Khi công trường phải chờ vật liệu
Trên công trường dự án tuyến đường nối cao tốc Nội Bài - Lào Cai với cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ, không khí thi công diễn ra khẩn trương. Nhiều mũi thi công đang tập trung hoàn thiện các hạng mục cuối như thảm bê tông nhựa, ốp mái taluy, lắp đặt hàng rào và hệ thống an toàn giao thông. Tuy nhiên, phía sau những nỗ lực tăng tốc ấy là quãng thời gian dài dự án phải đối mặt với nhiều khó khăn về nguồn cung vật liệu.
Ông Đỗ Thế Nam, Phó Giám đốc Ban quản lý dự án khu vực Phú Thọ cho biết, một trong những nguyên nhân chính khiến dự án chậm tiến độ là tình trạng thiếu đất đắp nền đường. Mỏ đất được quy hoạch để phục vụ dự án không thể triển khai do vướng mắc giải phóng mặt bằng khi người dân chưa đồng thuận. Các đơn vị thi công buộc phải tìm nguồn đất từ hoạt động san hạ cốt nền ở nhiều nơi khác để thay thế.
Không chỉ riêng Phú Thọ, câu chuyện thiếu vật liệu đang xuất hiện ở nhiều công trình trọng điểm trên cả nước. Tại Ninh Bình, đất đắp nền, cát và đá xây dựng trở thành những loại vật liệu khan hiếm nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công và tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công. Theo UBND tỉnh Ninh Bình, việc triển khai nhiều dự án hạ tầng thời gian qua gặp không ít khó khăn do nguồn cung vật liệu thiếu ổn định. Trước thực trạng đó, địa phương đã yêu cầu các sở, ngành tập trung rà soát quy hoạch khoáng sản, đẩy nhanh thủ tục cấp phép khai thác, đồng thời nghiên cứu điều chỉnh công suất các mỏ đang hoạt động để bổ sung nguồn cung cho thị trường.
Theo ông Đỗ Thế Nam, để bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm, cần sớm tháo gỡ các vướng mắc trong khai thác khoáng sản, rút ngắn thời gian cấp phép đối với các mỏ đủ điều kiện và tăng cường kiểm soát giá vật liệu theo hướng minh bạch, hiệu quả.
Áp lực từ giá cả vật liệu và sự phụ thuộc nguồn cung
Nếu ở khu vực phía bắc, khó khăn chủ yếu nằm ở nguồn đất đắp và vật liệu san lấp thì tại phía nam, các nhà thầu còn phải đối mặt với áp lực từ sự khan hiếm nhựa đường - loại vật liệu không thể thiếu trong thi công mặt đường.
Tại dự án Vành đai 3 TPHCM, nhiều nhà thầu cho biết nguồn nhựa đường nhập khẩu từ Trung Đông đang trở nên khó tiếp cận hơn do những biến động địa chính trị trong khu vực. Trong khi đó, nhu cầu thi công các dự án cao tốc, vành đai, sân bay và cảng biển tại phía nam tăng mạnh khiến thị trường càng thêm căng thẳng.
Ông Thành Trung, đại diện nhà thầu Trường Sơn tham gia thi công gói thầu xây lắp số 6 của dự án Vành đai 3 cho biết, lượng nhựa đường nhập khẩu phục vụ công trình từ đầu năm đến nay đã sử dụng gần hết. Điều khiến doanh nghiệp lo lắng không chỉ là giá tăng cao mà còn là nguy cơ không tìm được nguồn hàng thay thế khi cần bổ sung.
Không riêng nhựa đường, giá cát, đá xây dựng cũng liên tục leo thang. Theo phản ánh của các nhà thầu, giá cát nền đường hiện tăng lên hơn 500.000 đồng/m3, cao hơn rất nhiều so với mức giá được tính toán trong hồ sơ dự thầu. Đá cấp phối và nhiều loại vật liệu khác cũng ghi nhận mức tăng từ vài chục đến gần gấp đôi so với trước đây.
Sự biến động này khiến nhiều doanh nghiệp xây dựng phải xoay vòng vốn, thậm chí lấy nguồn lực từ các dự án khác để duy trì tiến độ thi công. Nếu không có cơ chế điều chỉnh giá phù hợp, nguy cơ thua lỗ là điều khó tránh khỏi.
Theo ông Lê Ngọc Hùng, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TPHCM, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã kéo theo giá nhiên liệu tăng mạnh, làm gia tăng chi phí khai thác, vận chuyển vật liệu và nhân công. Đây là nguyên nhân quan trọng khiến nhiều dự án gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn cung.
Cần giải pháp đồng bộ để hạ tầng không chậm nhịp
Những khó khăn về vật liệu xây dựng hiện không chỉ xuất hiện ở các dự án giao thông mà còn ảnh hưởng đến nhiều công trình hạ tầng quan trọng khác. Tại Dự án nâng cấp, mở rộng Cảng hàng không Cà Mau với tổng mức đầu tư gần 2.400 tỷ đồng, tình trạng thiếu cát và đá xây dựng đang trở thành trở ngại lớn nhất đối với tiến độ thi công. Theo ông Võ Viết Tâm, Giám đốc Ban Quản lý dự án thuộc Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), dự án hiện thiếu khoảng 750.000 m3 cát và hơn 157.000 m3 đá cấp phối. Dù các đơn vị thi công đã phải điều chuyển vật liệu từ Đồng Nai và các tỉnh miền Trung nhưng nguồn cung vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.
Khó khăn của Cà Mau còn đặc biệt hơn khi địa phương hầu như không có các mỏ cát, đá phục vụ xây dựng. Điều đó khiến nhiều dự án trọng điểm phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn vật liệu từ các tỉnh khác.
Thực tế trên cho thấy, câu chuyện vật liệu xây dựng không còn là vấn đề riêng của một địa phương hay một dự án. Đây đang là thách thức chung đối với quá trình phát triển hạ tầng của cả nước.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, các chuyên gia cho rằng cần đồng thời thực hiện nhiều giải pháp như đẩy nhanh thủ tục cấp phép khai thác đối với các mỏ đủ điều kiện, điều chỉnh quy hoạch khoáng sản phù hợp với nhu cầu thực tế, tăng công suất các mỏ hiện hữu và công khai minh bạch giá vật liệu trên thị trường. Bên cạnh đó, việc tăng cường liên kết giữa các địa phương trong cung ứng vật liệu, kiểm soát hoạt động đầu cơ và bảo đảm nguồn cung ổn định cũng đóng vai trò quan trọng.
Khi Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc đầu tư hạ tầng với hàng loạt dự án cao tốc, sân bay, cảng biển và vành đai đô thị, vật liệu xây dựng chính là "mạch máu" nuôi sống các công trường. Nếu không sớm tháo gỡ những nút thắt về nguồn cung, mục tiêu hoàn thành các công trình trọng điểm đúng tiến độ sẽ còn đối mặt với nhiều thách thức trong thời gian tới.
KHÁNH VÂN
