Đó là những chuyến đi xuyên đêm, những cung đường bùn lầy, những lần bám hiện trường thiên tai và cả những cuộc gặp gỡ bất ngờ đã làm thay đổi số phận của nhiều con người trên khắp mọi miền đất nước.
Đi tìm những tiếng gọi từ tận cùng khó khăn
0h giữa đêm đông Hà Nội.
Khi phần lớn thành phố đã chìm vào giấc ngủ, điện thoại của phóng viên Hương Hồng bất ngờ đổ chuông.
Đầu dây bên kia là PGS, TS Nguyễn Hữu Ước, khi đó là Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Lồng ngực, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Giọng vị bác sĩ đầu ngành vẫn giữ được sự điềm tĩnh quen thuộc, nhưng phía sau từng câu nói là sự khẩn trương của một cuộc chạy đua với thời gian.
"Một bệnh nhân suy tim giai đoạn cuối vừa có cơ hội ghép tim từ nguồn tạng hiến của người chết não. Gia đình rất khó khăn, em có thể vào viện ngay được không?".
Cuộc gọi chỉ kéo dài vài phút nhưng đủ để người phóng viên hiểu rằng, phía sau cánh cửa phòng mổ sắp sáng đèn là một gia đình đang đứng trước cơ hội cuối cùng để giữ người thân ở lại với cuộc đời.
Chị lập tức chuẩn bị lên đường. Nhưng lúc ấy, chồng đang đi công tác xa. Trong căn hộ nhỏ chỉ còn 2 con thơ, bé lớn mới 4 tuổi, đứa nhỏ mới 16 tháng tuổi đang sốt nhẹ vì thời tiết chuyển lạnh. Không còn lựa chọn nào khác, chị khoác thêm áo ấm cho các con rồi đưa cả 2 cùng tới bệnh viện.
Ngoài trời, gió mùa đông bắc thổi hun hút qua những con phố vắng. Trên xe, cô con gái lớn vẫn còn ngái ngủ, bé nhỏ thi thoảng lại dụi đầu vào vai mẹ. Còn trong lòng người phụ nữ trẻ là sự thấp thỏm của một người mẹ và trách nhiệm của một người làm báo trước lời cầu cứu vừa nhận được.
Khi 3 mẹ con tới Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Trung tâm Tim mạch và Lồng ngực vẫn sáng đèn. Phía sau cánh cửa phòng mổ là cuộc chạy đua nghẹt thở của các y, bác sĩ nhằm giành giật sự sống cho anh Nguyễn Quang Thành (SN 1987, quê Thanh Hóa), người vừa có cơ hội được ghép tim sau nhiều năm chống chọi với căn bệnh suy tim giai đoạn cuối.
Ngoài hành lang bệnh viện, chị Nguyễn Thị Nhụ (vợ anh Thành) ngồi lặng lẽ trên chiếc ghế nhựa. Đôi mắt người phụ nữ đỏ hoe sau nhiều đêm thức trắng. Nhiều năm qua, để níu giữ sự sống cho chồng, gia đình chị đã bán đi những tài sản có giá trị, vay mượn khắp nơi. Khi cơ hội ghép tim bất ngờ xuất hiện, niềm vui chưa kịp trọn vẹn thì nỗi lo về chi phí điều trị lại đè nặng lên đôi vai vốn đã quá gầy guộc.
Đêm hôm đó, trong khi 2 con nhỏ ngủ gà ngủ gật trên hàng ghế chờ, nữ phóng viên lặng lẽ ghi hình, chép từng câu chuyện, trò chuyện với gia đình bệnh nhân, các y, bác sĩ và hoàn thiện bài viết ngay tại hành lang bệnh viện.
Nhiều năm đã trôi qua, điều còn đọng lại trong ký ức không phải là cái lạnh cắt da của đêm đông Hà Nội hay sự mệt mỏi sau nhiều giờ thức trắng. Điều chị nhớ nhất là khoảnh khắc người vợ bật khóc nức nở khi nghe tin ca ghép tim thành công.
Khoảnh khắc ấy khiến người làm báo hiểu rằng, phía sau mỗi cuộc gọi giữa đêm khuya, phía sau mỗi lá đơn cầu cứu gửi về tòa soạn là một số phận đang cần được lắng nghe, cần được sẻ chia và cần thêm một cơ hội để bước tiếp.
Những cuộc gọi từ bệnh viện, những lá đơn cầu cứu từ khắp mọi miền đất nước đã trở thành một phần quen thuộc trong hành trình của các phóng viên Nhân ái báo Dân trí. Thế nhưng, không phải hoàn cảnh nào cũng được tìm thấy từ những cuộc điện thoại hay những dòng thư khẩn thiết. Có những cuộc gặp gỡ đến như một cơ duyên đặc biệt, để rồi nhiều năm sau nhớ lại, người làm báo vẫn tin rằng đó là sự sắp đặt kỳ diệu của cuộc đời.
Cuộc gặp định mệnh giữa rừng sâu
Một ngày tháng 6/2020, trên đường tới xã Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang để xác minh hoàn cảnh một nhân vật, chiếc xe chở phóng viên Hương Hồng bất ngờ sa lầy giữa đoạn đường đất trơn trượt sau cơn mưa lớn. Bánh xe lún sâu trong lớp bùn nhão, càng cố tăng ga càng sa xuống. Giữa con đường rừng vắng vẻ, bốn bề chỉ có đồi núi và cây cối um tùm, phóng viên loay hoay tìm cách thoát khỏi hố lầy nhưng bất lực.
Đúng lúc ấy, một chàng trai trẻ đi xe máy ngang qua đã dừng lại.
Không chút đắn đo, em dựng xe bên đường rồi xắn quần lội bùn giúp đẩy xe. Thấy chiếc xe vẫn chưa thể thoát ra, em lại tất tả quay về nhà lấy xẻng, gọi thêm người thân tới hỗ trợ. Chỉ đến khi từng lớp bùn dưới bánh xe được xúc đi và chiếc xe từ từ nhích lên khỏi hố lầy, chị mới nhận ra chàng trai ấy đang ôm ngực, thở dốc vì mệt.
Cuộc trò chuyện ngắn bên vệ đường khiến người phóng viên không khỏi bất ngờ.
Chàng trai ấy là Quan Văn Tuyên, người dân tộc Tày ở thôn Ón Cáy. Người vừa nhiệt tình giúp đỡ một người xa lạ giữa đường rừng lại đang mang trong mình căn bệnh ung thư hạch. Sau thời gian điều trị, đến lịch tái khám nhưng vì hoàn cảnh quá khó khăn, Tuyên đành gác lại việc chữa bệnh.
Nhìn gương mặt xanh xao và thân hình gầy gò của Tuyên, thật khó hình dung em vừa dốc hết sức mình để giúp đẩy một chiếc xe sa lầy. Nhưng điều khiến chị xúc động hơn cả là nụ cười hiền lành luôn hiện hữu trên khuôn mặt chàng trai trẻ.
Giữa lúc bản thân đang phải từng ngày chống chọi với bệnh tật, em vẫn sẵn sàng giúp đỡ một người xa lạ mà không hề nghĩ đến sự thiệt hơn cho mình.
Cuộc gặp gỡ ấy khiến người phóng viên quyết định tìm đến nhà Tuyên ngay trong ngày hôm đó.
Nằm nép mình giữa bản làng heo hút, căn nhà lá của Tuyên đơn sơ và cũ kỹ hơn những gì chị hình dung. Trong căn nhà nhỏ ấy, người mẹ lam lũ vẫn ngày ngày tất bật lo bữa ăn, thuốc men cho con trai. Còn Tuyên, dù mang trong mình căn bệnh hiểm nghèo, vẫn cố gắng làm những công việc nhỏ trong khả năng để đỡ đần gia đình.
Rời khỏi nhà Tuyên chiều hôm ấy, hình ảnh chàng trai trẻ với ánh mắt hiền lành và nụ cười lạc quan cứ theo người làm báo suốt chặng đường trở về. Có những hoàn cảnh khiến người ta thương cảm. Có những số phận khiến người ta day dứt. Nhưng Quan Văn Tuyên lại khiến người đối diện cảm phục bởi nghị lực và lòng tốt của mình.
Ngay sau đó, bài viết về hoàn cảnh của em đã được thực hiện trên chuyên mục Nhân ái. Từ cuộc gặp tình cờ giữa con đường lầy lội nơi núi rừng Tuyên Quang, câu chuyện của Tuyên đã đến với hàng triệu bạn đọc Dân trí. Những lời động viên, những sự sẻ chia và hỗ trợ từ khắp mọi miền đất nước lần lượt gửi về, tiếp thêm hy vọng cho chàng trai trẻ trên hành trình chống chọi với bệnh tật.
Nhiều năm làm công tác Nhân ái, Hương Hồng vẫn luôn tin rằng, điều quý giá nhất mà nghề báo mang lại không chỉ là những bài viết được đăng tải hay số tiền hỗ trợ dành cho người khó khăn. Điều quý giá hơn cả là được gặp những con người bình dị nhưng giàu nghị lực, giàu lòng nhân hậu như Quan Văn Tuyên.
Chính những cuộc gặp gỡ ấy đã tiếp thêm động lực để những người làm báo tiếp tục lên đường, lắng nghe và chuyển đi những lời cầu cứu từ tận cùng khó khăn, để những phận đời kém may mắn có thêm cơ hội được cộng đồng biết đến, sẻ chia và nâng đỡ.
Vượt mưa lũ, băng rừng mang yêu thương đến với người dân
Trong ký ức của phóng viên Mạnh Mường, hành trình vào vùng lũ Lào Cai sau cơn bão lịch sử vẫn là một trong những chuyến đi đặc biệt nhất của nghề báo.
Những ngày ấy, mưa lớn kéo dài khiến nhiều địa phương bị chia cắt hoàn toàn. Đất đá từ trên núi liên tục đổ xuống, nhiều tuyến đường bị sạt lở nghiêm trọng. Những bản làng nằm sâu trong thung lũng gần như mất liên lạc với bên ngoài. Điện lưới bị cắt, sóng điện thoại chập chờn. Không ai biết chính xác cuộc sống của người dân phía sau những điểm sạt lở đang ra sao.
Ngay từ sáng sớm, đoàn công tác của báo Dân trí đã lên đường mang theo hàng cứu trợ khẩn cấp và tiền hỗ trợ tới người dân vùng bị ảnh hưởng nặng nề. Thế nhưng quãng đường vốn chỉ mất vài giờ di chuyển lại kéo dài gần trọn một ngày.
Xe liên tục phải dừng lại chờ lực lượng chức năng dọn đất đá. Có những đoạn đường vừa được mở tạm để xe đi qua. Có những khúc cua, một bên là vách núi nham nhở sau sạt lở, một bên là vực sâu hun hút. Trời càng về chiều, sương mù và mưa phùn càng dày đặc.
Khi đoàn công tác tới gần điểm trao quà, màn đêm đã buông xuống. Do nhiều tuyến đường bị sạt lở nghiêm trọng, phải tới gần 22h đêm, chiếc xe chở hàng cứu trợ của báo Dân trí mới có thể vào tới địa bàn.
Trước mắt người phóng viên là một khung cảnh khó quên. Cả bản làng chìm trong bóng tối. Điện đã mất từ nhiều ngày trước. Những mái nhà còn sót lại sau thiên tai chỉ le lói ánh nến hoặc ánh đèn pin yếu ớt. Dấu vết của trận lũ dữ vẫn còn hiện rõ trên những bức tường loang lổ bùn đất, trên những khoảng sân ngổn ngang cây gãy và vật dụng bị cuốn trôi.
Nghe tiếng xe cứu trợ từ xa vọng lại, người dân lần lượt cầm đèn pin đi ra. Trong ánh sáng chập chờn giữa đêm núi, có những cụ già chống gậy đứng chờ. Có những người mẹ ôm con nhỏ trong tay. Có những em bé mặc chiếc áo đã lấm đầy bùn đất, nép sau lưng người thân rồi tò mò nhìn về phía đoàn công tác. Sau nhiều ngày bị cô lập, họ đã chờ đợi những chuyến xe như thế.
Điều khiến người phóng viên xúc động nhất không phải là hành trình gian nan vừa trải qua, mà là ánh mắt của người dân khi những phần quà cứu trợ được trao tận tay. Giữa bản làng vừa đi qua thiên tai, giữa những ngôi nhà bị hư hỏng, giữa nỗi lo về những ngày tháng phía trước, những ánh mắt ấy vẫn ánh lên niềm hy vọng. Đêm hôm đó, khi công việc trao quà kết thúc, kim đồng hồ đã gần sang ngày mới.
Trên đường trở ra, nhìn những ánh đèn pin nhỏ dần phía sau màn mưa, anh hiểu rằng điều người dân cần nhất đôi khi không chỉ là những phần quà cứu trợ. Điều họ cần hơn cả là biết rằng trong lúc khó khăn nhất, vẫn có những người đang hướng về họ.
Và cũng chính từ những chuyến đi vào tâm lũ ấy, nhiều hoàn cảnh mất nhà cửa, mất kế sinh nhai đã được phát hiện. Nhiều bài viết được thực hiện ngay sau đó, trở thành cầu nối để bạn đọc Dân trí chung tay dựng lại những căn nhà Nhân ái cho người dân sau thiên tai, giúp họ từng bước ổn định cuộc sống và bắt đầu lại từ những đổ nát tưởng chừng không thể vượt qua.
Phóng viên Nguyễn Huyền vẫn nhớ như in chuyến công tác lên Lạng Sơn dự lễ khánh thành 10 ngôi nhà Nhân ái giữa những ngày mưa lũ.
Ngay từ sáng sớm, địa phương liên tục gọi điện báo tin mưa lớn suốt đêm đã làm sập khung bạt dựng chương trình, backdrop bị gió xé rách, địa điểm tổ chức buộc phải thay đổi vào phút chót. Thế nhưng, sau nhiều cuộc điện thoại gấp gáp trên đường di chuyển, lễ khánh thành vẫn diễn ra đúng kế hoạch.
Niềm vui chưa kịp trọn vẹn thì mưa lớn tiếp tục khiến nhiều tuyến đường bị ngập sâu. Không chỉ đoàn công tác mà nhiều hộ dân từ các xã xa đến dự lễ cũng bị mắc kẹt. Mãi tới gần 12h đêm, khi nước bắt đầu rút, đoàn xe mới có thể lần lượt vượt qua đoạn đường ngập để trở về.
Điều đọng lại trong ký ức người phóng viên không phải là hành trình vất vả ấy, mà là niềm hạnh phúc của những gia đình nghèo khi cuối cùng cũng được đón mùa mưa đầu tiên trong căn nhà mới kiên cố, an toàn.
Những chuyến đi gieo mầm cho tương lai
Phóng viên Thùy Hương vẫn nhớ mãi chuyến khảo sát xây dựng bếp ăn, sửa chữa hai điểm trường Tả Ló San và Tá Khoa Pá tại xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên. Sau nhiều giờ vượt những cung đường núi lầy lội giữa mưa rừng, điều khiến chị day dứt nhất là những lớp học xuống cấp và điều kiện học tập còn nhiều thiếu thốn của trẻ em nơi vùng biên.
Thế nhưng, giữa màn sương trắng của vùng cực Tây Tổ quốc, tiếng đọc bài trong trẻo cùng những lời chào lễ phép của các em nhỏ khiến mọi mệt mỏi dường như tan biến. Đứng trên sân trường hôm ấy, chị hiểu rằng một điểm trường mới không chỉ là nơi học chữ, mà còn là cơ hội để những đứa trẻ vùng cao nuôi dưỡng ước mơ và hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.
Chính từ những chuyến khảo sát như thế, ngày 22/4, báo Dân trí đã khởi công xây dựng bếp ăn, sửa chữa hai điểm trường Tả Ló San và Tá Khoa Pá, mang đến hy vọng về những lớp học khang trang, an toàn hơn cho trẻ em nơi cực Tây Tổ quốc.
Thế nhưng có lẽ một trong những hình ảnh khiến nhiều đồng nghiệp nhớ nhất lại đến từ những điều rất giản dị.
Mỗi lần lên vùng cao công tác, phóng viên Thế Hưng thường mang theo trong ba lô vài túi kẹo nhỏ. Đó là thói quen anh duy trì nhiều năm nay sau khi chứng kiến những đứa trẻ ở các bản làng xa xôi còn thiếu thốn đủ bề.
Trong một chuyến khảo sát tại vùng cao, sau khi nhận được những chiếc kẹo từ tay người phóng viên, một em nhỏ đã nâng niu món quà như một báu vật rồi hồn nhiên nói: "Đây là viên kẹo ngon nhất từ trước tới giờ cháu được ăn". Câu nói ngây thơ ấy khiến mọi người lặng đi.
Những hành trình Nhân ái vẫn đang được viết tiếp
Nhìn lại chặng đường đã qua, điều còn đọng lại trong ký ức của những người làm công tác Nhân ái không chỉ là những cung đường đã đi qua, những đêm thức trắng trong bệnh viện hay những chuyến công tác kéo dài giữa mưa lũ, núi rừng.
Điều còn ở lại sâu sắc nhất chính là những con người mà họ đã gặp trên hành trình ấy.
Đó là người vợ trẻ nghẹn ngào bật khóc khi nghe tin ca ghép tim của chồng thành công sau nhiều năm chạy chữa trong tuyệt vọng. Đó là chàng trai Quan Văn Tuyên mang trong mình căn bệnh ung thư hạch nhưng vẫn sẵn sàng dừng lại giữa con đường lầy lội để giúp đỡ một người xa lạ. Đó là những người dân vùng lũ Lào Cai kiên nhẫn chờ đợi trong bóng tối để nhận những phần quà cứu trợ đầu tiên sau nhiều ngày bị cô lập. Đó là những đứa trẻ vùng cao nâng niu từng quyển vở mới, từng chiếc bánh, viên kẹo nhỏ như những món quà quý giá.
Trong hành trình làm báo, có những câu chuyện rồi sẽ khép lại khi bài viết được đăng tải. Nhưng cũng có những câu chuyện tiếp tục đồng hành cùng người làm báo rất lâu sau đó. Là niềm vui khi nhận được cuộc gọi báo tin bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch. Là khoảnh khắc trở lại một địa phương và thấy ngôi nhà Nhân ái năm nào đã sáng đèn, tiếng trẻ nhỏ ríu rít vang lên trong lớp học mới hay người dân hồ hởi bước qua cây cầu vừa được khánh thành.
Có lẽ, đó cũng là phần thưởng lớn nhất đối với những phóng viên Nhân ái. Không phải những con số hay thành tích được ghi nhận, mà là được chứng kiến cuộc sống của người dân từng bước đổi thay từ sự chung tay của cộng đồng.
Từ đêm đông ở Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức năm nào, từ cuộc gặp định mệnh với Quan Văn Tuyên giữa con đường lầy lội ở Tuyên Quang, từ những chuyến xe cứu trợ xuyên đêm vào vùng lũ Lào Cai hay những hành trình ngược núi dựng trường cho trẻ em vùng cao, phóng viên hiểu rằng phía sau mỗi hoàn cảnh khó khăn luôn là một khát vọng được sống, được học tập, được vươn lên và được tin tưởng vào tương lai.
Bởi vậy, họ vẫn tiếp tục lên đường. Tiếp tục lắng nghe những lời cầu cứu từ tận cùng khó khăn, kể lại những câu chuyện còn nhiều trăn trở, làm nhịp cầu nối những tấm lòng nhân ái với những phận đời đang cần được sẻ chia.
Và ở một nơi nào đó trên dải đất hình chữ S này, khi ánh đèn vừa sáng lên trong một ngôi nhà mới, khi tiếng trống trường vang lên giữa lớp học mới khang trang hay khi một bệnh nhân khỏe mạnh trở về sau những ngày tháng giành giật sự sống, hành trình Nhân ái của báo Dân trí lại có thêm một lý do để được viết tiếp.
Bền bỉ, lặng lẽ và đầy yêu thương như cách nó đã được viết nên suốt những năm tháng qua.
Nhóm PV Nhân Ái
