Hệ lụy từ tín dụng đen
Từng nghĩ khoản vay trực tuyến là giải pháp rất tiện lợi mỗi khi tiêu hơi quá tay mà gia đình chưa kịp gửi tiền lên, N.V.M., sinh viên của một trường đại học tại Hà Nội cho biết, ban đầu qua tìm kiếm trên mạng, M. đăng ký một khoản vay vài triệu đồng qua ứng dụng vì thấy quảng cáo thủ tục đơn giản, giải ngân nhanh, tuần đầu không tính lãi và chỉ thu một khoản phí dịch vụ. Chỉ cần photo chứng minh thư và sổ hộ khẩu gửi cho chủ nợ, khoản vay của M. được duyệt nhanh chóng chỉ sau 2 giờ với hạn mức 5 triệu đồng. Nhưng thực tế tài khoản M. chỉ nhận khoảng 3,8 triệu đồng. Phần chênh lệch được giải thích là phí dịch vụ, phí quản lý và lãi thu trước, trong khi nghĩa vụ thanh toán vẫn tính trên toàn bộ khoản vay.
“Lúc đầu em nghĩ chỉ cần xoay sở vài ngày là có thể trả được, nhưng đến hạn vẫn chưa thu xếp kịp. Các cuộc gọi nhắc nợ bắt đầu dồn dập, không chỉ gọi cho em mà còn liên hệ cả người thân để thúc ép thanh toán. Áp lực ngày càng lớn khiến em tiếp tục vay ở ứng dụng khác để trả khoản cũ. Việc vay chỗ này để trả chỗ khác khiến em tiếp tục rơi vào vòng xoáy nợ chồng nợ. Chỉ một thời gian ngắn khoản nợ đã lên đến vài chục triệu đồng trên nhiều ứng dụng cho vay khác nhau và số tiền phải thanh toán cả gốc, phí và tiền phạt tăng lên nhiều lần. Mãi cho đến khi bản thân cảm thấy không có giải pháp em mới liên hệ với gia đình để tìm cách giải quyết. Đó là thời gian đáng sợ nhất của em kể từ bé đến giờ”, M. chia sẻ.
Khác với hình thức cho vay truyền thống trước đây, tín dụng đen đã dịch chuyển mạnh sang môi trường số. Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, người dùng có thể tiếp cận hàng loạt quảng cáo vay tiền mỗi ngày. Sự nhanh chóng và đơn giản khiến không ít người bỏ qua bước đọc kỹ điều khoản, tính toán khả năng chi trả hoặc kiểm tra tính pháp lý của đơn vị cho vay. Các tổ chức, cá nhân cho vay tín dụng đen thường núp bóng dưới nhiều hình thức như tiệm cầm đồ, công ty tài chính hoặc các ứng dụng, nền tảng hỗ trợ tài chính trực tuyến.
Đáng chú ý, đối tượng thường nhắm vào người có nhu cầu tài chính cấp bách hoặc tâm lý muốn giải quyết khó khăn trong thời gian ngắn. Lao động tự do, người thu nhập không ổn định, tiểu thương nhỏ lẻ, người trẻ mới đi làm, sinh viên hoặc người phát sinh nhu cầu chi tiêu đột xuất… dễ trở thành mục tiêu. Không ít trường hợp lựa chọn vay trực tuyến vì ngại thủ tục, thiếu thông tin hoặc cho rằng khoản vay nhỏ sẽ không phát sinh nhiều rủi ro.
Để tạo cảm giác an toàn và tin cậy, các hình thức cho vay biến tướng thường sử dụng nhiều chiêu thức đánh vào tâm lý người dùng như quảng cáo giải ngân nhanh, thủ tục đơn giản, kể cả nợ xấu vẫn có thể vay... Một số ứng dụng còn thiết kế giao diện chuyên nghiệp, sử dụng ngôn ngữ tương tự các tổ chức tài chính hợp pháp nhằm tạo niềm tin. Tuy nhiên, phía sau những lời quảng cáo hấp dẫn ấy lại có thể là những điều khoản bất lợi mà người vay ít để ý. Nhiều trường hợp không nhận đủ số tiền như đăng ký do bị khấu trừ trước các khoản phí như phí dịch vụ, phí hồ sơ hoặc các chi phí phát sinh khác, trong khi nghĩa vụ thanh toán vẫn được tính trên toàn bộ khoản vay ban đầu. Đây cũng là một dạng lãi suất ẩn khiến người vay khó đánh giá chính xác chi phí thực tế của khoản vay.
Nhận diện bẫy tín dụng đen
Theo các cơ quan chức năng, bẫy tín dụng đen biến tướng qua các ứng dụng di động với một số dấu hiệu có thể nhận diện. Trước hết là thủ tục dễ dàng đến mức bất thường như không cần thế chấp, giải ngân trong thời gian rất ngắn hoặc chấp nhận cả hồ sơ nợ xấu. Cùng với đó là việc không công khai đầy đủ hợp đồng, tổng chi phí phải trả hoặc chỉ tập trung giới thiệu số tiền được nhận mà né tránh nghĩa vụ thanh toán thực tế. Lãi suất tại đây thường vượt xa mức trần 20%/năm theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Một chiêu thức kỹ thuật đáng ngờ khác là việc ứng dụng đòi hỏi các quyền truy cập vô lý vào điện thoại như danh bạ, vị trí, tài khoản mạng xã hội hay thư viện ảnh cá nhân ngay khi cài đặt. Ban đầu, đối tượng thường ngụy trang điều này dưới lý do “xác minh danh tính” hoặc “tăng độ tin cậy cho hồ sơ”. Tuy nhiên, đây thực chất là bước thu thập dữ liệu phục vụ cho thủ đoạn đòi nợ khủng bố về sau. Chỉ cần người vay chậm thanh toán, đối tượng sẽ lập tức dùng kho dữ liệu này để gây áp lực bằng cách gọi điện nhắc nợ liên tục, nhắn tin đe dọa, xúc phạm, hoặc cắt ghép hình ảnh bôi nhọ nạn nhân rồi gửi cho người thân, bạn bè và đồng nghiệp.
Theo luật sư Trần Trọng Nghĩa, Văn phòng Luật sư Lê Hồng Hiển, chính sự tiện lợi và nhanh chóng của việc vay tiền trực tuyến đã tạo lợi thế cho kẻ gian khiến số lượng nạn nhân dính vào những bẫy lừa đảo qua các app tín dụng ngày càng lớn. Đặc biệt là các bạn sinh viên dễ trở thành mục tiêu tiếp cận của ứng dụng cho vay qua mạng. Hệ lụy của tín dụng đen không chỉ dừng ở những con số. Với người vay, áp lực tài chính kéo dài có thể ảnh hưởng đến đời sống gia đình, công việc và tâm lý; nhiều trường hợp phải vay nơi này để trả nơi khác, dẫn đến vòng xoáy nợ chồng nợ. Ở góc độ xã hội, hoạt động tín dụng đen còn kéo theo nhiều hệ lụy như gây mất an ninh trật tự, đòi nợ trái pháp luật, đe dọa, quấy rối hoặc phát sinh các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Luật sư Trần Trọng Nghĩa cho biết, theo quy định hiện hành, hành vi cho vay với mức lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật cho phép và thu lợi bất chính có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.
Để tránh trở thành nạn nhân của bẫy tín dụng đen, người dân cần cảnh giác, không tham gia vay tiền qua các ứng dụng, mạng xã hội hoặc đường link không rõ nguồn gốc. Khi có nhu cầu vay vốn hãy tìm đến tổ chức tín dụng có uy tín để tìm hiểu và được hướng dẫn, hỗ trợ làm thủ tục vay tiền phù hợp khả năng tài chính của bản thân.
Trường hợp có nghi ngờ về hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản cần báo ngay cho cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ, xử lý kịp thời.
Hà Châu
