Mạng lưới tài khoản trung gian tiếp tay cho tội phạm
Theo Ngân hàng Nhà nước, trong 8 tháng năm 2026, thanh toán qua internet đạt hơn 4,4 tỷ giao dịch, tổng giá trị 81,1 triệu tỷ đồng. Giao dịch qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, trị giá 58,4 triệu tỷ đồng. Các đối tượng ngày càng tinh vi khi kết hợp nhiều thủ đoạn như giả danh nhân viên ngân hàng, công an, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo hoặc dụ người dùng cài ứng dụng độc hại để chiếm quyền kiểm soát thiết bị.
Đáng lo ngại, tài khoản ngân hàng còn bị mua bán, cho thuê hoặc giao cho người khác sử dụng, trở thành mắt xích trong quá trình tẩu tán tiền. Theo thông tin Công an TP Quảng Ninh công bố tháng 9, trong quá trình điều tra một vụ án, bị can Hoàng Công Quyết bị xác định đã mua 27 tài khoản thanh toán tại nhiều ngân hàng với giá 1 - 1,5 triệu đồng/tài khoản/tháng, sau đó bán lại qua Telegram. Theo kết quả điều tra ban đầu, người này còn lưu giữ ảnh chân dung của chủ tài khoản và sử dụng phần mềm can thiệp vào quá trình xác thực sinh trắc học.
Vụ việc cho thấy xác minh danh tính khi mở tài khoản chưa đủ để loại bỏ rủi ro nếu tài khoản bị chuyển giao cho người khác. Khi tiền đi qua nhiều tài khoản trung gian, việc truy tìm dòng tiền, xác định người hưởng lợi và thu hồi tài sản càng khó khăn.
Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cho biết, các cuộc tấn công nhằm vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng ngày càng chuyên nghiệp. Một số vụ việc có yếu tố xuyên biên giới, với đối tượng cầm đầu ở nước ngoài thuê người có trình độ công nghệ cao thực hiện hành vi tấn công. Dòng tiền được luân chuyển qua nhiều khâu để che giấu nguồn gốc.
Để phát hiện sớm rủi ro, hệ thống giám sát cần theo dõi các dấu hiệu bất thường trong giao dịch. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 28/9, hệ thống giám sát và phòng ngừa rủi ro trong thanh toán (SIMO) đã cảnh báo hơn 5,6 triệu lượt khách hàng. Hơn 1,9 triệu lượt chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, góp phần ngăn chặn tổng giá trị giao dịch nghi gian lận hơn 6.300 tỷ đồng.
Chặn dòng tiền phải nhanh hơn tốc độ tẩu tán
Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, có trường hợp việc hoàn thiện thủ tục phối hợp sau sự cố mất tới 2 ngày, trong khi tiền đã được chuyển qua nhiều tài khoản. Nếu tài sản tiếp tục được chuyển thành hàng hóa hoặc dịch vụ, việc xác minh và thu hồi càng phức tạp.
Vì vậy, ngân hàng cần xác định rõ đầu mối tiếp nhận thông tin, quy trình phối hợp và trách nhiệm xử lý từng tình huống. Việc xác minh giao dịch, trao đổi dữ liệu và triển khai biện pháp ngăn chặn cần được thực hiện nhanh chóng để hạn chế nguy cơ tiền bị tẩu tán.
Đại diện Bộ Công an nhấn mạnh yêu cầu, rà soát thông tin khách hàng, kiểm soát quá trình mở và sử dụng tài khoản, đồng thời tăng cường phối hợp giữa Ngân hàng Nhà nước với các đơn vị chức năng. Diễn tập ứng phó sự cố cũng cần được tổ chức sát thực tế để nhận diện điểm nghẽn và hoàn thiện phương án xử lý.
Về công nghệ, ông Lê Quang Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV An ninh mạng Viettel cho rằng, các tổ chức tài chính cần chuyển từ phòng thủ thụ động sang chủ động phát hiện mối đe dọa. AI có thể phân tích dữ liệu lớn, nhận diện giao dịch bất thường và đưa ra cảnh báo gần như theo thời gian thực. Tuy nhiên, công nghệ cần đi cùng dữ liệu tin cậy, quy trình quản trị chặt chẽ và cơ chế giám sát phù hợp.
Ông Nguyễn Vĩnh Tuyên, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank cho biết, ngân hàng hướng tới ứng dụng AI để nhận diện rủi ro, kết hợp định danh điện tử (eKYC), sinh trắc học, công nghệ chống giả mạo và VNeID nhằm tăng cường an toàn giao dịch.
Ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology cũng lưu ý cần xây dựng hệ thống phòng, chống gian lận toàn diện, tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan. Với khách hàng, nguyên tắc quan trọng là không mua bán, cho thuê hoặc cho mượn tài khoản; không cung cấp mật khẩu, mã OTP hay dữ liệu sinh trắc học cho người khác; không cài ứng dụng và truy cập đường link chưa được xác minh. Khi nhận yêu cầu chuyển tiền bất thường, người dùng nên liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức.
Trong bối cảnh giao dịch số ngày càng phổ biến, bảo vệ tài sản đòi hỏi sự kết hợp giữa công nghệ, kiểm soát tài khoản và phối hợp xử lý nhanh. Phát hiện sớm gian lận, chặn dòng tiền kịp thời và truy vết hiệu quả là những yếu tố then chốt để hạn chế thiệt hại.
Đ.THỌ
