Sau hơn nửa thế kỷ cống hiến, bà chọn cuộc sống bình yên bên hội họa và những ký ức đẹp của một đời nghệ sĩ.
Từ cô gái xứ Quảng đến biểu tượng của điện ảnh cách mạng
Nhiều khán giả biết đến NSND Trà Giang qua những vai diễn kinh điển của điện ảnh cách mạng, nhưng không phải ai cũng biết bà là nữ diễn viên đầu tiên được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSND. Năm 2007, bà tiếp tục được Hội Điện ảnh Việt Nam trao giải thưởng Thành tựu trọn đời, ghi nhận những đóng góp bền bỉ và sâu sắc cho nghệ thuật nước nhà. Ở tuổi ngoài 80, bà sống một mình trong căn hộ nhỏ tại TPHCM. Không gian sống giản dị ấy là nơi bà dành thời gian cho hội họa, đọc sách và tận hưởng những tháng năm bình yên sau một hành trình nghệ thuật rực rỡ…
NSND Trà Giang tên đầy đủ là Nguyễn Thị Trà Giang, (SN 1942 tại Quảng Ngãi). Cái tên Trà Giang được cha bà - NSƯT Nguyễn Văn Khánh đặt theo dòng sông Trà quê hương như một cách gửi gắm nỗi nhớ đất Quảng Ngãi. Năm 1954, khi 12 tuổi, bà theo gia đình tập kết ra Bắc. Bước ngoặt cuộc đời đến vào năm 1959 khi cô gái trẻ quyết định thi vào Trường Điện ảnh Việt Nam theo lời khuyên của cha. "Con có gương mặt đẹp, sao không thi vào trường điện ảnh?", câu nói ấy đã mở ra một con đường hoàn toàn mới. Năm 1961, Trà Giang xuất hiện trong bộ phim đầu tay “Một ngày đầu thu”. Tuy nhiên, chính vai chị Tư Hậu trong bộ phim cùng tên mới thực sự đưa tên tuổi Trà Giang tỏa sáng. Vai diễn này giúp bà giành Huy chương Bạc tại Liên hoan Phim quốc tế Moskva năm 1963. 10 năm sau, bà tiếp tục chinh phục khán giả quốc tế với vai Dịu trong “Vĩ tuyến 17 ngày và đêm”, mang về giải Nữ diễn viên xuất sắc nhất tại Liên hoan Phim quốc tế Moskva năm 1973.
Trong sự nghiệp kéo dài nhiều thập niên, NSND Trà Giang chỉ tham gia khoảng 17 bộ phim nhưng hầu hết đều trở thành những tác phẩm kinh điển như: “Bài ca ra trận”, “Em bé Hà Nội”, “Ngày lễ thánh”... Mỗi vai diễn của bà đều để lại dấu ấn bởi sự chân thực, tinh tế và chiều sâu cảm xúc hiếm có.
Đôi mắt "biết nói" và hành trình tìm niềm vui mới sau ánh đèn sân khấu
Điều khiến nhiều người nhớ nhất ở nữ nghệ sĩ chính là đôi mắt được mệnh danh là "đôi mắt đẹp nhất Việt Nam". Không quá sắc sảo nhưng sâu, sáng và giàu cảm xúc, ánh mắt ấy có thể kể những câu chuyện mà không cần đến lời thoại. Trong những khuôn hình điện ảnh, đôi mắt của Trà Giang khi thì chất chứa nỗi đau chiến tranh, lúc lại ánh lên niềm tin, sự kiên cường và khát vọng sống. Nhiều nhà làm phim từng nhận xét rằng chỉ cần máy quay hướng về gương mặt bà, khán giả đã có thể cảm nhận được nội tâm nhân vật. Ít ai ngờ rằng người phụ nữ sau này trở thành biểu tượng sắc đẹp của điện ảnh Việt lại từng tự nhận rằng suốt thời thiếu nữ "chưa có ai khen đẹp". Nhưng chính nét đẹp dịu dàng, thuần hậu và đầy chiều sâu ấy đã giúp bà trở thành một trong những gương mặt khó quên nhất của màn ảnh Việt thế kỷ XX.
Khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp, quyết định rời xa màn ảnh của Trà Giang từng khiến nhiều người tiếc nuối. Sau một thời gian tham gia giảng dạy điện ảnh, bà chính thức nghỉ hưu vào năm 1998 và bắt đầu một hành trình mới với hội họa. Ban đầu chỉ là thú vui giúp khỏa lấp khoảng trống nhớ nghề, nhưng theo thời gian, hội họa trở thành niềm đam mê. Bà đã sáng tác hàng trăm bức tranh về phụ nữ, quê hương và những miền đất từng đi qua. Dù luôn khiêm tốn gọi mình là "một diễn viên vẽ tranh", nữ nghệ sĩ đã tổ chức nhiều triển lãm cá nhân và tham gia hàng chục triển lãm nhóm.
Biến cố lớn nhất cuộc đời bà là sự ra đi đột ngột của người chồng - GS, TS âm nhạc Nguyễn Bích Ngọc vào năm 1999. Từng gọi đó là "mối tình đầu và cũng là mối tình duy nhất", Trà Giang đã trải qua những năm tháng cô đơn và hụt hẫng. Nhưng bằng sự mạnh mẽ vốn có, bà học cách chấp nhận mất mát, tìm niềm vui trong nghệ thuật và những điều bình dị của cuộc sống.
Ở tuổi 84, NSND Trà Giang chọn sống chậm rãi, bình yên và sáng tạo không ngừng. Và với nhiều thế hệ khán giả, bà mãi là người phụ nữ có đôi mắt đẹp nhất, một biểu tượng không thể thay thế của điện ảnh Việt Nam.
XUÂN MAI
