Thu hút người dùng trẻ.
Mua trước trả sau là hình thức thanh toán trả góp cho các sản phẩm và dịch vụ với giá trị vừa và nhỏ từ các ứng dụng như: Shoppe, Momo, Lazada… cho phép khách hàng mua trước và chia nhỏ khoản thanh toán theo kỳ mà không cần chứng minh thu nhập hay thủ tục rườm rà. Đánh trúng tâm lý này, các tập đoàn tài chính và sàn thương mại điện tử liên tục tung ra những dịch vụ “mua trước trả sau” cùng hàng loạt ưu đãi hấp dẫn như “0 đồng trả trước”, “trả góp lãi suất 0%” hay “mỗi ngày chỉ vài chục nghìn đồng”.
Chưa bao giờ việc vay tiền lại dễ dàng đến thế. Không cần tài sản thế chấp hay thủ tục chứng minh thu nhập phức tạp, chỉ với vài thao tác xác thực trên điện thoại, người tiêu dùng (NTD) đã có thể sở hữu hạn mức vay từ vài triệu đến vài chục triệu đồng. Từ điện thoại, mỹ phẩm, quần áo đến ăn uống, du lịch, mọi khoản chi đều có thể được chia nhỏ thành nhiều kỳ thanh toán thông qua các ứng dụng tài chính.
Sinh sống và làm việc tại Hà Nội, với thu nhập 10,5 triệu đồng hằng tháng, trừ tiền nhà và các khoản sinh hoạt phí thiết yếu, số dư tài khoản của Trần Ngọc Linh (26 tuổi), trú tại phường Cầu Giấy luôn trong trạng thái “chỉ còn vài đồng”. Từ khi sử dụng và trở thành khách hàng quen thuộc của các loại ví trả sau, sức mua của cô cao hơn nhiều. Với Linh, ví trả sau giúp cô “mua những món đồ yêu thích ngay lập tức, thanh toán một số hóa đơn lúc hết tiền vừa nhanh chóng lại thoải mái thời gian trả”. Vậy nên tháng nào Linh cũng nợ một khoản không nhỏ, thậm chí khoản nợ có xu hướng tăng dần. Tháng sau trả cho tháng trước. Cứ như vậy Linh rơi vào tình cảnh thu không đủ chi.
Khi khả năng tài chính chưa đủ đáp ứng nhu cầu chi tiêu, các hình thức “mua trước trả sau” hay thẻ tín dụng lập tức trở thành chiếc “phao cứu sinh” giúp họ nhanh chóng sở hữu những thứ vượt quá túi tiền hiện có. Dương Thanh Phúc (30 tuổi, TPHCM), nhân viên marketing cho biết: “Với mức lương 15 triệu đồng/tháng, việc bỏ ra một lúc hơn 30 triệu để mua điện thoại là điều không tưởng đối với mình. Nhưng nhờ có hình thức mua trước trả sau, mỗi tháng tính ra chỉ phải trả góp từ 2 - 3 triệu đồng là đã sở hữu chiếc iPhone đời mới. Ban đầu mình nghĩ nó không đáng bao nhiêu, nhưng giờ cộng dồn lại, tháng nào vừa nhận lương xong mình cũng bay mất gần nửa thu nhập chỉ để trả nợ”.
Câu chuyện của Trần Ngọc Linh và Dương Thanh Phúc phản ánh thực trạng vay tiêu dùng đang ngày càng phổ biến trong giới trẻ. Dữ liệu năm 2025 ghi nhận khoảng 56 - 59% người thuộc thế hệ Gen Z (sinh trong khoảng 1997 đến 2012) từng sử dụng các hình thức “mua trước trả sau”, trong khi gần 40% sử dụng thường xuyên. Điều này cho thấy mua trước trả sau không còn là công cụ hỗ trợ chi tiêu tạm thời mà dần trở thành một phần trong thói quen tiêu dùng hàng ngày của nhiều người trẻ.
Quản lý chi tiêu để tránh “ngộp thở” vì nợ trả góp
Theo Báo cáo Tài chính tiêu dùng 2025 của VNPAY (Ví điện tử gia đình), gần 60% người trẻ Việt Nam có ít nhất một khoản nợ tiêu dùng từ thẻ tín dụng, vay online đến các dịch vụ mua trước trả sau. Đáng chú ý, 25% trong số đó thừa nhận thường xuyên quên hoặc chậm thanh toán. Bạn Đỗ Nhật Khôi (32 tuổi, Hà Nội) từng trải qua cảm giác “ngộp thở” vì nợ trả góp. “Nhận thông báo đến hạn trả mà không có đủ tiền, mình thực sự lo lắng. Những khoản nhỏ tích lại cuối tháng thành con số khá lớn, khiến mình phải vay mượn để trả”, Khôi thừa nhận.
Tuy nhiên, theo nhiều NTD, nếu biết cách chi tiêu và quản lý tài chính đúng cách, hình thức này cũng giúp họ tiết kiệm một khoản chi phí nhỏ vì mua sắm trên các nền tảng này thường có nhiều mã khuyến mãi. Nói về vấn đề này, anh Dương Văn Hùng, Phó trưởng Phòng khách hàng cá nhân (Ngân hàng BIDV Hà Tĩnh) nhận định: “Với hình thức mua sắm này, NTD có thêm ưu đãi khi mua hàng, còn nhà bán lẻ cũng được lợi khi có thêm nhiều khách hàng. Tuy nhiên, điều này chỉ thực sự mang lại lợi ích khi NTD thanh toán đúng hạn và hiểu rõ về các điều khoản. Một số bạn trẻ thường bị cuốn theo các chương trình giảm giá, khuyến mãi mà không quan tâm đến khả năng chi trả lâu dài”.
Trên thực tế, tín dụng tiêu dùng không xấu. Nếu được sử dụng hợp lý, đây vẫn là công cụ tài chính giúp NTD tiếp cận những nhu cầu thiết yếu hay các thiết bị phục vụ công việc khi khả năng tài chính chưa đủ đáp ứng ngay lập tức. Bên cạnh đó, thanh toán trả góp hay thẻ tín dụng cũng mang lại nhiều tiện ích như hỗ trợ chi tiêu linh hoạt, mua sắm không tiền mặt, tận dụng ưu đãi hoàn tiền hoặc tích điểm. Nhưng nếu “vung tay quá trán”, họ dễ rơi vào tình trạng nợ nần, lo lắng và áp lực. Thực chất, mua trước trả sau là một khoản nợ ngắn hạn. Một số ví trả sau tính phí dịch vụ hoặc phí chuyển đổi trả góp tính trên tổng giá trị thanh toán, phí trả chậm. Chi phí này tính ra không nhỏ nhưng không phải ai cũng để tâm.
Ở góc độ bảo vệ NTD, Việt Nam đã có những bước tiến quan trọng về pháp lý. Luật Bảo vệ quyền lợi NTD năm 2023 yêu cầu doanh nghiệp phải minh bạch thông tin, điều kiện giao dịch, hợp đồng mẫu; đồng thời tăng cường trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc tiếp nhận, hỗ trợ khiếu nại. Điều này có nghĩa NTD có quyền được biết đầy đủ phí, phạt, nghĩa vụ tài chính trước khi ký kết. Tuy nhiên, quyền chỉ thực sự có ý nghĩa khi NTD chủ động đọc kỹ và hiểu rõ điều khoản, thay vì bấm “đồng ý” theo thói quen.
Để tránh rơi vào vòng xoáy nợ nần, NTD cần chủ động thiết lập giới hạn an toàn cho các khoản trả góp và chỉ nên sử dụng hình thức “mua trước trả sau” đối với những nhu cầu thực sự cần thiết. Các chuyên gia tài chính cũng khuyến nghị tổng chi phí trả góp hàng tháng không nên vượt quá 15 - 20% thu nhập nhằm đảm bảo khả năng cân đối dòng tiền và duy trì khoản dự phòng cá nhân. Quan trọng hơn, NTD cần đủ tỉnh táo để nói “không” với những nhu cầu vượt quá khả năng tài chính của mình. Vì thế, NTD cần xây dựng kế hoạch tài chính cá nhân theo từng tháng và chỉ nên mua sắm trong khả năng cho phép. Mỗi khi quẹt thẻ tín dụng hay “mua hàng trả góp”, “mua trước trả sau”, NTD nên thận trọng đánh giá được khả năng chi trả, quản lý chi tiêu của mình để không biến thành “con nợ”.
Hoàng Long
