An toàn lao động trở thành một phần trong văn hóa doanh nghiệp

Ông Nguyễn Khánh Long, Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) nhấn mạnh điều này tại cuộc chia sẻ với báo chí sau 10 năm triển khai Luật An toàn vệ sinh lao động.

* Ông đánh giá thế nào về công tác an toàn, vệ sinh lao động tại các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản?

- Ông Nguyễn Khánh Long:  Từ khi Luật An toàn vệ sinh lao động được Quốc hội thông qua năm 2015 và có hiệu lực từ năm 2016 đến nay có thể khẳng định, các doanh nghiệp nói chung, trong đó có các doanh nghiệp thủy sản đã thực hiện khá tốt các quy định pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.

Tuy nhiên trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đối với doanh nghiệp không chỉ tuân thủ các quy định pháp luật trong nước mà còn đặt ra các tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, trách nhiệm xã hội và an toàn lao động. Vì vậy, an toàn lao động ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

* Theo ông sau 10 năm thực hiện, Luật An toàn, vệ sinh lao động đang đứng trước yêu cầu đổi mới nào?

- Ông Nguyễn Khánh Long:  Hơn một thập kỷ qua, thị trường lao động đã thay đổi rất nhanh dưới tác động của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Nếu trước đây phần lớn công việc được thực hiện theo phương thức thủ công thì hiện nay nhiều khâu sản xuất, quản lý đã được số hóa và tự động hóa. Trí tuệ nhân tạo cũng tham gia ngày càng sâu vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, nhiều hình thức việc làm mới đã xuất hiện như làm việc từ xa, làm việc trực tuyến, lao động trên các nền tảng số. Sự phát triển của kinh tế số và kinh tế nền tảng đã tạo ra những điều kiện lao động hoàn toàn khác so với thời điểm Luật An toàn, vệ sinh lao động được ban hành.

Vì vậy, trong quá trình triển khai luật, chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến từ các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, các đoàn đại biểu Quốc hội cũng như các chuyên gia trong và ngoài nước. Những ý kiến này là cơ sở quan trọng để nghiên cứu sửa đổi luật theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn và tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.

* Ngành thủy sản sử dụng số lượng lớn lao động, trong đó có nhiều lao động nữ. Theo ông, đâu là những vấn đề cần đặc biệt quan tâm trong công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động của ngành này? 

- Ông Nguyễn Khánh Long: Ngành thủy sản có những đặc thù riêng về điều kiện lao động. Người lao động thường làm việc trong môi trường kho lạnh, độ ẩm cao, nền nhà dễ trơn trượt. Nhiều vị trí công việc phải đứng trong thời gian dài hoặc thực hiện các thao tác lặp đi lặp lại. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động nếu không được kiểm soát tốt.

Tuy nhiên, thời gian qua, nhờ ứng dụng khoa học, công nghệ, nhiều công đoạn trong ngành thủy sản đã được cải thiện đáng kể. Các doanh nghiệp ngày càng đầu tư vào tự động hóa, thiết bị hiện đại và các giải pháp giảm thiểu sự tiếp xúc trực tiếp của người lao động với các yếu tố nguy hiểm, có hại. Cùng với đó, nhận thức của người sử dụng lao động và người lao động về an toàn, vệ sinh lao động cũng đã được nâng lên rõ rệt. Đây là kết quả của quá trình tuyên truyền, đào tạo và thực thi pháp luật nhiều năm qua.

Khi điều kiện lao động được cải thiện, người lao động sẽ làm việc an toàn hơn, sức khỏe được bảo đảm tốt hơn, năng suất lao động và chất lượng sản phẩm cũng được nâng cao. Đó là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững.

* Luật An toàn, vệ sinh lao động đang được nghiên cứu sửa đổi. Những nội dung nào sẽ được ưu tiên trong lần sửa đổi này, thưa ông? 

- Ông Nguyễn Khánh Long: Trong quá trình xây dựng dự thảo luật sửa đổi, chúng tôi đã tiếp thu nhiều ý kiến từ doanh nghiệp, cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước và quốc tế cũng như các tổ chức lao động quốc tế. Định hướng sửa đổi luật tập trung vào một số nội dung lớn.  

Thứ nhất, chuyển từ nâng cao nhận thức sang xây dựng văn hóa an toàn, vệ sinh lao động. Đây là bước phát triển mới, hướng tới việc đưa an toàn lao động trở thành một phần trong văn hóa doanh nghiệp và chiến lược phát triển bền vững.

Thứ hai, nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh của luật để phù hợp với các hình thức lao động mới. Hiện, sự phát triển của kinh tế nền tảng, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các mô hình việc làm mới đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động.

Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo hướng mở rộng độ bao phủ, nâng cao quyền lợi và tăng tính hấp dẫn của chính sách đối với cả người lao động và người sử dụng lao động. Mục tiêu chung là xây dựng một đạo luật đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, đồng thời khắc phục những hạn chế đã bộc lộ trong hơn 10 năm thực hiện.

* Trong bối cảnh Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động có ý nghĩa thế nào đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp? 

- Ông Nguyễn Khánh Long: Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các doanh nghiệp mà còn là sự cạnh tranh giữa các quốc gia về thể chế, môi trường kinh doanh và chất lượng nguồn nhân lực. Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế là yêu cầu tất yếu đối với Việt Nam. Trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật, cần bảo đảm sự tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia theo hướng hài hòa với thông lệ toàn cầu. Khi doanh nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chuẩn về lao động, môi trường và trách nhiệm xã hội, hoạt động sản xuất, xuất khẩu sẽ thuận lợi hơn, giảm các rào cản kỹ thuật trong thương mại và nâng cao uy tín với đối tác quốc tế.

 Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều thị trường lớn ngày càng siết chặt các yêu cầu liên quan đến phát triển bền vững, công tác an toàn, vệ sinh lao động không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng.

Việc xây dựng môi trường lao động an toàn, tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời góp phần khẳng định vị thế của hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

* Một vấn đề được nhiều người quan tâm là chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đối với lao động phi chính thức. Quan điểm của ông về vấn đề này thế nào? 

- Ông Nguyễn Khánh Long: Quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là luôn quan tâm đến các nhóm yếu thế trong xã hội và có chính sách hỗ trợ phù hợp. Trong quá trình sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động, các cơ quan chức năng đang nghiên cứu nhiều giải pháp nhằm mở rộng diện bao phủ của chính sách bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Các nhóm đối tượng được xem xét có thể bao gồm người lao động làm việc trong môi trường có nguy cơ cao, lao động ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc những khu vực còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế - xã hội.  

Mục tiêu là tạo điều kiện để nhiều người lao động được tiếp cận hệ thống bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, qua đó nâng cao khả năng bảo vệ người lao động trước các rủi ro nghề nghiệp.  

Mức hỗ trợ cụ thể sẽ cần được tính toán trên cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng cân đối nguồn lực. Định hướng xuyên suốt là mở rộng diện bao phủ và tăng cường khả năng tiếp cận chính sách cho những nhóm lao động còn gặp nhiều khó khăn.

* Xin cảm ơn ông!

          Nguyễn Síu (thực hiện)