"Cú hích" chiến lược đưa kinh tế nhà nước vươn tầm
Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước vừa được Bộ Chính trị ban hành được coi là bước ngoặt quan trọng nhằm khơi thông các "điểm nghẽn" thể chế. Cách tiếp cận phản ánh một nhận thức ngày càng rõ ràng rằng, sức mạnh kinh tế nhà nước không chỉ nằm ở số lượng hay quy mô doanh nghiệp mà nằm ở chất lượng quản lý, sử dụng, bảo toàn vốn và các nguồn lực quốc gia.
Bên cạnh đó, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với hiệu quả. Vai trò ấy không còn được hiểu một cách đơn giản là bao trùm hay thay thế các thành phần kinh tế khác mà gắn với nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô, dẫn dắt phát triển và tạo nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế vận hành thông suốt.
Bàn về những nội dung trọng tâm của Nghị quyết 79, PGS, TS Vũ Hùng Cường, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) khẳng định, Nghị quyết 79 nhấn mạnh rõ quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là kinh tế nhà nước phải giữ vai trò tiên phong trong kiến tạo, dẫn dắt và mở đường cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. “Yêu cầu hiện nay không chỉ dừng lại ở việc nắm giữ hay chi phối mà quan trọng hơn là phải nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng vốn nhà nước và khai thác hiệu quả các nguồn lực được giao”, ông Cường phân tích.
Cũng theo ông Cường, trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ, doanh nghiệp nhà nước cần thể hiện rõ vai trò tiên phong trong ứng dụng công nghệ, đổi mới phương thức quản trị và tổ chức sản xuất. Đây là yêu cầu cần thiết để doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, tạo động lực lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
Bên cạnh đó, với lợi thế về quy mô, trình độ công nghệ, mạng lưới sản xuất, chuỗi cung ứng và thị trường sẵn có, doanh nghiệp nhà nước có điều kiện và trách nhiệm dẫn dắt các thành phần kinh tế khác cùng phát triển, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân trong nước. Vai trò dẫn dắt này được thể hiện thông qua việc kết nối, tạo lập thị trường và mở rộng không gian tham gia cho doanh nghiệp tư nhân vào các mạng sản xuất và chuỗi cung ứng trong nước.
Huy động thêm nguồn lực cho phát triển
Nghị quyết 79 đặt trọng tâm vào hoàn thiện thể chế, cơ chế quản lý vốn nhà nước và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước. Việc chuyển từ cách tiếp cận “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ tư duy “kiểm soát” sang “quản trị hiện đại” là yêu cầu tất yếu. “Ở góc độ cá nhân, tôi cho rằng đây là sự chuyển biến lớn trong tư duy quản trị, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, góp phần tạo môi trường hoạt động thông thoáng hơn cho các chủ thể tham gia nền kinh tế, giảm bớt các rào cản ngay từ đầu vào và huy động thêm nguồn lực cho phát triển”, PGS, TS Vũ Hùng Cường cho biết thêm.
Tuy nhiên, để Nghị quyết 79 sớm đi vào cuộc sống, quá trình tổ chức thực hiện cần tập trung tháo gỡ các rào cản từ nhận thức đến thể chế và phải nhìn nhận đúng vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong mối quan hệ với các thành phần kinh tế khác. Bên cạnh đó, cần tránh những chồng chéo trong hệ thống văn bản pháp luật chuyên ngành cũng như những bất cập trong phân cấp, phân quyền giữa trung ương và địa phương mới giúp “sếu đầu đàn” tung cánh. Theo các chuyên gia, việc thống nhất cao trong toàn bộ hệ thống chính trị về vai trò của kinh tế nhà nước sẽ góp phần hình thành cách tiếp cận nhất quán trong xây dựng và thực thi các văn bản pháp luật, tránh tình trạng chính sách bị “méo” trong quá trình triển khai.
Trên cơ sở đó, cần bảo đảm sự bình đẳng trong tiếp cận các nguồn lực phát triển quan trọng như đất đai, vốn và đầu tư công; đồng thời kiên trì thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp cổ phần. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và tạo thêm dư địa phát triển cho các thành phần kinh tế khác trong nền kinh tế”, PGS, TS Vũ Hùng Cường nói.
Đối với doanh nghiệp nhà nước, Nghị quyết 79-NQ/TW vừa mở ra thời cơ mới, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới quyết liệt hơn. Doanh nghiệp nhà nước phải tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu; đẩy mạnh sắp xếp, cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước. Nghị quyết cũng nhấn mạnh vai trò tiên phong của doanh nghiệp nhà nước trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chỉ khi doanh nghiệp nhà nước thực sự hoạt động hiệu quả, minh bạch, có năng lực cạnh tranh thực chất, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước mới được khẳng định vững chắc trong thực tiễn.
TS Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu Công nghiệp Việt Nam (VIPFA) cho rằng, việc tái định vị kinh tế nhà nước là lực lượng "kiến tạo và dẫn dắt" không chỉ giúp Việt Nam ứng phó với các cú sốc toàn cầu mà còn hiện thực hóa mục tiêu xây dựng những "sếu đầu đàn" lọt top 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới.
Ông Thuấn nhìn nhận, Nghị quyết tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, không chỉ với tư cách là một khu vực sản xuất - kinh doanh mà còn là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, bảo đảm ổn định kinh tế, giữ vững các cân đối lớn và chủ động ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài. Nghị quyết cũng xác định tối ưu hóa nguồn lực, khơi thông "điểm nghẽn", xây dựng “sếu đầu đàn”, thúc đẩy "nền kinh tế tự chủ", cải cách thể chế và quản trị theo chuẩn mực quốc tế.
Tuy nhiên, để doanh nghiệp nhà nước phát triển, theo ông Thuấn cần có cơ chế thu hút nhân tài. “Hiện cơ chế lương thưởng vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực tư nhân hoặc các tập đoàn đa quốc gia, trong khi ranh giới giữa rủi ro kinh doanh và vi phạm pháp luật chưa rõ ràng, khiến những người giỏi thường chọn khu vực tư nhân để được tự do sáng tạo và an toàn pháp lý”, ông Thuấn nói.
Đánh giá cao tác động toàn diện của Nghị quyết 79, ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho rằng, trong dòng chảy đổi mới tư duy phát triển của Đảng, Nghị quyết 79 không chỉ là sự tiếp nối mà còn là bước đột phá có tính hệ thống, đặt lại vai trò của kinh tế nhà nước với yêu cầu cao hơn về tự chủ chiến lược, năng lực điều tiết vĩ mô và khả năng dẫn dắt tăng trưởng. Đây không chỉ là kim chỉ nam về tư duy mà còn là “chìa khóa thể chế” để khơi thông những nguồn lực khổng lồ đang nằm trong đất đai, tài sản công, hạ tầng và hệ thống doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập.
Nghị quyết 79-NQ/TW là văn kiện có ý nghĩa chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn và quyết tâm chính trị cao của Đảng trong việc phát triển kinh tế nhà nước đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới. Nghị quyết vừa khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, gắn trách nhiệm với hiệu quả thực chất.
Nghị quyết 79-NQ/TW vừa mở ra thời cơ mới, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới quyết liệt hơn. Doanh nghiệp nhà nước phải tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu; đẩy mạnh sắp xếp, cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và tài sản nhà nước.
Thành Công
