Mỗi dịp tổng kết năm học, mạng xã hội lại ngập tràn hình ảnh giấy khen, bảng điểm của các bậc phụ huynh về thành tích học tập của con em mình. Khi đăng tải hình ảnh mà không có biện pháp che chắn, phụ huynh đã vô tình cung cấp cho đối tượng xấu những thông tin cá nhân quan trọng gồm: Họ và tên con; tên trường, lớp học; khuôn mặt của trẻ; mã số học sinh và nhiều dữ liệu cá nhân khác... Với đối tượng phạm tội, đây là nguồn thông tin có giá trị để xây dựng các kịch bản lừa đảo hoặc thực hiện hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em.
Theo cảnh báo của Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT/CC), một phần đáng kể dữ liệu cá nhân của trẻ em bị phát tán trên mạng xuất phát từ sự chủ quan của người lớn trong quá trình chia sẻ thông tin lên các nền tảng mạng xã hội. Từ những dữ liệu được thu thập, đối tượng có thể tổng hợp thành một “hồ sơ số” tương đối đầy đủ về nạn nhân và gia đình, từ đó thực hiện nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội tinh vi. Một trong những thủ đoạn phổ biến là giả danh giáo viên, cán bộ nhà trường hoặc nhân viên y tế gọi điện cho phụ huynh thông báo con em gặp tai nạn, phải cấp cứu khẩn cấp và yêu cầu chuyển tiền để xử lý... nhiều phụ huynh vì hoảng loạn đã chuyển tiền trước khi kịp xác minh.
Thời gian gần đây, nhiều địa phương đã phát đi cảnh báo về thủ đoạn giả danh nhà trường yêu cầu phụ huynh “định danh cho học sinh”, cập nhật hồ sơ điện tử hoặc xác thực dữ liệu cá nhân. Chỉ cần phụ huynh gửi ảnh căn cước công dân, thông tin ngân hàng hoặc bấm vào đường link lạ, kẻ gian có thể chiếm đoạt tài khoản và tài sản. Bên cạnh đó, việc công khai hình ảnh, trường học và các thông tin liên quan đến sinh hoạt của trẻ cũng có thể tạo điều kiện để các đối tượng xấu tiếp cận, quấy rối hoặc thực hiện các hành vi xâm hại ngoài đời thực. Theo Trung tá Phan Thanh Hồng, Phó trưởng Công an phường Điện Bàn Đông (TP. Đà Nẵng), khi dữ liệu cá nhân của trẻ bị phát tán rộng rãi, các em có thể trở thành nạn nhân của hành vi quấy rối trực tuyến, giả mạo tài khoản, cắt ghép hình ảnh, bôi nhọ danh dự hoặc bị theo dõi đời sống cá nhân. Mỗi bức ảnh, mỗi thông tin được đăng tải hôm nay đều có thể góp phần hình thành một “hồ sơ số” về đứa trẻ tồn tại rất lâu trên internet. Đáng lo ngại hơn, hình ảnh của trẻ em còn có thể bị thu thập để tạo lập các tài khoản giả mạo trên mạng xã hội hoặc bị lợi dụng bởi các công nghệ chỉnh sửa, tạo hình ảnh, video giả nhằm phục vụ các mục đích lừa đảo, bôi nhọ danh dự hoặc tống tiền. Chúng không còn gọi điện ngẫu nhiên mà thường xây dựng kịch bản dựa trên thông tin thật của nạn nhân.
Để bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm an toàn cho trẻ em trên môi trường mạng, cơ quan chức năng khuyến cáo các bậc phụ huynh: Hạn chế đăng tải công khai hình ảnh giấy khen, bảng điểm hoặc các tài liệu có chứa thông tin cá nhân của trẻ. Trường hợp muốn chia sẻ niềm vui cùng người thân, bạn bè, cần chủ động che mờ hoặc xóa các thông tin, mã số học sinh và các dữ liệu nhận diện khác và hạn chế tối đa việc đăng tải ở chế độ công khai. Nâng cao cảnh giác đối với các cuộc gọi, tin nhắn từ người lạ thông báo liên quan đến con em mình, đặc biệt là các trường hợp yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.
Khi phát hiện các dấu hiệu nghi vấn liên quan đến hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc xâm phạm dữ liệu cá nhân, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ, xử lý kịp thời.
Nguyễn Thanh
