Không chỉ mở rộng không gian tác nghiệp trên môi trường số, luật mới còn khơi thông nguồn lực cho kinh tế báo chí, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao tính chuyên nghiệp, nhân văn của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
Tạo hành lang pháp lý cho báo chí thích ứng thời đại số
Sự bùng nổ của internet, mạng xã hội và công nghệ trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi sâu sắc cách công chúng tiếp cận thông tin. Tin tức không còn chỉ hiện diện trên mặt báo in hay bản tin truyền hình truyền thống mà được lan tỏa từng phút trên các nền tảng số, thiết bị di động và mạng xã hội đa nền tảng.
Trong dòng chảy ấy, báo chí chính thống đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để vừa giữ vai trò định hướng dư luận, vừa cạnh tranh về tốc độ, chất lượng và trải nghiệm thông tin. Việc sửa đổi Luật Báo chí vì thế được nhìn nhận như bước đi cần thiết nhằm tạo nền tảng pháp lý cho sự phát triển của báo chí trong giai đoạn mới.
Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ VH-TT&DL) cho biết, Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 gồm 4 chương, 51 điều, được tinh gọn đáng kể so với Luật năm 2016 nhưng bổ sung nhiều nội dung mang tính đột phá.
Theo ông Hiếu, việc sửa đổi luật lần này bám sát các chủ trương lớn của Đảng về công tác báo chí, đồng thời thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và môi trường truyền thông hiện đại. “Luật tiếp tục khẳng định báo chí Việt Nam là báo chí cách mạng, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, đồng thời bảo đảm quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân đi đôi với trách nhiệm xã hội”, ông Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung quy định về vị trí của báo chí, qua đó tiếp tục định hình nền báo chí phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.
Không chỉ vậy, luật cũng bổ sung quy định về quyền yêu cầu cải chính trên báo chí của công dân. Đây được xem là bước tiến nhằm bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan báo chí trong việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, tư duy xây dựng luật lần này có nhiều thay đổi theo hướng linh hoạt hơn. Các quy định mang tính khung được thiết kế để bảo đảm tính ổn định lâu dài, trong khi những nội dung thường xuyên biến động sẽ giao Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn chi tiết nhằm tạo sự chủ động trong thực thi.
Đáng chú ý, luật chú trọng cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý báo chí, phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia và xu thế phát triển truyền thông hiện đại.
Bà Đinh Quỳnh Anh, Phó Ban Nghiệp vụ và Truyền thông, Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, luật mới không chỉ là sự hoàn thiện về mặt pháp lý mà còn là nền tảng để báo chí thích ứng tốt hơn với bối cảnh truyền thông số.
Theo bà Quỳnh Anh, báo chí cách mạng tiếp tục là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, vừa phản ánh thực tiễn, vừa định hướng dư luận xã hội và góp phần thúc đẩy phát triển đất nước. “Báo chí là “tai mắt” của nhân dân trong giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước, doanh nghiệp và xã hội”, bà Đinh Quỳnh Anh nhấn mạnh.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có, báo chí chính thống không thể chỉ dừng lại ở việc đưa tin. Theo bà, báo chí còn phải đóng vai trò cung cấp thông tin chuẩn xác, phản bác các quan điểm sai trái và giữ vững niềm tin của công chúng.
Mở rộng không gian hoạt động, khơi thông nguồn lực cho kinh tế báo chí
Một trong những nội dung được giới chuyên môn đặc biệt quan tâm trong Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 là việc mở rộng không gian phát triển kinh tế báo chí và tạo điều kiện cho báo chí chuyển đổi số mạnh mẽ hơn.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, lần đầu tiên hoạt động báo chí trên môi trường số được quy định rõ ràng trong luật; các kênh nội dung của cơ quan báo chí trên nền tảng số được công nhận là sản phẩm báo chí.
Điều này được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan báo chí phát triển mạnh trên môi trường mạng, bắt kịp xu thế truyền thông đa nền tảng đang diễn ra trên toàn cầu. “Luật đã mở rộng không gian hoạt động của báo chí, đặc biệt trên môi trường số. Đây là nền tảng quan trọng để báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh truyền thông hiện đại”, ông Nguyễn Văn Hiếu cho biết.
Cùng với đó, Nhà nước sẽ đầu tư phát triển nền tảng số báo chí quốc gia, hạ tầng dữ liệu báo chí và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số.
Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh nhiều cơ quan báo chí đang chịu áp lực lớn về nguồn lực tài chính và công nghệ khi phải cạnh tranh trực tiếp với các nền tảng xuyên biên giới.
Luật mới cũng cho phép cơ quan báo chí tích hợp các dịch vụ trực tuyến trên sản phẩm báo chí theo quy định của Chính phủ. Quy định này mở ra cơ hội gia tăng giá trị cho sản phẩm báo chí, đồng thời tạo thêm nguồn thu hợp pháp cho các tòa soạn.
Đáng chú ý, luật bổ sung nhiều nguồn thu mới như khai thác bản quyền nội dung, hoạt động tài chính, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, thực hiện các chương trình, dự án được giao và các hoạt động hợp pháp khác.
Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, đây là bước tiến quan trọng để báo chí từng bước tự chủ tài chính và phát triển bền vững hơn trong bối cảnh doanh thu quảng cáo truyền thống sụt giảm mạnh.
Một điểm mới khác là việc cho phép cơ quan báo chí liên kết sản xuất nội dung, ngoại trừ các lĩnh vực thời sự chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Quy định này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hợp tác, khai thác nguồn lực xã hội và nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí.
Bên cạnh đó, cơ chế Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc đấu thầu sản phẩm báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, xã hội, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo cũng tiếp tục được hoàn thiện. Theo bà Đinh Quỳnh Anh, đây là yếu tố quan trọng giúp báo chí giảm áp lực về nguồn thu, đồng thời bảo đảm duy trì các nhiệm vụ thông tin thiết yếu phục vụ cộng đồng. “Chuyển đổi số đã trở thành vấn đề sống còn của báo chí”, bà Đinh Quỳnh Anh nhận định. Theo bà, trong kỷ nguyên mới, nhà báo không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp truyền thống mà còn phải làm chủ công nghệ, dữ liệu và ngoại ngữ để thích ứng với môi trường truyền thông hiện đại.
Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 cũng tăng cường các quy định về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí, đặc biệt trên không gian mạng. Các quy định về điều kiện hoạt động, cấp phép và thu hồi giấy phép được làm rõ hơn. Đồng thời, vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong giám sát, xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp cũng được nâng cao.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh và thông tin giả xuất hiện ngày càng nhiều, việc giữ gìn chuẩn mực nghề nghiệp, nâng cao tính xác thực và trách nhiệm xã hội của báo chí là yêu cầu quan trọng để duy trì niềm tin của công chúng. Từ những thay đổi mang tính toàn diện và đồng bộ, Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo dựng hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển của báo chí Việt Nam trong giai đoạn mới. Không chỉ bảo đảm định hướng chính trị và vai trò của báo chí cách mạng, luật mới còn mở ra cơ hội đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số và từng bước xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn hơn.
Trong dòng chảy mạnh mẽ của thời đại số, báo chí Việt Nam đứng trước nhiều thử thách nhưng cũng mở ra không ít cơ hội. Và với những thay đổi từ Luật Báo chí sửa đổi năm 2025, kỳ vọng về một nền báo chí phát triển bền vững, đủ sức cạnh tranh và tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của đất nước đang dần trở nên rõ nét hơn.
KHÁNH VÂN
