Lợi nhuận người bán bị “ăn mòn”
Thị trường thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam chứng kiến làn sóng tăng phí đồng loạt từ các nền tảng lớn. Từ ngày 23/5, Shopee Việt Nam tiếp tục điều chỉnh tăng phí cố định đối với nhiều ngành hàng. Trong đó, nhóm sức khỏe và làm đẹp tăng khoảng 3%, lên mức 16 - 17%; nhóm phụ kiện điện tử như cáp sạc, ốp lưng, kính cường lực tăng khoảng 4%, lên khoảng 15%.
Không chỉ Shopee, TikTok Shop cũng nâng phí hoa hồng từ sau ngày 9/5. Cụ thể, ngành thời trang tăng từ 14,6% lên 16,1%, trong khi nhóm mẹ và bé tăng từ 14,5% lên 17,8%. Lazada cũng thông báo tăng phí xử lý đơn hàng thành công từ 5% lên 6% (đã bao gồm VAT) kể từ ngày 26/5, đồng thời áp dụng thêm phí hạ tầng kỹ thuật 3.000 đồng cho mỗi đơn hàng giao thành công.
Theo “Báo cáo ngành Thương mại điện tử Việt Nam năm 2026” của SHS, tổng chi phí sàn hiện đã tăng từ mức 9 - 14% trước đây lên 21,8 - 33,8% doanh thu đơn hàng. Trong đó, phí xử lý giao dịch tăng từ 3 - 4% lên 4,91 - 6%; phí hoa hồng cố định tăng từ 2 - 5% lên 8,8 - 17,8%; các gói dịch vụ phụ trợ như Freeship Xtra, Voucher Xtra hay Hoàn Xu cũng tăng lên mức 7 - 9%.
Đáng chú ý, Shopee và TikTok Shop hiện chiếm khoảng 98% thị phần thương mại điện tử B2C (mô hình kinh doanh mà trong đó, doanh nghiệp bán hàng, cung cấp dịch vụ trực tiếp cho người tiêu dùng) tại Việt Nam. Điều này đồng nghĩa với việc các chính sách tăng phí đang tác động trực tiếp đến phần lớn nhà bán hàng trên thị trường.
Báo cáo của SHS cho thấy, sau khi trừ phí sàn, chi phí đóng gói, logistics và hoàn trả hàng, biên lợi nhuận thực tế của nhiều cửa hàng nhỏ chỉ còn khoảng 5 - 8%. Chi phí vận hành hiện chiếm từ 25 - 30% doanh thu của mỗi đơn hàng thành công.
Trong khi đó, nếu cộng dồn các khoản phí thanh toán khoảng 6%, phí cố định trung bình 16%, thuế 1,5%, chi phí voucher 4 - 5% cùng các khoản quảng cáo, tiếp thị và vận hành khác, tổng chi phí mà người bán phải gánh có thể lên tới gần 50% giá trị sản phẩm.
Áp lực chi phí gia tăng khiến nhiều nhà bán hàng rơi vào tình trạng doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm mạnh.
Chị Hoài Anh, chủ thương hiệu thời trang trực tuyến tại Hà Nội cho biết, trước đây tổng chi phí bán hàng trên các sàn thương mại điện tử chỉ chiếm khoảng 10 - 15% doanh thu mỗi đơn hàng. Tuy nhiên, sau nhiều lần điều chỉnh chính sách, tỷ lệ này tăng đáng kể.
Theo chị Hoài Anh, các chiến dịch siêu khuyến mại giúp lượng đơn hàng tăng mạnh nhưng khi đối soát doanh thu cuối tháng, phần lớn số tiền thu được lại dùng để chi trả các loại phí sàn, quảng cáo và hỗ trợ vận chuyển. Bên cạnh đó, tỷ lệ hủy đơn và hoàn hàng tăng cũng khiến chi phí logistics trở thành gánh nặng lớn. “Trước đây, biên lợi nhuận của cửa hàng duy trì ở mức 15 - 20% nhưng nay giảm mạnh sau khi khấu trừ toàn bộ chi phí. Nếu không điều chỉnh giá bán, việc duy trì hoạt động kinh doanh sẽ rất khó khăn”, chị Hoài Anh chia sẻ.
Theo các chuyên gia, khi chi phí đầu vào bị đẩy lên, phần lớn sẽ được chuyển vào giá bán sản phẩm. Điều này khiến người tiêu dùng cuối cùng trở thành đối tượng chịu tác động trực tiếp.
Hơn 70.000 nhà bán hàng nhỏ lẻ rời cuộc chơi
Ông Kiều Tiến Anh, Giám đốc vận hành sàn thương mại điện tử F2C Hi1 Thuần Việt, nhận định làn sóng tăng phí đang tạo sức ép lớn lên toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử.
Theo ông Tiến Anh, chỉ cần phí sàn tăng thêm từ 1 - 3% cũng đủ khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị kinh doanh nông sản hoặc ngành hàng có biên lợi nhuận thấp, chuyển từ trạng thái có lãi sang thua lỗ.
Hệ quả là một cuộc thanh lọc mạnh mẽ đang diễn ra trên thị trường. Năm qua, hơn 70.000 nhà bán hàng nhỏ lẻ và mô hình kinh doanh mua đi bán lại (C2C) đã phải rời sàn. Trong đó, không ít hợp tác xã, hộ kinh doanh và các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ không đủ khả năng duy trì hoạt động trước áp lực chi phí ngày càng lớn.
Theo các chuyên gia, để giảm phụ thuộc vào các nền tảng lớn, nhà bán hàng cần đa dạng kênh phân phối, xây dựng hệ sinh thái bán hàng riêng thông qua website, mạng xã hội hoặc các sàn thương mại điện tử nội địa nhằm tối ưu chi phí và chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.
Trước phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp và nhà bán hàng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã yêu cầu một số sàn thương mại điện tử giải trình về các chính sách thu phí mới. Trong tháng 5, Ủy ban đã làm việc với nhiều nhà bán hàng trên Shopee và TikTok Shop để ghi nhận những khó khăn phát sinh. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng yêu cầu các nền tảng cung cấp thông tin liên quan đến căn cứ xây dựng chính sách, lý do điều chỉnh, phương thức áp dụng và tác động của các khoản phí mới.
Sau nhiều năm tăng trưởng nóng, thương mại điện tử Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, nơi cuộc đua không còn chỉ xoay quanh doanh số hay số lượng đơn hàng. Việc các sàn liên tục điều chỉnh chính sách và tăng phí cho thấy xu hướng chuyển từ mở rộng quy mô sang tối ưu hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra bài toán lớn đối với cộng đồng nhà bán hàng, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.
Phương Anh
