Không chỉ là đêm thơ Nguyên tiêu giàu cảm xúc bên bờ di sản, sự kiện còn mở ra cuộc đối thoại học thuật về “phẩm giá của thơ ca” trong thời đại mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo.
Đưa thơ ra khỏi sân khấu, đến gần cộng đồng
Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, chủ đề “Trước biển lớn” là sự hòa quyện giữa thi ca và biển cả, giữa khát vọng dân tộc và tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới. Hình ảnh “trước biển lớn” là ẩn dụ về hành trình vươn mình của dân tộc khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới sau thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Biển lớn ở đây không chỉ là không gian tự nhiên của Hạ Long mà còn là biểu tượng của cơ hội, thách thức và khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Điểm nhấn của Ngày Thơ năm nay là đêm thơ Nguyên tiêu “Trước biển lớn”, diễn ra tại Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh Quảng Ninh (đường Trần Quốc Nghiễn, phường Hạ Long). Chương trình quy tụ nhiều thế hệ nhà thơ với những tác phẩm viết về biển, trong đó có các tác giả quen thuộc như Nguyễn Khoa Điềm, Hữu Thỉnh, Trần Đăng Khoa, cùng các cây bút đương đại và gương mặt trẻ đang tạo dấu ấn trên văn đàn.
Theo Ban Tổ chức, nét mới của chương trình là phần giao lưu đặc biệt: Các nhà thơ trực tiếp chia sẻ hoàn cảnh ra đời tác phẩm và đọc nguyên bản bài thơ của mình, sau đó khán giả sẽ thưởng thức những ca khúc phổ thơ do ca sĩ thể hiện.
Theo truyền thống, đêm thơ sẽ mở màn bằng phần ngâm bài “Nguyên tiêu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó là các tiết mục nghệ thuật về đất và người Quảng Ninh do nghệ sĩ địa phương trình diễn, cùng những ca khúc về biển đã in đậm trong ký ức nhiều thế hệ.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc đưa thơ ra khỏi không gian hội trường. Các nhóm nhà thơ sẽ đến hầm mỏ, trường học, nhà máy và đơn vị bộ đội trên địa bàn tỉnh để giao lưu, đọc thơ và trò chuyện cùng công nhân, học sinh, chiến sĩ.
“Phẩm giá của thơ ca” trước thách thức công nghệ
Không gian Ngày Thơ năm nay còn trưng bày 50 câu thơ về biển, tuyển chọn từ thơ cổ đại, trung đại đến hiện đại, được trình bày trên những “cánh buồm thơ” do nhiếp ảnh gia Dương Minh Long thiết kế. Dịp này, Nhà xuất bản Hội Nhà văn cũng ấn hành tập thơ “Trước biển lớn”, tuyển chọn các tác phẩm tiêu biểu theo chủ đề. Sự kiện có sự tham gia của nhà thơ Mỹ Bruce Weigl – một trong hai cựu binh Mỹ từng được Tổng Bí thư Tô Lâm trao tặng Huân chương Hữu nghị năm 2024 vì đóng góp trong việc quảng bá văn học Việt Nam và thúc đẩy quan hệ hữu nghị Việt – Mỹ.
Bên cạnh các hoạt động trình diễn, Ngày Thơ Việt Nam 2026 dành không gian cho tọa đàm học thuật với chủ đề “Phẩm giá của thơ ca”, do nhà thơ Nguyễn Bình Phương, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, chủ trì.
Theo ông Nguyễn Bình Phương, Ban Tổ chức mong muốn có cái nhìn bao quát hơn, đặt ra những vấn đề nền tảng để nhận diện “kích thước” và “sức vóc” của thơ ca hôm nay. Qua các cuộc trao đổi trước đó, có thể thấy thơ đương đại đã hình thành những yếu tố căn bản làm nên diện mạo riêng: Từ chất lượng tác phẩm, đội ngũ sáng tác đến công chúng tiếp nhận. Tuy vậy, tất cả đều quy tụ về câu hỏi cốt lõi: Phẩm giá của thơ ca nằm ở đâu và được xác lập thế nào? Một trong những thách thức lớn hiện nay là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Sự can thiệp của thuật toán vào quá trình sáng tạo có thể đặt ra câu hỏi về bản chất của thơ - vốn là hành trình hoàn thiện con người, mở rộng chiều sâu tâm hồn.
Bên cạnh đó, sự bùng nổ của mạng xã hội cũng tạo ra nhiều hiện tượng đáng suy nghĩ. Những tranh luận, phát ngôn thậm chí công kích lẫn nhau giữa các tác giả trên không gian mạng không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến cách xã hội nhìn nhận giá trị thi ca.
ĐỨC KIÊN
