Xuất khẩu rau quả: Giữ vững thị trường để đi đường dài

Xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc lập kỷ lục 

Trung Quốc đóng góp khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm hơn 64% tổng giá trị XK, tiếp tục giữ vai trò là thị trường XK lớn nhất và là động lực tăng trưởng mang tính quyết định.

Số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch XK nông, lâm, thủy sản năm 2025 ước đạt 70,09 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay, tăng khoảng 12% so với năm trước. Trong đó, kim ngạch XK rau quả cả năm 2025 đạt hơn 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024. Riêng thị trường Trung Quốc đóng góp khoảng 5,5 tỷ USD, chiếm hơn 64% tổng giá trị XK, tiếp tục giữ vai trò là thị trường XK lớn nhất và là động lực tăng trưởng mang tính quyết định.

Cán cân thương mại toàn ngành tiếp tục duy trì xuất siêu hơn 20 tỷ USD, cho thấy nông nghiệp vẫn là “trụ đỡ” trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động. Trong đó, giá trị XK các    mặt hàng nông sản đạt 37,25 tỷ USD, tăng 13,7%.

Bước sang năm 2026, XK rau quả vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng khi trong năm qua ghi dấu cột mốc lịch sử của ngành rau quả khi kim ngạch XK ước đạt 8,5 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024 và là mức cao nhất từ trước đến nay. Đằng sau mức tăng trưởng ấn tượng này là sự đóng góp nổi bật của 6 nhóm trái cây chủ lực gồm sầu riêng, chuối, xoài, mít, dừa và bưởi.

Đây là những ngành hàng đang được tập trung phát triển theo hướng XK chính ngạch, gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường, từng bước hình thành các "trụ cột" tỷ USD cho toàn ngành. Trong đó, sầu riêng giữ vai trò dẫn dắt khi nhu cầu tiêu thụ tại Trung Quốc tăng mạnh, trong khi Việt Nam có lợi thế rõ rệt về sản lượng lớn, thời vụ kéo dài và khả năng XK chính ngạch ngày càng ổn định.

Với kết quả ấn tượng, VINAFRUIT dự báo năm 2026 XK rau quả có thể đạt khoảng 10 tỷ USD, ngoài 6 nhóm trái cây chủ lực trên  sẽ có sự đóng góp của một số ngành hàng mới.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký VINAFRUIT cho rằng, đây là mục tiêu hoàn toàn khả thi nếu triển khai đồng bộ các giải pháp trọng tâm, từ nâng cao chất lượng, tăng cường giám sát và chế tài, phát triển chuỗi liên kết bền vững, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc đến đẩy mạnh xúc tiến thương mại và đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch. Đặc biệt với sầu riêng, dự kiến năm 2026 kim ngạch có thể vượt mốc 4 tỷ USD nhờ diện tích và sản lượng tăng đều 10 - 20% mỗi năm, tạo nền cung ổn định cho XK.

Chuối - ứng viên sáng giá nhất cho "câu lạc bộ" tỷ USD

Bên cạnh sầu riêng và dừa, chuối nổi lên như ứng viên sáng giá nhất cho "câu lạc bộ" tỷ USD trong tương lai gần. Dù kim ngạch XK chuối năm 2025 mới đạt khoảng 380 triệu USD nhưng dư địa tăng trưởng còn rất lớn khi nhu cầu toàn cầu cao, thị trường đa dạng và chuối Việt Nam có lợi thế về sản xuất quy mô lớn. Chưa kể, chuối cũng ghi nhận sự mở rộng nhanh thị phần nhờ nguồn cung dồi dào, giá cả cạnh tranh và thời gian vận chuyển ngắn hơn so với các đối thủ đến từ Nam Mỹ.

Chuối là loại trái cây có thị trường tiêu thụ rộng khắp và ổn định nhất trên thế giới, phù hợp với nhiều phân khúc từ bình dân đến cao cấp. Trong khi nhiều ngành hàng trái cây chịu áp lực lớn từ rào cản kỹ thuật và biến động thị trường, chuối vẫn duy trì nhu cầu tăng trưởng đều. Chuối hoàn toàn có thể trở thành ngành hàng XK đạt 1 tỷ USD trong tương lai.

Thanh long, dù không còn tăng trưởng bùng nổ như giai đoạn trước, vẫn duy trì sản lượng ổn định và tiếp tục đóng vai trò nền tảng trong cơ cấu XK sang thị trường này. Trong khi đó, xoài và mít tiếp tục mở rộng thị phần tại Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu, đặc biệt thông qua các sản phẩm chế biến, góp phần đa dạng hóa cơ cấu XK và nâng giá trị gia tăng thay vì phụ thuộc vào xuất thô. Dù chưa đồng loạt chạm mốc tỷ USD nhưng đây đều là những ngành hàng quan trọng giúp rau quả Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu 10 tỷ USD.

"Năm 2026, Việt Nam vẫn có nhiều sản phẩm tiềm năng XK, như cây có múi, vào các thị trường như: Trung Quốc, Úc, Nhật Bản. Nếu không liên tục cải tiến chất lượng và tuân thủ quy định quốc tế, chỉ một thay đổi quy định từ thị trường nhập khẩu cũng sẽ ảnh hưởng đến sản xuất, đầu ra và khả năng cạnh tranh", ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN&MT) nhấn mạnh.

So sánh với các thị trường lớn khác, vai trò của Trung Quốc ngày càng nổi bật. Kim ngạch XK rau quả sang Mỹ chỉ đạt khoảng 547 triệu USD, chiếm hơn 6% tổng giá trị xuất khẩu, trong khi  Hàn Quốc và Nhật Bản lần lượt chiếm dưới 4% và 3%.

Bước sang năm 2026, XK rau quả vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa tăng trưởng, song đi kèm là không ít rủi ro. Ông Đặng Phúc Nguyên cảnh báo, từ tháng 6/2026, Trung Quốc dự kiến tiếp tục siết chặt các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc theo Lệnh 248 và 249. Nếu Việt Nam không đáp ứng được chuẩn hóa mã số vùng trồng, đóng gói theo tiêu chuẩn số hóa thì trước những yêu cầu mới của Trung Quốc về nhập khẩu nông sản, con số 5,5 tỷ USD của năm 2025 có thể chỉ là một đỉnh cao ngắn hạn.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia kinh tế khuyến cáo, nếu doanh nghiệp không chuẩn bị đầy đủ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hồ sơ tuân thủ theo quy định, hoạt động XK sang thị trường này sẽ đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt với các mặt hàng có sản lượng lớn như sầu riêng và chuối. Muốn giữ vững thị trường, doanh nghiệp phải tuân thủ và bảo đảm chất lượng để đi đường dài.

Thanh Nhung