Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở việc tổ chức một hay hai kỳ thi mà là xây dựng hệ thống khảo thí minh bạch, chuyên nghiệp và đủ độ tin cậy.
Áp lực tuyển sinh đại học khiến kỳ thi tốt nghiệp "gánh" quá nhiều mục tiêu
Sai phạm xảy ra tại kỳ thi tốt nghiệp THPT môn toán ở Tuyên Quang đã làm dấy lên nhiều tranh luận về cách thức tổ chức kỳ thi quốc gia hiện nay. Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhận định, đây là vụ việc rất nghiêm trọng, đồng thời cho rằng áp lực đạt điểm cao để xét tuyển đại học là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu cực. Từ thực tế này, ông đề xuất nghiên cứu phương án tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học thành hai kỳ thi độc lập. Theo đó, kỳ thi tốt nghiệp chỉ tập trung đánh giá kết quả học tập phổ thông, phản ánh chất lượng giáo dục ở bậc THPT, còn quyền tuyển sinh được giao nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục đại học.
Đề xuất trên nhận được sự quan tâm của dư luận bởi nhiều năm qua, kỳ thi tốt nghiệp THPT đang đồng thời đảm nhận hai nhiệm vụ: Xét công nhận tốt nghiệp và cung cấp dữ liệu để hàng trăm trường đại học tuyển sinh. Điều này khiến đề thi vừa phải bảo đảm mức độ cơ bản để xét tốt nghiệp, vừa phải đủ khả năng phân loại thí sinh có năng lực cao.
Tuy nhiên, theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp (Bộ GD&ĐT), cần nhìn nhận đúng bản chất của vấn đề trước khi thay đổi chính sách. Ông cho rằng, những bất cập hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện hơn là mô hình kỳ thi. Từ quy trình xây dựng đề thi, ứng dụng công nghệ, công tác coi thi, chấm thi đến quản trị nhân sự vẫn còn những lỗ hổng cần được khắc phục. Đặc biệt, việc nhiều địa phương đồng thời thực hiện cả nhiệm vụ dạy học, tổ chức thi và chấm thi nhưng thiếu cơ chế giám sát độc lập dễ phát sinh sai phạm.
Về mặt kỹ thuật hoàn toàn có thể xây dựng một đề thi vừa đáp ứng yêu cầu xét tốt nghiệp vừa đủ khả năng phân loại phục vụ tuyển sinh đại học nếu có ngân hàng câu hỏi đủ lớn, đa dạng và được chuẩn hóa. Ông Vinh đề xuất nghiên cứu tổ chức thi theo cụm nhằm nâng cao tính khách quan, đồng thời đầu tư mạnh hơn cho ngân hàng đề thi và ứng dụng công nghệ trong khảo thí.
Điều cần đổi mới là hệ thống khảo thí, không chỉ là số lượng kỳ thi
Chung quan điểm, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TPHCM cho rằng, việc tổ chức một hay hai kỳ thi không phải yếu tố quyết định chất lượng và tính minh bạch. Theo ông, tiêu cực không xuất phát từ mô hình kỳ thi mà phụ thuộc vào chất lượng ngân hàng câu hỏi, quy trình ra đề, đội ngũ coi thi, chấm thi, việc ứng dụng công nghệ và khả năng kiểm soát toàn bộ quy trình tổ chức. "Nếu công tác quản trị được thực hiện chặt chẽ thì một kỳ thi vẫn có thể bảo đảm khách quan. Ngược lại, dù tổ chức nhiều kỳ thi nhưng quy trình còn lỏng lẻo thì tiêu cực vẫn có thể xảy ra", ông Sơn nhận định đồng thời cho rằng xu hướng tuyển sinh trong tương lai nên chuyển từ đánh giá dựa trên một kỳ thi duy nhất sang đánh giá đa chiều, kết hợp kết quả học tập, các bài thi đánh giá năng lực và những phương thức tuyển sinh khác để phản ánh đầy đủ hơn năng lực của người học.
TS Hoàng Ngọc Vinh cũng đề xuất các trường đại học cần đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, kết hợp phỏng vấn, đánh giá hồ sơ học tập, đồng thời chuyển trọng tâm từ việc quá chú trọng sàng lọc đầu vào sang kiểm soát chất lượng đầu ra. Chất lượng đào tạo sẽ được bảo đảm hiệu quả hơn nếu các trường có cơ chế đánh giá nghiêm túc trong suốt quá trình học, thay vì chỉ tập trung vào việc lựa chọn đầu vào.
Trong khi đó, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng, điều cần tránh lúc này là thay đổi chính sách theo kiểu "đẽo cày giữa đường". Ông nhận định kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện thông qua việc tăng cường trách nhiệm của địa phương, mở rộng giám sát xã hội, chuẩn hóa ngân hàng đề thi và triển khai lộ trình thi trên máy tính. Theo ông Khuyến, chỉ khi hệ thống khảo thí quốc gia đạt mức chuyên nghiệp và đủ độ tin cậy mới nên tính tới việc tách riêng kỳ thi tuyển sinh đại học.
Cùng quan điểm, GS, TSKH Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, trong điều kiện hiện nay, mô hình kỳ thi "2 trong 1" vẫn là phương án hợp lý nhất vì giúp giảm chi phí cho xã hội và hạn chế việc thí sinh phải tham dự nhiều kỳ thi khác nhau. Nếu tách kỳ thi tuyển sinh đại học nhưng chưa có một chuẩn đánh giá chung hoặc một trung tâm khảo thí độc lập, thí sinh sẽ phải tham gia nhiều kỳ thi riêng do các trường tổ chức. Điều này không chỉ làm tăng chi phí, áp lực đi lại mà còn gây bất lợi cho học sinh ở vùng sâu, vùng xa.
Theo các chuyên gia, về lâu dài Việt Nam có thể hướng tới mô hình các trung tâm khảo thí độc lập tương tự SAT (Scholastic Assessment Test - bài thi chuẩn hóa nhằm đánh giá năng lực học thuật của học sinh, được sử dụng phổ biến để xét tuyển vào các trường đại học tại Mỹ và nhiều quốc gia khác) hoặc ACT (American College Testing - kỳ thi chuẩn hóa quốc tế được sử dụng rộng rãi để xét tuyển vào các trường đại học tại Mỹ và nhiều quốc gia khác) của Mỹ. Những đơn vị này sẽ xây dựng ngân hàng đề thi chuẩn hóa, tổ chức các bài thi đánh giá năng lực và cung cấp kết quả cho nhiều trường đại học cùng sử dụng. Tuy nhiên, để làm được điều đó cần một hệ thống dữ liệu đồng bộ, ngân hàng đề thi đủ lớn, hạ tầng công nghệ hiện đại cùng cơ chế kiểm định độc lập. Khi những điều kiện này chưa hoàn thiện, việc tách kỳ thi chỉ mang tính hình thức và chưa chắc giải quyết được tận gốc các bất cập đang tồn tại.
Do đó, thay vì vội vàng thay đổi mô hình, ưu tiên trước mắt vẫn là hoàn thiện quy trình tổ chức, hiện đại hóa công tác khảo thí và nâng cao tính minh bạch của kỳ thi tốt nghiệp THPT, qua đó bảo đảm kết quả đủ tin cậy để vừa xét tốt nghiệp, vừa phục vụ tuyển sinh đại học.
KHÁNH VÂN
