Không chỉ bán nông sản, họ còn kể câu chuyện quê hương, xây dựng thương hiệu địa phương và trở thành “nhà kinh doanh số” trong nền kinh tế nông thôn hiện đại.
Giấc mơ đưa đặc sản quê hương vươn xa
Trong nhiều năm, hoạt động tiêu thụ nông sản ở các vùng nông thôn, miền núi chủ yếu dựa vào chợ truyền thống, thương lái và các mối quan hệ quen biết. Đầu ra bấp bênh, giá cả phụ thuộc thị trường khiến người sản xuất thường xuyên đối mặt với cảnh “được mùa mất giá”. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, khoảng cách địa lý đang dần được xóa nhòa. Những hộ sản xuất nhỏ hay hợp tác xã ở vùng sâu, vùng xa giờ đây có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng trên khắp cả nước, thậm chí vươn ra thị trường quốc tế.
Chị Lục Thị Mỹ, Chủ tịch Hợp tác xã Cốm tươi Thơm Thương (Tuyên Quang) cho biết, trước đây sản phẩm cốm chủ yếu được tiêu thụ qua các mối quen hoặc chợ địa phương. Mỗi khi vào vụ thu hoạch lớn, đầu ra thường gặp khó khăn, giá cả biến động mạnh. Bước ngoặt đến khi hợp tác xã đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử. Từ việc học chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung giới thiệu, đóng gói theo tiêu chuẩn đến xử lý đơn hàng trực tuyến, các thành viên đều phải bắt đầu từ con số không. Song đổi lại, thị trường được mở rộng đáng kể, doanh số tăng trưởng ổn định hơn.
Không chỉ giúp tăng khả năng tiêu thụ, thương mại điện tử còn buộc các hợp tác xã thay đổi tư duy sản xuất. Sản phẩm không chỉ cần bảo đảm chất lượng mà còn phải có bao bì đẹp, truy xuất được nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của người tiêu dùng.
Tại Sơn La, anh A Tủa, thành viên Hợp tác xã Kiên Cường Phiêng Khoài đã chứng kiến sự thay đổi rõ nét sau khi tham gia kinh doanh trực tuyến. Trước đây, sản phẩm chủ yếu bán qua thương lái với mức giá hoàn toàn phụ thuộc vào người mua. Nay nhờ các nền tảng số, người nông dân có thể trực tiếp theo dõi thị trường, xây dựng thương hiệu và chủ động hơn trong quá trình tiêu thụ.
Tương tự, chị Tăng Thị Cẩm Nhung, nhà vườn trồng mai vàng ở Chợ Lách (Vĩnh Long) cho biết, việc tận dụng mạng xã hội đã giúp gia đình mở rộng tệp khách hàng trên phạm vi cả nước. Có thời điểm, lượng đơn hàng trực tuyến tăng mạnh, mang lại nguồn doanh thu vượt xa phương thức bán hàng truyền thống.
Khi người nông dân trở thành “nhà kinh doanh số”
Sự phát triển của các nền tảng như TikTok Shop, Shopee, Lazada, Postmart hay Facebook, Zalo đã tạo nên những “chợ số” mới cho nông sản Việt.
Ông Phan Trung Kiên, Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao tại Hà Nội cho biết, doanh nghiệp hiện sở hữu hơn 20ha vùng nguyên liệu cà gai leo tại Hà Nội, Hòa Bình và Lạng Sơn. Trước đây, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ qua kênh truyền thống nên gặp không ít khó khăn khi thị trường biến động. Từ khi đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử, doanh thu của doanh nghiệp tăng gấp 2 - 3 lần nhờ khả năng tiếp cận khách hàng trên phạm vi toàn quốc.
Không riêng Hà Nội, nhiều địa phương cũng đang xem thương mại điện tử là giải pháp quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương. Tại Bắc Ninh, bên cạnh các kênh phân phối truyền thống, tỉnh đẩy mạnh quảng bá nông sản qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các phiên livestream bán hàng. Các buổi phát trực tiếp không chỉ giúp gia tăng lượng tiêu thụ mà còn tạo cơ hội để người tiêu dùng tiếp cận trực tiếp với quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm và câu chuyện đằng sau mỗi đặc sản địa phương.
Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Quan hệ đối tác chiến lược TikTok Shop Việt Nam, nền tảng này đã phối hợp với nhiều địa phương triển khai các chiến dịch quảng bá nông sản, trong đó có sản phẩm vải thiều. Năm 2025, hàng trăm tấn vải thiều Bắc Ninh đã được tiêu thụ thông qua các hoạt động livestream trên nền tảng.
Theo TikTok Shop, hiện đã có hơn 200.000 sản phẩm OCOP và hàng Việt được gắn nhãn định danh trên nền tảng, cùng hơn 30.000 nhà bán hàng được đào tạo về vận hành gian hàng, livestream và tuân thủ quy định pháp luật. Bên cạnh đó, nền tảng này đang triển khai chương trình hỗ trợ trị giá 100 tỷ đồng dành cho các nhà bán hàng mới, đặc biệt là nhóm sản phẩm OCOP, nông sản và làng nghề truyền thống. Các chính sách hỗ trợ bao gồm ưu đãi phí, tín dụng quảng cáo, voucher và các chiến dịch thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt. Đáng chú ý, nhiều hợp tác xã hiện không còn xem thương mại điện tử đơn thuần là kênh bán hàng mà đã vận hành gian hàng trực tuyến như một doanh nghiệp chuyên nghiệp.
Anh Nguyễn Trường Sơn, thành viên Hợp tác xã nông nghiệp công nghệ cao BK Foods (Thái Nguyên) cho rằng, thay đổi lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở tư duy kinh doanh. “Trước đây chúng tôi sản xuất những gì mình có. Bây giờ chúng tôi sản xuất những gì thị trường cần”, anh Sơn chia sẻ.
Thông qua dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, hợp tác xã có thể phân tích nhu cầu người tiêu dùng, theo dõi phản hồi khách hàng và điều chỉnh sản phẩm phù hợp hơn. Chỉ cần thay đổi quy cách đóng gói hoặc cải thiện dịch vụ chăm sóc khách hàng, doanh số đã có thể tăng lên đáng kể.
Những con số ấy cho thấy chuyển đổi số ở nông thôn không còn là câu chuyện của tương lai. Từ những phiên livestream giữa núi rừng, những gian hàng trực tuyến của hợp tác xã hay mô hình “xã thương mại điện tử”, một lớp nông dân mới đang hình thành - những người không chỉ làm nông mà còn biết kinh doanh, xây dựng thương hiệu và làm chủ thị trường bằng công nghệ số.
Châu Anh
