Từ sản phẩm "được lòng" người địa phương đến hàng hóa đạt chuẩn
Một sản phẩm được người tiêu dùng tại địa phương ưa chuộng chưa đồng nghĩa với việc có thể xuất hiện trên kệ của các hệ thống siêu thị lớn. Đây là thực tế mà nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã gặp phải khi tìm cách mở rộng thị trường. Sản phẩm có thể tốt, có bản sắc riêng nhưng hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, quy trình kiểm soát chất lượng chưa đồng nhất hoặc sản lượng chưa đủ lớn để đáp ứng nhu cầu của cả chuỗi phân phối. Với các nhà bán lẻ hiện đại, yêu cầu đặt ra không chỉ nằm ở chất lượng thành phẩm. Nhà cung cấp phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu, kiểm soát các công đoạn sản xuất, bảo đảm tiêu chuẩn an toàn, có khả năng truy xuất khi cần thiết và quan trọng hơn là duy trì chất lượng, sản lượng ổn định trong suốt quá trình hợp tác.
Điều này buộc các cơ sở sản xuất địa phương phải thay đổi cách làm. Thay vì sản xuất theo khả năng rồi tìm đầu ra, doanh nghiệp cần tính toán ngay từ đầu thị trường cần gì, tiêu chuẩn ra sao, sản lượng bao nhiêu và có thể cung ứng trong thời gian bao lâu. Khó khăn càng rõ hơn đối với những doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã có quy mô hạn chế. Nguồn nguyên liệu thường được thu mua từ nhiều hộ dân, điều kiện sản xuất không đồng đều, trong khi đầu tư cho kiểm nghiệm, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và hoàn thiện hồ sơ đòi hỏi chi phí không nhỏ.
Qua các chương trình kết nối nhà cung cấp với hệ thống bán lẻ hiện đại tại Hải Phòng, Thanh Hóa và Quảng Ninh trong năm 2026, nhiều doanh nghiệp bày tỏ mong muốn đưa hàng vào chuỗi nhưng chưa sẵn sàng về năng lực cung ứng. Một số đơn vị mới đáp ứng tốt thị trường trong tỉnh, chưa đủ khả năng duy trì sản lượng khi phải phục vụ đồng thời nhiều điểm bán.
Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Huệ, Giám đốc cấp cao Khối Chiến lược nguồn nhân lực và thương hiệu AEON Việt Nam, việc công bố trước các yêu cầu kỹ thuật giúp doanh nghiệp nhận diện sớm những điểm còn thiếu, từ chất lượng, kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc đến hồ sơ pháp lý. Khi biết rõ "đích đến" là gì, doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, giảm thời gian hoàn thiện hồ sơ và hạn chế những khoản chi phí phát sinh trong quá trình tiếp cận hệ thống phân phối.
Thực tế, một lần vượt qua bộ tiêu chuẩn của nhà bán lẻ lớn cũng có thể trở thành "tấm vé" giúp doanh nghiệp tiếp cận những thị trường mới. Ông Lê Tiến Việt, Giám đốc Công ty TNHH Thực phẩm Sovi (Sovifood) cho biết, sau hơn 7 năm đồng hành cùng AEON, doanh nghiệp không chỉ cải thiện doanh thu, nhận diện thương hiệu và chất lượng sản phẩm mà còn thuận lợi hơn khi làm việc với các hệ thống bán lẻ khác.
Việc đáp ứng được yêu cầu của một chuỗi phân phối lớn tạo thêm niềm tin đối với các đối tác, đồng thời giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm trong quản trị, kiểm soát chất lượng và tổ chức sản xuất. Như vậy, siêu thị không đơn thuần là nơi tiêu thụ hàng hóa. Đối với doanh nghiệp địa phương, đây còn là môi trường để học cách vận hành theo chuẩn thị trường hiện đại.
Không chỉ nâng chuẩn sản phẩm, phải xây được vùng nguyên liệu
Theo bà Trần Thị Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, sự thay đổi trong hành vi mua sắm đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục điều chỉnh từ khâu sản xuất đến cách tiếp cận thị trường. Năm 2026, các chương trình kết nối tại Hải Phòng, Thanh Hóa và Quảng Ninh thu hút 79 nhà cung cấp với 116 đại diện tham gia. Trước đó, năm 2025, chương trình có 137 doanh nghiệp đến từ 13 tỉnh, thành phố cùng 205 đại diện. Các doanh nghiệp quan tâm nhiều đến việc chuẩn hóa sản phẩm, hoàn thiện hồ sơ, nâng cao năng lực quản trị và chuẩn bị điều kiện để tham gia các hệ thống phân phối lớn.
Tuy nhiên, để hàng hóa địa phương không chỉ "lên kệ" một lần mà có thể duy trì lâu dài, câu chuyện cần được giải quyết ở quy mô lớn hơn. Đó là tổ chức lại vùng nguyên liệu và xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và nhà phân phối.
Tại Lâm Đồng, địa phương đã hình thành 428 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ với 47.590 hộ tham gia. Tỷ lệ sản phẩm tiêu thụ thông qua hợp đồng liên kết đạt 55% tổng sản lượng. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành nguồn cung có kiểm soát và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường lớn. Tại An Giang, giai đoạn 2022 - 2025, địa phương xây dựng 16 chuỗi cung ứng an toàn với 32 sản phẩm chủ lực; cấp 1.291 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu trên diện tích 46.284 ha và công nhận 582 sản phẩm OCOP. Những con số này cho thấy dư địa để hàng hóa địa phương tham gia các kênh phân phối hiện đại là rất lớn. Tuy nhiên, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ bảo quản và vận chuyển chưa đồng bộ vẫn là những điểm nghẽn.
Ông Nguyễn Văn Cương, Giám đốc Hợp tác xã Rau sạch Nguyễn Minh (Lâm Đồng) cho rằng, cần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng dựa trên đơn hàng và nhu cầu thực tế. Thay vì trồng, thu hoạch xong mới tìm đầu ra, người sản xuất cần biết trước thị trường cần sản phẩm gì, số lượng bao nhiêu và tiêu chuẩn thế nào để chủ động tổ chức sản xuất. Đây cũng là điều kiện để hạn chế tình trạng lúc dư thừa, lúc thiếu hàng, đồng thời giúp doanh nghiệp phân phối có nguồn cung ổn định.
Về lâu dài, sự phối hợp giữa nhà sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp bán lẻ và cơ quan quản lý sẽ quyết định khả năng đi xa của hàng hóa địa phương. Khi tiêu chuẩn được minh bạch, vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản và năng lực cung ứng được nâng lên, sản phẩm đặc trưng không chỉ có cơ hội xuất hiện tại một vài siêu thị mà còn có thể mở rộng sang nhiều chuỗi phân phối khác. Khi đó, việc nâng chuẩn không còn đơn thuần là yêu cầu để đưa hàng lên kệ mà trở thành động lực giúp doanh nghiệp địa phương tăng sức cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường một cách bền vững.
Đức Kiên
