Dòng vốn an sinh mở lối cho đại dự án năng lượng
Lễ khởi động dự án tái định cư tại xã Phước Dinh diễn ra ngày 15/1 được xem như “phát súng lệnh” mở đường cho dự án năng lượng hạt nhân đầu tiên của Việt Nam.
Trong tổng nguồn vốn hơn 12.000 tỷ đồng, riêng Dự án thành phần 1 - Di dân, tái định cư và giải phóng mặt bằng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 đã có tổng mức đầu tư trên 6.699 tỷ đồng. Đáng chú ý, 5.280 tỷ đồng trong số này được dành cho bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, chiếm tỷ trọng lớn nhất. Cách phân bổ nguồn lực cho thấy sự ưu tiên rõ ràng đối với quyền lợi của người dân - những chủ thể trực tiếp nhường đất cho dự án.
Khu tái định cư phục vụ Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 tại Phước Dinh không được xây dựng theo tư duy “tạm cư” hay giải pháp tình thế mà là không gian sống được định hình lâu dài, với hạ tầng đồng bộ ngay từ đầu. Theo quy mô được phê duyệt, dự án đầu tư hơn 12km đường giao thông nội khu, san nền trên diện tích gần 42ha, xây dựng gần 6ha công viên cây xanh, cùng hệ thống cấp điện, chiếu sáng và hạ tầng kỹ thuật ngầm hiện đại.
Đáng chú ý, tuyến đê chắn sóng và kè bảo vệ khu tái định cư dài khoảng 900m cũng được đầu tư nhằm bảo đảm an toàn lâu dài cho khu dân cư ven biển - yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.
Không chỉ dừng lại ở hạ tầng kỹ thuật, các công trình hạ tầng xã hội thiết yếu như trụ sở Trung tâm hành chính xã Phước Dinh, trường học các cấp, trạm y tế, chợ, trung tâm văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng và các công trình tín ngưỡng được đưa vào danh mục đầu tư ngay từ giai đoạn đầu, thay vì “bổ sung sau” như thông lệ ở không ít dự án tái định cư trước đây.
Một điểm nhấn mang ý nghĩa kinh tế - xã hội rõ nét là khu neo đậu cho khoảng 150 tàu cá, gắn trực tiếp với sinh kế của cộng đồng ngư dân địa phương. Điều này cho thấy tái định cư không đồng nghĩa với việc người dân phải “bắt đầu lại từ con số không” mà là sự tái cấu trúc không gian sống để thích ứng với một dự án quốc gia quy mô lớn.
Phối cảnh dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận.
Phát triển năng lượng gắn với phát triển con người
Theo kế hoạch, tổ hợp nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận phấn đấu hoàn thành trước 31/12/2030, chậm nhất là 31/12/2031.
Bên cạnh yêu cầu tiến độ là cam kết mang tính nguyên tắc: Nơi ở mới và điều kiện sống của người dân phải không thấp hơn nơi ở cũ. Đây không chỉ là tiêu chí kỹ thuật trong xây dựng mà còn là yêu cầu về chất lượng sống, sinh kế và sự ổn định xã hội lâu dài.
Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận được xác định là dự án năng lượng chiến lược quốc gia, không chỉ bởi đây là lần đầu Việt Nam phát triển điện hạt nhân mà còn vì vai trò của nó trong bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Với tổng công suất dự kiến 4.000MW, dự án được kỳ vọng bổ sung một nguồn điện nền ổn định cho hệ thống điện quốc gia.
Trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam có thể tăng bình quân 15 - 18%/năm, việc phụ thuộc quá nhiều vào nhiên liệu hóa thạch sẽ gia tăng áp lực nhập khẩu, rủi ro giá cả và phát thải môi trường. Các chuyên gia quốc tế đánh giá điện hạt nhân là nguồn năng lượng sạch, phát thải carbon thấp và có khả năng cung cấp công suất ổn định, ưu điểm mà nhiều nguồn năng lượng tái tạo vẫn đang phải bù đắp bằng các giải pháp lưu trữ tốn kém.
Với cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, điện hạt nhân được xem là mảnh ghép chiến lược giúp đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm áp lực lên thủy điện và nhiệt điện than, đồng thời tạo dư địa để năng lượng tái tạo phát triển mạnh hơn.
Ở góc độ phát triển vùng, dự án hạt nhân được kỳ vọng tạo ra những “cú hích” mới cho kinh tế địa phương: Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao được thu hút, cùng hệ sinh thái dịch vụ - công nghiệp phụ trợ hình thành xung quanh nhà máy có thể từng bước thay đổi cấu trúc kinh tế của khu vực trong trung và dài hạn.
Châu Anh
