Khi nếp nhà không còn khoảng lặng cô đơn
Tại Trung tâm Chăm sóc sức khỏe ban ngày phường Long Biên - cơ sở dưỡng lão bán trú công lập đầu tiên của Thủ đô - không gian buổi sáng luôn tràn ngập không khí ấm áp và tiếng nói cười. Bà Nguyễn Thị Toán (phường Long Biên) là một trong những gương mặt quen thuộc ở đây.
Trước đây, khi con cháu ra khỏi nhà từ sớm để đi làm, đi học, bà Toán lại đối mặt với bốn bức tường im lìm. Thế nhưng, từ ngày tham gia mô hình bán trú, nhịp sống của bà đã đổi khác hoàn toàn.
Bà Toán cho biết, khi đến trung tâm, ngay đầu giờ sáng các y, bác sĩ đón tiếp chu đáo, kiểm tra sức khỏe, đo huyết áp, theo dõi đường huyết và lưu dữ liệu trực tiếp vào hồ sơ sức khỏe điện tử. Khác với ở nhà khi con cháu bận đi làm, bà được theo dõi sức khỏe thường xuyên, được nhắc nhở uống thuốc đúng giờ và tham gia nhiều hoạt động phù hợp với lứa tuổi. "Ở cái tuổi này, có người trò chuyện, có người theo dõi sức khỏe thường xuyên là điều quý giá nhất", bà chia sẻ.
Không chỉ giải quyết câu chuyện sức khỏe thể chất, mô hình bán trú còn chữa lành những tổn thương tinh thần, tạo môi trường để người cao tuổi giao lưu, kết nối cộng đồng. Anh Lê Đức Hiếu (con bà Toán) không giấu được sự xúc động khi nhắc về sự thay đổi kinh ngạc của mẹ mình.
Anh Hiếu cho biết, sau khi bố mất, mẹ anh từng rơi vào khoảng trống tâm lý lớn, ít giao tiếp. Nhưng bước ngoặt đã đến khi anh đưa mẹ đến đăng ký sinh hoạt tại trung tâm. Chỉ sau hơn một tuần, bà trở nên cởi mở, vui vẻ hơn và gắn kết hơn với các thành viên trong gia đình. “Nhìn thấy mẹ vui vẻ, tinh thần phấn chấn trở lại, cả gia đình tôi như trút bỏ được gánh nặng lớn và có thể hoàn toàn yên tâm làm việc," anh Hiếu bộc bạch.
Bắt đúng “mạch” nhu cầu của đô thị hiện đại
Hà Nội hiện có hơn 1,3 triệu người cao tuổi, chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu dân số. Tuy nhiên, hệ thống các cơ sở dưỡng lão công lập và ngoài công lập mới chỉ đáp ứng khoảng 3 - 5% nhu cầu chăm sóc, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển các mô hình chăm sóc linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế và đặc điểm văn hóa của người Việt.
Trước thực tế đó, thành phố đã đưa vào vận hành mô hình Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày theo hình thức "dưỡng lão bán trú" công lập. Đây được xem là giải pháp trung gian giữa chăm sóc tại gia đình và chăm sóc nội trú, giúp người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, giao lưu, rèn luyện thể chất vào ban ngày nhưng vẫn trở về sinh hoạt cùng con cháu vào cuối ngày.
Tại cơ sở chăm sóc, người cao tuổi được đón từ buổi sáng, khám sàng lọc, kiểm tra sức khỏe định kỳ và theo dõi các chỉ số như huyết áp, đường huyết thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử. Đội ngũ y, bác sĩ và điều dưỡng thường xuyên nhắc nhở sử dụng thuốc đúng giờ, tư vấn dinh dưỡng, hỗ trợ phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Các hoạt động được thiết kế phù hợp với thể trạng và tâm lý người cao tuổi, từ dưỡng sinh, yoga, phục hồi chức năng đến sinh hoạt văn nghệ, đọc sách, trò chuyện và tư vấn tâm lý.
Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày đầu tiên được xây dựng trên nền Điểm Y tế Thạch Bàn sau khi cải tạo từ cơ sở vật chất dôi dư. Các khu chức năng được bố trí đồng bộ gồm: Khu tiếp đón, khám bệnh, cấp cứu, phục hồi chức năng, tư vấn dinh dưỡng, nghỉ ngơi, sinh hoạt cộng đồng, luyện tập dưỡng sinh và truyền thông giáo dục sức khỏe.
Sau hơn một tháng đi vào hoạt động (từ ngày 6/6), cơ sở đã đón hơn 280 lượt người đến tham quan, trải nghiệm; thực hiện 280 lượt theo dõi sức khỏe và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử; tổ chức 18 buổi dưỡng sinh, yoga, phục hồi chức năng cùng 135 suất ăn bán trú bảo đảm dinh dưỡng. Đến nay, 18 người đã đăng ký tham gia thường xuyên.
Với mô hình "sáng đi - chiều về" ban ngày, người cao tuổi được chăm sóc trong môi trường an toàn với sự theo dõi của nhân viên y tế, tham gia các hoạt động nâng cao sức khỏe và giao lưu cộng đồng. Cuối ngày, họ trở về sinh hoạt cùng gia đình, vừa duy trì sự gắn kết giữa các thế hệ, vừa giúp con cháu yên tâm lao động, học tập.
Chi phí hợp lý và lộ trình phủ sóng
Đáng chú ý, trong khi nhiều cơ sở dưỡng lão bán trú ngoài công lập có mức chi phí khá cao, mô hình công lập được triển khai trên cơ sở tận dụng hạ tầng và nhân lực sẵn có, giúp giảm đáng kể chi phí cho người dân. Tại Long Biên, mức đóng góp dự kiến tối đa khoảng 250.000 đồng/người/ngày, gồm 50.000 đồng tiền ăn và 200.000 đồng cho các dịch vụ chăm sóc, quản lý sức khỏe, luyện tập và tư vấn.
Tiếp nối thành công bước đầu, ngày 20/7, Đảng ủy, HĐND, UBND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường Đống Đa đã khai trương Cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày. Đây là mô hình thứ 3 trong 6 mô hình thí điểm của thành phố nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Theo ông Nguyễn Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND phường Đống Đa, cơ sở không chỉ thực hiện chức năng chăm sóc sức khỏe mà còn hướng tới xây dựng không gian chăm sóc toàn diện, nơi người cao tuổi được quan tâm cả về thể chất lẫn tinh thần, tiếp tục phát huy vai trò, kinh nghiệm và đóng góp cho gia đình, xã hội. Trong năm đầu vận hành, cơ sở dự kiến tiếp nhận từ 40 - 50 người mỗi ngày trước khi tiếp tục mở rộng quy mô.
Bên cạnh phát triển hệ thống y tế chuyên sâu, việc Hà Nội củng cố hệ thống y tế cơ sở và thí điểm mô hình dưỡng lão bán trú tại 5 xã, phường trước khi tổng kết để nhân rộng ra toàn bộ 126 xã, phường là một bước đi mang tính chiến lược. Dự kiến từ năm 2026, thành phố cũng hướng tới mục tiêu mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc ít nhất một lần mỗi năm.
Theo các chuyên gia, nhiều người cao tuổi hiện nay thiếu cơ hội vận động, giao tiếp xã hội và chưa được theo dõi sức khỏe thường xuyên, làm gia tăng nguy cơ cô đơn, suy giảm thể lực và phát hiện bệnh muộn. Vì vậy, mô hình dưỡng lão bán trú công lập được kỳ vọng trở thành mắt xích quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng, góp phần xây dựng một đô thị nhân văn, thích ứng hiệu quả với xu hướng già hóa dân số.
Châu Anh
