Vụ nam sinh dùng hung khí khiến 5 học sinh khác bị thương tại trường học ở TPHCM mới đây khiến vấn đề sức khỏe tâm lý của trẻ em, đặc biệt những thay đổi bất thường về cảm xúc và hành vi được quan tâm. Qua xác minh bước đầu, nam sinh từng được chẩn đoán “Phản ứng với stress trầm trọng và rối loạn sự thích ứng - các rối loạn hỗn hợp về hành vi và cảm xúc”.
Theo ThS tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, “Phản ứng với stress trầm trọng và rối loạn sự thích ứng” là thuật ngữ thuộc nhóm các trạng thái tâm lý phát sinh liên quan đến yếu tố gây stress hoặc một biến cố có ý nghĩa, khi khả năng thích nghi của cá nhân bị ảnh hưởng. Với thể hỗn hợp về hành vi và cảm xúc, trẻ có thể đồng thời xuất hiện những xáo trộn về cảm xúc và thay đổi đáng kể trong hành vi. Các biểu hiện thường gặp gồm buồn bã, lo âu, căng thẳng, dễ kích thích, thất vọng, cảm giác quá tải; đi kèm có thể là chống đối, bốc đồng, xung đột hoặc khó kiểm soát hành vi.
ThS, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân cho biết, tình trạng này có thể xuất hiện khi trẻ trải qua những áp lực hoặc biến cố mà tại thời điểm đó chưa có đủ khả năng để thích nghi và điều chỉnh. Điều đáng chú ý là các dấu hiệu không phải lúc nào cũng dễ nhận ra. Một đứa trẻ vốn ổn định có thể trở nên buồn bã, lo âu, dễ nổi nóng hoặc thường xuyên cảm thấy quá tải. Về hành vi, trẻ có thể thay đổi rõ rệt so với trước, gia tăng chống đối, xung đột, bốc đồng hoặc vi phạm các chuẩn mực xã hội.
Rối loạn sự thích ứng không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Theo ThS Phạm Quỳnh Trang, tình trạng này thường là kết quả của sự tương tác giữa biến cố gây stress, đặc điểm dễ tổn thương của cá nhân, khả năng đối phó và hệ thống hỗ trợ xã hội.
Những thay đổi lớn trong cuộc sống, xung đột các mối quan hệ, mất mát, áp lực học tập, công việc hoặc căng thẳng kéo dài đều có thể trở thành tác nhân. Trong đó, khả năng thích nghi của mỗi người trước cùng một sự việc có thể rất khác nhau. Môi trường mạng cũng cần được đặc biệt lưu ý. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh không nên vội quy kết nguyên nhân của một vụ việc cụ thể cho bệnh lý tâm thần, gia đình hay mạng xã hội khi chưa có đánh giá đầy đủ.
Gia đình vì thế không nên chỉ chú ý đến điểm số hay việc trẻ có ngoan hay không. Những thay đổi về cảm xúc, các mối quan hệ, cách trẻ phản ứng trước áp lực cũng là những tín hiệu cần được quan tâm.
Với việc sử dụng internet, thay vì chỉ cấm đoán, phụ huynh nên đồng hành, hướng dẫn trẻ nhận diện nội dung độc hại, lời kích động và cách tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề.
Nhà trường cần có môi trường đủ an toàn để học sinh nói về những khó khăn tâm lý. Khi một học sinh có thay đổi bất thường kéo dài, xung đột gia tăng hoặc xuất hiện dấu hiệu muốn làm tổn thương bản thân hay người khác, gia đình, nhà trường và chuyên gia cần phối hợp đánh giá, hỗ trợ kịp thời.
Chuyên gia Phạm Quỳnh Trang nhấn mạnh, một người có rối loạn thích ứng không mặc nhiên nguy hiểm; ngược lại, một hành vi bạo lực cũng không tự động chứng minh người đó mắc rối loạn tâm thần. Việc đánh giá cần dựa trên toàn bộ trạng thái tâm thần, lịch sử phát triển, tác nhân gây stress, các mối quan hệ gia đình - xã hội, khả năng kiểm soát xung động và những yếu tố nguy cơ khác.
XUÂN MAI
