Chi phí tăng, dịch vụ vẫn thiếu
Theo báo cáo của Sở Nội vụ TP Hà Nội, toàn thành phố chỉ có khoảng 13.700 lao động giúp việc gia đình, trong khi nhu cầu thực tế cao hơn rất nhiều. Riêng khu vực nội thành, hơn
1 triệu hộ có nhu cầu thuê người giúp việc, chiếm khoảng 24% tổng số hộ. Sự chênh lệch lớn giữa cung và cầu khiến việc tìm được người phù hợp trở thành bài toán nan giải đối với nhiều gia đình.
Tại TPHCM, theo Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động, mỗi năm thành phố cần hơn 10.000 lao động giúp việc gia đình, song thực tế chỉ đáp ứng được khoảng 3.000 người. Khoảng trống lớn này đang đặt ra thách thức không nhỏ cho các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ cả về tuyển dụng lẫn duy trì chất lượng nguồn nhân lực.
Chị Đào Thị Lan (quê Thái Nguyên) gắn bó với nghề giúp việc gia đình hơn chục năm chia sẻ: “Công việc này đòi hỏi nhiều kỹ năng hơn những gì người ngoài thường nghĩ. Ban đầu tôi chỉ dọn dẹp, nấu ăn cho một gia đình nhỏ, nhưng dần dần phải làm thêm đủ thứ, từ chăm sóc trẻ con đến việc nhà không tên. Điều khiến người lao động mệt mỏi nhất không hẳn là mức lương mà là áp lực công việc và thời gian nghỉ ngơi không rõ ràng. Có những gia đình thuê giúp việc theo giờ, nhưng khối lượng công việc gần như cả ngày, rất ít thời gian nghỉ”.
Theo khảo sát thị trường, chi phí thuê giúp việc theo giờ tại TP Hà Nội và TPHCM dao động từ 70.000 - 90.000 đồng/giờ, tùy tính chất công việc. Với hình thức làm toàn thời gian và ở chung, mức lương phổ biến từ 8 - 10 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, ngay cả khi chấp nhận mức chi trả cao hơn, nhiều gia đình vẫn khó tìm được người đáp ứng yêu cầu.
Chị Nguyễn Thị Thủy, Trưởng phòng kế toán một doanh nghiệp tại Hà Nội cho biết: “Tôi mất hơn một tháng để tìm người giúp việc có kinh nghiệm chăm sóc trẻ nhỏ. Tôi sẵn sàng trả 11 triệu đồng/tháng kèm chế độ đãi ngộ tốt, nhưng vẫn chưa tìm được người phù hợp”.
Tình trạng thiếu hụt trở nên trầm trọng hơn vào các dịp lễ, tết. Dữ liệu từ các nền tảng cung ứng dịch vụ cho thấy, nhu cầu tìm người giúp việc tăng 150 - 200% trong 2 tuần trước Tết Nguyên đán. Còn nếu ở lại làm dịp tết thì mức phí thường cao gấp 2 - 3 lần ngày thường. Sự tăng giá này không phản ánh sự tăng trưởng lành mạnh, mà là dấu hiệu rõ nét của khủng hoảng nguồn cung.
Thiếu kỹ năng - điểm nghẽn lớn nhất
Trước áp lực thiếu hụt lao động và chi phí cao của mô hình giúp việc ở chung, thị trường đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh sang các hình thức linh hoạt hơn. Nổi bật là mô hình giúp việc theo giờ. Dữ liệu từ các nền tảng công nghệ cho thấy, từ năm 2022 đến nay, dịch vụ giúp việc theo giờ tại Hà Nội và TPHCM tăng trưởng trung bình khoảng 40%/năm, hiện chiếm gần 60% tổng lượng giao dịch chính thức trên thị trường.
Không dừng lại ở đó, thị trường còn phân mảnh theo hướng chuyên môn hóa. Nhu cầu không chỉ dừng ở dọn dẹp, nấu ăn, mà mở rộng sang chăm sóc người già, điều dưỡng tại nhà, chăm sóc trẻ sơ sinh và quản gia gia đình hiện đại.
Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), tại Việt Nam khoảng 80% người cao tuổi có nhu cầu được chăm sóc tại nhà. Điều này đòi hỏi người lao động phải có kiến thức y tế cơ bản, dinh dưỡng và kỹ năng sơ cấp cứu… những yêu cầu vượt xa lao động phổ thông.
Ở phân khúc cao cấp hơn, nghề quản gia đang dần hình thành, với mức lương khởi điểm 15 - 20 triệu đồng/tháng. Người lao động không chỉ làm việc nhà mà còn quản lý tài chính, giám sát nhân sự và sắp xếp lịch trình cho cả gia đình.
Chị Hoài Anh, đại diện một công ty dịch vụ giúp việc tại TPHCM cho rằng: “Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu hệ thống đào tạo bài bản. Nhiều người vào làm nhưng chưa biết sử dụng thiết bị gia đình hiện đại, hoặc thiếu kỹ năng chăm sóc trẻ đúng cách”.
Sự phân mảnh và chuyên môn hóa, dù đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các gia đình đô thị, lại khiến khủng hoảng cung - cầu thêm trầm trọng ở phân khúc cao cấp. Các doanh nghiệp thừa nhận chỉ đáp ứng được khoảng 50 - 60% nhu cầu dịch vụ chăm sóc chuyên môn. Nguyên nhân là đào tạo chuyên sâu đòi hỏi thời gian, chi phí, trong khi cơ chế chứng nhận nghề nghiệp cho lĩnh vực giúp việc gia đình vẫn chưa được chuẩn hóa.
Thực tế này cho thấy, bài toán của thị trường giúp việc gia đình hiện nay không chỉ là thiếu lao động, mà là thiếu lao động có kỹ năng phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của đời sống đô thị. Nếu không sớm có giải pháp về đào tạo, chuẩn hóa và quản lý dịch vụ, cuộc khủng hoảng này sẽ còn tiếp diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của hàng triệu gia đình thành thị.
Châu Anh
