Tạo bước đột phá từ khoa học, công nghệ và kinh tế số
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nêu 12 định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030, trong đó nhấn mạnh tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Triển khai tinh thần này, TPHCM ban hành Kế hoạch số 27-KH/BCĐTP, tập trung tạo đột phá về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Thành phố định hướng giải quyết các bài toán đặc thù bằng công nghệ, ưu tiên các lĩnh vực có sức lan tỏa lớn như dữ liệu dùng chung, chiến lược “AI-first” (chiến lược tư duy đặt trí tuệ nhân tạo (AI) làm trung tâm của mọi hoạt động), phát triển hạ tầng số, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và xây dựng các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế.
Để hiện thực hóa mục tiêu, TPHCM xác định hàng loạt nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026. Trong đó, đáng chú ý là việc bố trí 12.705 tỷ đồng cho khoa học công nghệ trong dự toán chi ngân sách, chiếm 4,16%, thể hiện cam kết đầu tư mạnh mẽ cho lĩnh vực then chốt này. Cùng với đó là xây dựng và triển khai hiệu quả các chương trình, đề án lớn như: Chương trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ giai đoạn 2026 - 2030; chương trình thúc đẩy kinh tế số; kế hoạch phát triển công nghiệp bán dẫn; đề án xây dựng các khu công nghệ thông tin tập trung; chương trình phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chủ lực…
Về hạ tầng, thành phố đặt mục tiêu phủ sóng 5G tới 95% dân số, đồng thời nghiên cứu thí điểm công nghệ 6G tại một số khu vực. Hệ thống chính quyền số tiếp tục được hoàn thiện, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và nâng cao hiệu quả quản lý.
Trong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, TPHCM đặt mục tiêu mỗi năm thương mại hóa khoảng 30 sản phẩm, hỗ trợ 100 dự án và nâng tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo lên tối thiểu 36%. Thành phố cũng xây dựng lộ trình làm chủ các công nghệ chiến lược như AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối, bán dẫn và công nghệ lượng tử.
Nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố then chốt. Thành phố phấn đấu chi cho nghiên cứu và phát triển đạt khoảng 2% GRDP, đồng thời dành 4 - 5% ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Các chỉ tiêu cụ thể trong năm 2026 cũng được đặt ra, trong đó kinh tế số dự kiến đóng góp khoảng 15% GRDP, quy mô đạt tối thiểu 30% GRDP; đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt 18%, trong khi năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) chiếm từ 60% trở lên trong tăng trưởng.
Mở rộng hệ sinh thái, lan tỏa hiệu quả thực tiễn
Ở cấp cơ sở, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Điển hình như phường An Lạc với các mô hình “Ngày công dân số”, “Bình dân học vụ số” hay “Thanh niên đồng hành cùng chuyển đổi số”, góp phần nâng cao kỹ năng số trong cộng đồng.
Hệ thống “Một cửa thông minh” ứng dụng AI giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống còn 15 - 20 phút, nâng tỷ lệ hài lòng của người dân lên 97%. Các mô hình tư vấn pháp luật, thuế trực tuyến và sàn thương mại điện tử địa phương cũng góp phần thúc đẩy kinh tế số.
Thành phố đã cắt giảm 22,49% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, tiết kiệm gần 17.700 tỷ đồng; rút ngắn thời gian giải quyết 474 thủ tục hành chính trung bình 39,18%. Hơn 80% thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến toàn trình; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 70%, trong đó cấp xã đạt hơn 81%; tỷ lệ giải quyết đúng hạn gần 96%.
Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tiếp tục phát triển mạnh với 55 trung tâm, vườn ươm; thu hút gần 1,8 tỷ USD vốn FDI trong lĩnh vực khoa học công nghệ, chiếm khoảng 40% tổng vốn FDI của thành phố.
Hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông tiếp tục được nâng cấp đồng bộ. Tỷ lệ phủ sóng 5G đạt 95%, vượt chỉ tiêu Trung ương; mạng cáp quang băng rộng đã phủ đến tất cả khu phố, ấp. Cùng với đó, các nền tảng số, trung tâm dữ liệu, mô hình đô thị thông minh và ứng dụng AI được triển khai rộng rãi, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và điều hành.
Trong lĩnh vực chính quyền số, TPHCM đã xử lý hơn 40.600 văn bản điện tử, đạt tỷ lệ gần 94%. Hệ thống được triển khai đến toàn bộ 168 phường, xã với hàng nghìn tài khoản sử dụng; tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt gần 87%. Đáng chú ý, thành phố đã cấp hơn 12,7 triệu thẻ căn cước công dân gắn chip và 8,6 triệu tài khoản định danh điện tử, tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành xã hội số.
Ở góc độ thị trường, 54 sản phẩm công nghệ đã được thí điểm thương mại hóa, thu hút khoảng 500 tỷ đồng đầu tư. Sàn giao dịch công nghệ cũng ghi nhận các hợp đồng chuyển giao với tổng giá trị khoảng 22 tỷ đồng, cho thấy sự kết nối ngày càng chặt chẽ giữa nghiên cứu và ứng dụng.
Hiện TPHCM có gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông, chiếm khoảng 40% cả nước, tiếp tục giữ vị trí trong nhóm 5 hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á và top 110 toàn cầu.
Hướng tới trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu
Theo định hướng chiến lược, TPHCM phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, mở rộng không gian cả chiều ngang lẫn chiều sâu, trong đó chất lượng sống của người dân là mục tiêu cốt lõi.
Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng tạo cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai thông qua các mô hình phát triển đô thị hiện đại.
Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được cho biết, mục tiêu của thành phố không tách rời khát vọng chung của quốc gia là đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, có vị thế vững chắc trên trường quốc tế. Trong tổng thể chiến lược đó, Trung ương đặt vào TPHCM những kỳ vọng đặc biệt: Không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn tăng trưởng theo cách khác biệt; không chỉ đi trước mà còn mở đường; không chỉ thành công cho riêng mình mà phải tạo động lực lan tỏa cho sự phát triển chung của cả nước.
TPHCM được xác định là nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới; là trung tâm hội tụ của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời là hình mẫu về quản trị phát triển đô thị trong giai đoạn mới. Đây vừa là vinh dự, vừa là cam kết phát triển mang tầm chiến lược quốc gia, đòi hỏi thành phố phải có quyết tâm chính trị cao, tư duy đột phá và hành động kiên định.
Để hiện thực hóa khát vọng đó, TPHCM xác định 3 trụ cột phát triển mang tính quyết định. Trước hết là đột phá về thể chế - điều kiện tiên quyết để khơi thông và giải phóng các nguồn lực phát triển. Thứ hai là khoa học công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Thứ ba là phát triển hạ tầng mang tính chiến lược quốc gia, bao gồm hạ tầng giao thông - logistics, hạ tầng số, kết nối vùng và hạ tầng cho kinh tế tri thức.
Đáng chú ý, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh vai trò của liên kết vùng như một yêu cầu tất yếu cho phát triển bền vững. Trong cấu trúc này, TPHCM hướng tới vai trò “kiến trúc sư trưởng”, trung tâm điều phối và dẫn dắt liên kết vùng, nơi hội tụ tài chính, công nghệ và dịch vụ cao cấp, từ đó tạo ra giá trị gia tăng hài hòa cho toàn khu vực và cả nước.
Với định hướng chiến lược rõ ràng cùng quyết tâm chính trị cao, TPHCM đang từng bước khẳng định vai trò đầu tàu, hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu của Việt Nam và khu vực trong những thập niên tới.
Châu Anh
Kỳ IV: Tạo sức bật bước vào kỷ nguyên mới
