăn nuôi và 1.647 hộ kinh doanh cá thể. Các cơ sở này tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 5.150 lao động. Các ngành nghề cũng không còn bó hẹp trong sản xuất nông nghiệp. May mặc, cơ khí, xây dựng, y tế, sản xuất vật liệu xây dựng và dịch vụ đang trở thành những địa chỉ việc làm mới của người dân địa phương.
Theo lãnh đạo UBND xã Vân Tụ, kết quả này đến từ việc địa phương thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với chuyển dịch lao động, trong đó ưu tiên phát triển ngành nghề, đưa công nghiệp, thương mại và dịch vụ về nông thôn. Thu nhập bình quân đầu người của xã năm 2025 đạt 78,29 triệu đồng/người/năm. Kết quả này có sự đóng góp từ công nghiệp, dịch vụ, doanh nghiệp và đào tạo nghề bên cạnh sản xuất nông nghiệp.
Tại xã Quan Thành (Nghệ An), sự xuất hiện của các nhà máy sản xuất giày dép quy mô lớn cũng đang tạo thêm việc làm cho người dân. Cùng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, hợp tác xã trên địa bàn, địa phương phối hợp với Trung tâm Dịch vụ việc làm cập nhật nhu cầu tuyển dụng, kết nối cung - cầu lao động. Các lớp hướng nghiệp và đào tạo nghề được tổ chức với những nội dung gần với nhu cầu thực tế như may mặc, kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, thú y, nuôi ong, sửa chữa máy nông nghiệp, nấu ăn... Người lao động cũng được tiếp cận các chính sách hỗ trợ học nghề, vay vốn để tự tạo việc làm hoặc tham gia làm việc tại doanh nghiệp.
Tại xã Trấn Yên (Lào Cai), anh Lê Hữu Thắng (thôn Minh Quán 4) từng gắn bó nhiều năm với đồng ruộng, nay tham gia đào tạo nghề cắt gọt kim loại rồi chuyển sang làm việc tại Nhà máy Z183. Thu nhập bình quân của anh hiện khoảng 15 triệu đồng/tháng. Theo anh Thắng, có nghề và kỹ năng giúp người lao động có thêm cơ hội tìm kiếm, lựa chọn việc làm và nâng cao thu nhập.
Bà Nguyễn Thị Minh Thúy, Phó Chủ tịch UBND xã Trấn Yên cho biết, đào tạo nghề cần gắn với nhu cầu của thị trường và giải quyết việc làm. Vì vậy, địa phương tiếp tục kết nối doanh nghiệp, tư vấn nghề, giới thiệu việc làm và khuyến khích người dân nâng cao kỹ năng.
Tại xã vùng cao Nậm Có (Lào Cai), lao động qua đào tạo hiện đạt 35%. Trong 8 tháng năm 2026, 45 lao động đã chuyển sang khu vực phi nông nghiệp, đạt 100% chỉ tiêu cả năm. Địa phương đang tập trung định hướng việc làm trong các lĩnh vực du lịch, dịch vụ và công nghiệp.
Ở cấp độ rộng hơn, TP Cần Thơ đặt mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp xuống còn 36,15% tổng số lao động đang làm việc trong nền kinh tế thành phố. Để thực hiện mục tiêu này, thành phố dự kiến phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ, khu và cụm công nghiệp, đồng thời đẩy mạnh đào tạo và chuyển đổi nghề cho lao động nông thôn.
Việc chuyển dịch cũng không có nghĩa người dân phải rời bỏ hoàn toàn nông nghiệp. Sản xuất nông nghiệp đang được định hướng theo hướng công nghệ cao, xanh, tuần hoàn, gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Cơ giới hóa, dịch vụ nông thôn, làng nghề và du lịch cộng đồng cũng tạo thêm những công việc mới ngay trong khu vực nông thôn.
Tại Lào Cai, gần 4.000 lao động đã chuyển từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp trong năm 2026, chủ yếu ở các lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, du lịch, kinh doanh và bán hàng. Lao động nông nghiệp hiện còn chiếm 49,15% tổng số lao động xã hội.
Những chuyển động ấy đang làm thay đổi diện mạo việc làm ở nông thôn. Từ chỗ chờ mùa vụ, người lao động có thêm lựa chọn việc làm quanh năm. Từ chỗ phải rời quê để kiếm sống, nhiều người có thể ở lại, đi làm tại doanh nghiệp gần nhà và trở về với gia đình sau mỗi ngày làm việc.
ĐỨC THỌ
