Những chuyển biến từ cải cách thủ tục hành chính
Là bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực với 662 TTHC thuộc các lĩnh vực thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, đầu tư, đấu thầu, doanh nghiệp, bảo hiểm… Bộ Tài chính đã hoàn thành cắt giảm và đơn giản hóa 797/962 TTHC, đạt 82,84%. Trong đó, 237 TTHC được bãi bỏ hoàn toàn, 560 TTHC được đơn giản hóa quy trình thực hiện.
Cùng với việc tinh gọn quy trình, Bộ đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối và khai thác dữ liệu phục vụ giải quyết TTHC, hoàn thành làm sạch, đồng bộ 13/16 cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành với Trung tâm dữ liệu quốc gia. Từ đầu năm đến nay, hệ thống công nghệ thông tin đã tiếp nhận, xử lý hơn 71 triệu hồ sơ liên quan đến các TTHC có thành phần hồ sơ được cắt giảm hoặc thay thế bằng dữ liệu.
Theo Bộ Tư pháp, trong quý III, các bộ, cơ quan ngang bộ tiếp tục cắt giảm 188 TTHC, đơn giản hóa 225 TTHC và cắt giảm 39 đăng ký kinh doanh tại các văn bản quy phạm pháp luật được trình ban hành. Các bộ, ngành, địa phương đã đánh giá tác động đối với 1.005 TTHC, thẩm định 916 TTHC tại 116 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Đối với TTHC nội bộ giữa các cơ quan hành chính nhà nước, đến tháng 9, tổng số thủ tục được công bố lũy kế là 1.191. Các bộ, cơ quan đã ban hành văn bản thực thi phương án cắt giảm, đơn giản hóa đối với 792 thủ tục, đạt 66,5%. Tại địa phương, tỷ lệ này đạt 77,21%, tương ứng 732/948 thủ tục. Đáng chú ý, toàn bộ 774/774 TTHC thuộc Phụ lục I Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP đã được tái cấu trúc. Ngoài ra, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp và Bộ Y tế đã rà soát, công bố, tái cấu trúc thêm 77 TTHC ngoài danh mục, có sử dụng thông tin từ các cơ sở dữ liệu đã được công bố.
Những kết quả này cho thấy quyết tâm của các cơ quan quản lý trong việc tinh gọn bộ máy, quy trình và phương thức cung cấp dịch vụ công. Tuy nhiên, bên cạnh những chuyển biến tích cực, công tác cải cách vẫn còn những hạn chế cần sớm khắc phục.
Một trong những bất cập đáng lưu ý là việc công khai, minh bạch quá trình tiếp nhận, giải quyết TTHC trên Cổng Dịch vụ công quốc gia chưa đáp ứng yêu cầu. Có tới 47,7% hồ sơ chưa được đồng bộ, công khai đầy đủ quá trình xử lý. Tình trạng giải quyết hồ sơ quá hạn tại một số bộ còn kéo dài nhiều tháng, chưa có giải pháp khắc phục hiệu quả.
Tỷ lệ số hóa hồ sơ và tái sử dụng dữ liệu trong giải quyết TTHC cũng còn thấp, nhất là ở các bộ, ngành. Trong số 70 cơ sở dữ liệu cần công bố thông tin có thể thay thế thành phần hồ sơ, giấy tờ, mới có 39 cơ sở dữ liệu hoàn thành, đạt 55,7%.
Những hạn chế này cho thấy khoảng cách giữa chủ trương cải cách và hiệu quả thực thi vẫn cần được thu hẹp. Bởi đối với doanh nghiệp, một thủ tục được cắt giảm trên văn bản chỉ thực sự có ý nghĩa khi thời gian xử lý được rút ngắn, chi phí giảm và quá trình thực hiện thuận lợi hơn.
Phát biểu tại tọa đàm “Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển”, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc cho biết, thực tế, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản như quy định pháp luật thường xuyên sửa đổi, bổ sung nhưng còn chồng chéo, thiếu thống nhất; việc giải thích, áp dụng pháp luật chưa đồng bộ; thủ tục qua nhiều tầng nấc. Không ít trường hợp vẫn phải cung cấp nhiều lần những giấy tờ, thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Bên cạnh đó, những bất cập trong quá trình thực thi công vụ tại một số cơ quan cũng làm gia tăng gánh nặng cho doanh nghiệp.
Các điểm nghẽn này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn kéo dài thời gian, gia tăng rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động, hấp thụ nguồn lực và cơ hội phát triển của doanh nghiệp.
Chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ
Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội cho rằng, chi phí không phải là yếu tố duy nhất cần quan tâm khi thực hiện TTHC. Thời gian, nhân lực và cơ hội kinh doanh cũng là những nguồn lực quan trọng mà doanh nghiệp phải bỏ ra.
Theo ông, trước đây, doanh nghiệp có thể dành 25 - 28% thời gian làm việc trong ngày để giải quyết các TTHC. Tỷ lệ này đã giảm dần nhờ chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang trực tuyến, nhất là trong các lĩnh vực hóa đơn điện tử, nộp thuế và hải quan.
Tuy nhiên, nhiều vướng mắc vẫn tồn tại trong các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, hoàn thuế giá trị gia tăng và kiểm tra chuyên ngành. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc kiểm tra chất lượng nguyên liệu có thể khiến hàng hóa phải lưu kho, lưu bãi khoảng 30 ngày trước khi đưa vào sản xuất. Thời gian chờ đợi kéo dài không chỉ làm phát sinh chi phí mà còn có nguy cơ ảnh hưởng tiến độ giao hàng và cam kết với đối tác.
Để việc cắt giảm TTHC thực sự tạo chuyển biến trong môi trường kinh doanh, theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc, trước hết cần tăng cường trao đổi giữa cơ quan xây dựng pháp luật và cộng đồng doanh nghiệp để nhận diện đúng những bất cập, xác định hợp lý vai trò của TTHC, từ đó tìm ra điểm cân bằng giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền tự do kinh doanh.
Các bộ, ngành cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng điều kiện kinh doanh, kiên quyết bãi bỏ những giấy phép con chồng chéo, bất hợp lý, không còn phù hợp thực tiễn. Quá trình hoàn thiện pháp luật phải gắn với tư duy quản lý kiến tạo phát triển, chuyển mạnh từ quản lý sang phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động của cơ quan công quyền.
Tuy nhiên, cải cách không đồng nghĩa với cắt giảm cơ học tất cả các thủ tục. Những quy định cần thiết, nếu được thiết kế hợp lý và tổ chức thực hiện hiệu quả, sẽ góp phần bảo đảm quyền, nghĩa vụ của các chủ thể, duy trì trật tự và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối và khai thác dữ liệu liên thông giữa các cơ quan. Khi thông tin đã được số hóa và có thể chia sẻ, doanh nghiệp không phải nhiều lần cung cấp những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã quản lý. Việc tái cấu trúc quy trình phải đi đôi với nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, khắc phục tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, nhũng nhiễu, gây phiền hà trong thực thi công vụ.
Châu Anh
