Tuy nhiên, bên cạnh tính tiện lợi và khả năng lan tỏa nhanh, việc lạm dụng loại hình nội dung này đặt ra những lo ngại về sức khỏe não bộ, khả năng tập trung, gây ra hiện tượng “não bỏng ngô”.
Khi chiếc điện thoại trở thành “phản xạ” mỗi sáng
Bạn Lê Hoài Anh, sinh viên Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, việc cầm điện thoại ngay sau khi thức dậy gần như đã trở thành phản xạ hàng ngày vì sợ bỏ lỡ những thông tin quan trọng.
Tương tự, Lê Thị Thùy Trang (27 tuổi, nhân viên văn phòng) chia sẻ, dù biết việc sử dụng điện thoại ngay khi thức dậy không có lợi cho sức khỏe, cô vẫn rất khó từ bỏ. "Nếu không cầm điện thoại, tôi có cảm giác thiếu điều gì đó. Nó giống như một cách để đánh thức bản thân trước khi bắt đầu ngày mới", Trang nói.
Không chỉ buổi sáng, điện thoại cũng trở thành người bạn đồng hành trong hầu hết khoảng thời gian rảnh. Nhiều người dự định chỉ xem vài phút để giải trí nhưng cuối cùng lại dành hàng giờ liên tục cho các nền tảng video ngắn.
Một bạn trẻ cho biết, mỗi ngày dành từ 4 - 5 tiếng để xem video ngắn. Những nội dung được thiết kế với tốc độ nhanh, liên tục thay đổi khiến người xem khó dừng lại. Hệ quả là khả năng tập trung trong học tập, làm việc giảm sút, trong khi thói quen vô thức cầm điện thoại ngày càng khó kiểm soát.
Một trường hợp khác chia sẻ việc thức đến 2 - 3h sáng chỉ để lướt video đã khiến chất lượng giấc ngủ suy giảm, đồng thời bản thân ngày càng mất kiên nhẫn với những bài viết hoặc tài liệu có nội dung dài.
Những biểu hiện trên không còn là các trường hợp cá biệt. Nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng video ngắn trong thời gian dài với sự suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và sức khỏe tinh thần.
Một nghiên cứu tổng hợp quy mô lớn phân tích dữ liệu từ 71 công trình khoa học với khoảng 98.000 người tham gia cho thấy, những người thường xuyên sử dụng các nền tảng video ngắn có nguy cơ cao hơn gặp các vấn đề về nhận thức, trí nhớ, giấc ngủ và tâm lý.
Các nhà nghiên cứu sử dụng thuật ngữ "Popcorn Brain" (não bỏng ngô) để mô tả trạng thái não bộ quen với những kích thích nhanh và liên tục, khiến các hoạt động đòi hỏi sự tập trung như đọc sách, học tập, trò chuyện hoặc giải quyết vấn đề trở nên kém hấp dẫn.
Theo các nhà khoa học, mỗi đoạn video ngắn đều tạo ra một đợt giải phóng dopamine - chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác hưng phấn và phần thưởng. Khi liên tục tiếp nhận những kích thích này, não bộ dần hình thành xu hướng tìm kiếm cảm giác mới, khiến người dùng khó duy trì sự chú ý đối với các công việc cần thời gian dài.
Kết quả đo điện não đồ cũng ghi nhận những người sử dụng video ngắn với tần suất cao có hoạt động yếu hơn ở các vùng não liên quan đến khả năng ra quyết định, kiểm soát hành vi và duy trì sự chú ý.
Bên cạnh đó, việc tiếp xúc với nội dung có nhịp độ nhanh vào ban đêm còn có thể làm chậm quá trình sản sinh melatonin - hormone điều hòa giấc ngủ, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi và sức khỏe lâu dài.
Không phải bệnh nhưng là dấu hiệu đáng lo ngại
Theo TS, BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, "não bỏng ngô" không phải là tên một căn bệnh hay chẩn đoán y khoa. Thuật ngữ này do nhà nghiên cứu David Levy đưa ra từ năm 2011 nhằm mô tả trạng thái tâm trí liên tục bị kéo theo các kích thích từ thiết bị điện tử.
Theo bác sĩ Nghĩa, hiện tượng nghiện video ngắn cũng chưa được xếp vào nhóm rối loạn tâm thần. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa việc sử dụng loại hình nội dung này kéo dài là vô hại.
Theo các chuyên gia, người dùng nên xem lại thói quen sử dụng thiết bị số nếu thường xuyên xuất hiện các dấu hiệu như: Khó tập trung trong thời gian dài, luôn có cảm giác thôi thúc phải cầm điện thoại, giảm khả năng ghi nhớ, dễ nóng nảy, thiếu kiên nhẫn hoặc bốc đồng hơn trước. Ở nhiều trường hợp, những biểu hiện này còn đi kèm tình trạng mỏi mắt, đau đầu, mất ngủ, uể oải và suy giảm chất lượng cuộc sống.
Đáng chú ý, một nghiên cứu năm 2025 cho thấy chỉ sau 14 ngày hạn chế truy cập internet trên điện thoại, người trưởng thành đã cải thiện rõ rệt khả năng tập trung, sức khỏe tinh thần và cảm giác hạnh phúc. Thời gian sử dụng điện thoại trung bình giảm từ khoảng 314 phút xuống còn 161 phút mỗi ngày. Hơn 90% người tham gia cảm nhận sức khỏe tinh thần được cải thiện, trong khi hơn một nửa vẫn duy trì hiệu quả tích cực sau khi nghiên cứu kết thúc.
Các chuyên gia khuyến nghị người dùng không nhất thiết phải từ bỏ hoàn toàn điện thoại hay mạng xã hội. Điều quan trọng là thiết lập giới hạn thời gian sử dụng, tránh xem video ngắn trước khi đi ngủ, duy trì thói quen đọc sách, luyện tập thể thao và tham gia các hoạt động đòi hỏi sự tập trung trong thời gian dài.
Trong kỷ nguyên số, video ngắn là công cụ giải trí và tiếp cận thông tin hiệu quả nếu được sử dụng hợp lý. Tuy nhiên, khi những cú vuốt màn hình trở thành phản xạ vô thức và chiếm phần lớn thời gian trong ngày, chúng có thể âm thầm làm suy giảm khả năng tập trung, tư duy và kiểm soát hành vi. Xây dựng thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh vì thế không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe não bộ mà còn góp phần nâng cao chất lượng học tập, làm việc và cuộc sống.
Minh Châu
