Tiểu thương thấp thỏm lo mất sinh kế
Những ngày đầu năm, tại nhiều chợ tự phát trên địa bàn TP Hà Nội, lực lượng chức năng đã phối hợp tuyên truyền và tiến hành giải tỏa 75 chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát thuộc nhóm 1.
Tại điểm kinh doanh tự phát ven khu tập thể Thành Công, cảnh quen thuộc của điểm chợ cóc, chợ tạm với lều bạt dựng sát lòng đường đã không còn. Dù các hộ kinh doanh đã ý thức hơn trong việc bày hàng hóa gọn gàng, không lấn chiếm vỉa hè, song tình trạng người mua dừng, đỗ xe dưới lòng đường gây cản trở giao thông vẫn diễn ra phổ biến.
Phần lớn tiểu thương buôn bán tại chợ cóc đều sống dựa vào hình thức kinh doanh tự phát, vốn ít, quen khách. Việc di dời nếu không đi kèm phương án bố trí điểm bán phù hợp sẽ tạo ra “khoảng trống sinh kế”, dễ dẫn đến tái lấn chiếm hoặc phát sinh bất ổn xã hội. Nhiều người dân bày tỏ sự đồng tình với chủ trương của thành phố, song mong muốn được hỗ trợ thực chất trong quá trình chuyển đổi. Thực tế, không ít tiểu thương lo ngại khi vào chợ truyền thống phải chịu chi phí thuê quầy cao, thủ tục phức tạp, trong khi lượng khách không ổn định. Đây chính là nguyên nhân khiến chợ cóc tồn tại dai dẳng suốt nhiều năm, bất chấp các đợt ra quân xử lý của lực lượng chức năng.
Chị Nguyễn Thị Dung gắn bó với một khu chợ tự phát ở Hà Nội gần 20 năm. Ngày nào chị cũng dậy từ 4 giờ sáng, vượt quãng đường hơn 20km từ nhà ra điểm bán hàng với đủ loại rau, củ, quả theo mùa. Chị Dung cho biết, trước thông tin chợ sẽ bị giải tỏa trước ngày 30/1, những tiểu thương như chị không khỏi lo lắng, bởi đây là nguồn thu nhập chính, gắn liền với cuộc sống của cả gia đình. "Nguồn thu nhập của cả gia đình tôi trông vào sạp hàng. Nếu giải tỏa chợ thì tôi chưa biết tìm kiếm công việc gì để có thu nhập. Tuổi của tôi đã gần 50 biết xin việc gì để làm? Còn thuê cửa hàng để kinh doanh ổn định lâu dài thì tôi không đủ vốn và cũng lo lợi nhuận kiếm được không đủ trả tiền thuê mặt bằng. Rất mong các cấp tạo điều kiện cho chúng tôi có việc làm và thu nhập nuôi sống gia đình", chị Dung bày tỏ.
Tương tự, anh Hoàng Tấn Hưng cũng gắn bó với nghề bán rau, củ quả 17 năm nay. Ngày mưa cũng như ngày nắng, anh lấy hàng ở chợ đầu mối rồi chở đến chợ cóc bán, khách hàng của anh đến nay toàn người quen, đến nỗi anh thuộc tên, thói quen của từng người. Anh Hưng cho biết: “Từ ngày gia đình bị thu hồi ruộng để phục vụ làm dự án tôi gắn bó với nghề bán rau, củ ở chợ cóc này đã 17 năm. Nhà 5 miệng ăn nhưng nay chỉ còn hơn một sào ruộng nên vợ chồng tôi buôn bán nhỏ kiếm tiền nuôi con ăn học. Nếu xóa chợ tạm, tôi chưa biết kiếm việc gì để có thu nhập”.
Từ cưỡng chế đến sắp xếp lại hoạt động kinh doanh
Tiện lợi là ưu điểm dễ nhận thấy của chợ cóc, chợ tự phát. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nhiều hệ lụy về an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và mỹ quan đô thị. Thực tế cho thấy, việc giải tỏa, cưỡng chế mới chỉ giải quyết phần ngọn, trong khi gốc rễ của vấn đề vẫn là sinh kế của người dân.
Trên địa bàn phường Tương Mai có 2 chợ cóc ở khu vực ngõ 106 phố Nguyễn An Ninh và ngõ 293 phố Tam Trinh nằm trong danh sách giải tỏa nhóm 3 - hoàn thành trước ngày 30/12. Hiện phường đã lên lộ trình giải tỏa triệt để các điểm kinh doanh tự phát, không để tái diễn; đồng thời chuyển đổi thói quen mua bán của người dân theo hướng không họp chợ trái phép, khuyến khích tiểu thương vào các điểm kinh doanh hợp pháp.
Chủ tịch UBND phường Tương Mai Đào Thị Thu Hằng cho biết, phường Tương Mai không chỉ giải tỏa mà đồng thời sắp xếp lại các điểm kinh doanh. Kế hoạch đặt ra yêu cầu bố trí mặt bằng cho các tiểu thương thuộc điểm kinh doanh tự phát bị giải tỏa vào kinh doanh tại chợ Đồng Tâm theo đúng quy định, hạn chế xáo trộn sinh kế người dân. Cùng với Công an phường, các lực lượng của phường được phân công rõ việc, rõ trách nhiệm, trong đó có nhóm nhiệm vụ khảo sát, sắp xếp hộ kinh doanh vào chợ hiện hữu hoặc địa điểm hợp pháp khác; đẩy mạnh tuyên truyền trên hệ thống thông tin cơ sở và vận động người dân không mua bán tại các điểm chợ ngoài quy hoạch. Để tạo hiệu quả bền vững, phường xác định phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, gắn trách nhiệm người đứng đầu và phân công cụ thể tới từng lực lượng, từng địa bàn, bảo đảm “làm đến đâu dứt điểm đến đó”.
Việc xóa bỏ chợ cóc được kỳ vọng mang lại nhiều lợi ích như giảm ùn tắc, hạn chế tai nạn, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và trả lại không gian đô thị thông thoáng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy đây không chỉ là câu chuyện tháo dỡ hay thu hồi mặt bằng, mà là bài toán hài hòa giữa kỷ cương đô thị và sinh kế của hàng nghìn hộ kinh doanh nhỏ. Nhận diện rõ vấn đề này, Hà Nội yêu cầu các xã, phường chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc ngăn chặn tái phát chợ cóc sau giải tỏa. Đồng thời, các địa phương phải rà soát hệ thống chợ hiện có, đánh giá khả năng tiếp nhận thêm hộ kinh doanh, bố trí tiểu thương vào các chợ chính quy còn diện tích trống. Việc sắp xếp lại hoạt động buôn bán được yêu cầu tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và nguồn gốc hàng hóa.
Song song với đó, thành phố sẽ đầu tư xây dựng, cải tạo và nâng cấp các chợ tại khu vực thiếu hạ tầng thương mại. Các dự án chợ mới trong giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng tạo mặt bằng kinh doanh ổn định, lâu dài, giúp tiểu thương yên tâm chuyển đổi và hạn chế nguy cơ phát sinh chợ cóc trong tương lai.
Xóa bỏ chợ cóc không đơn thuần là biện pháp hành chính, mà là bước chuyển trong tư duy quản lý đô thị. Thành công của kế hoạch phụ thuộc vào việc kết hợp hài hòa giữa giữ gìn trật tự, kỷ cương và bảo đảm sinh kế cho người dân - yếu tố then chốt để tạo sự đồng thuận xã hội và xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại.
Theo kế hoạch của UBND TP Hà Nội, trước ngày 30/1, thành phố sẽ hoàn thành giải tỏa 75 chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát thuộc nhóm 1. Những chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát này lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, điểm "nóng" ảnh hưởng đến an toàn giao thông, trật tự văn minh đô thị gây bức xúc dư luận.
Nhóm 2 là các chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát có dưới 50 hộ kinh doanh. Theo lộ trình, nhóm 2 sẽ hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/6.
Nhóm 3 là các chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát hoạt động có 50 - 100 hộ kinh doanh. Theo lộ trình, nhóm này sẽ hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/12.
Nhóm 4 là các chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát trên 100 hộ kinh doanh tồn tại lâu dài, có tính chất phức tạp. Nhóm 4 sẽ hoàn thành giải tỏa trước ngày 30/6/2027.
4 nhóm trên có 231 chợ cóc, điểm kinh doanh tự phát.
VÂN KHÁNH
