“Đỏ mắt” tìm nhân lực
Theo bà Nguyễn Võ Minh Thư, Phó trưởng Ban Quản lý các KCX-KCN TPHCM, hiện nhu cầu tuyển dụng LĐ phổ thông của các DN tại các KCN vẫn rất lớn, nhưng khó tuyển thêm. Trước đây TPHCM là điểm đến của hàng triệu LĐ tỉnh lẻ, nhưng hiện các địa phương lân cận đều đã phát triển mạnh hệ thống KCN, tạo việc làm tại chỗ cho người LĐ. Khi có thể làm việc gần nhà, không phải xa gia đình, không tốn chi phí thuê trọ, nhiều người không còn nhu cầu lên thành phố tìm việc như trước.
Vẫn theo bà Thư, mức lương tối thiểu vùng tại TPHCM hiện ở mức 4,96 triệu đồng/tháng, cao nhất cả nước. Nhưng mức sống tại thành phố đắt đỏ khiến nhiều LĐ cân nhắc thiệt hơn giữa thu nhập và chi tiêu. Với họ, làm việc ở quê tuy lương thấp nhưng tiết kiệm được nhiều chi phí hơn. Bên cạnh đó, một bộ phận lớn LĐ, đặc biệt là giới trẻ thích làm nghề tự do, giao hàng, buôn bán online… để chủ động thời gian, tránh ràng buộc về giờ giấc, nội quy hay tăng ca như đã nói ở trên, khiến DN gặp khó khi tuyển dụng vào các vị trí chính thức, vốn yêu cầu tuân thủ kỷ luật, làm việc theo ca, tăng ca khi cần.
Bên cạnh đó, trong khi DN cần người có tay nghề thì phần lớn người tìm việc lại là LĐ phổ thông chưa qua đào tạo. Sự lệch pha giữa năng lực người LĐ và yêu cầu của DN khiến thị trường LĐ khó gặp nhau.
Không chỉ ở các thành phố lớn, tại các KCN ở các địa phương, tình trạng thiếu LĐ vẫn diễn ra.
Thông tin từ Ban Công đoàn KCN (Liên đoàn Lao động TP. Hải Phòng), đến đầu tháng 3, hầu hết DN trong khu, cụm công nghiệp trên địa bàn đã ổn định sản xuất, tuy vậy qua thống kê, có đến 349 DN có nhu cầu tuyển dụng LĐ, với tổng số cần tuyển là hơn 35.000 người. Tuy nhiên, việc tuyển dụng hiện rất khó khăn.
Công ty TNHH MSA-YB, KCN Long Bình An, phường Bình Thuận (KCN tỉnh Tuyên Quang) rơi vào cảnh thiếu hụt về nhân sự. Ông Nguyễn Quang Huy, Trưởng phòng Hành chính - Nhân sự công ty cho biết: “Để đảm bảo các dây chuyền hoạt động đủ công suất, công ty cần khoảng 2.000 LĐ nhưng hiện chỉ có khoảng 1.600 người, đang thiếu hụt khoảng 400 công nhân. Dù công ty đã chủ động hạ chuẩn tuyển dụng, sẵn sàng nhận LĐ phổ thông chưa qua đào tạo, nhưng vẫn không như mong đợi. Sau nhiều tháng ròng rã đăng tin, MSA cũng chỉ tuyển được chưa đầy 50 người - con số như muối bỏ bể so với nhu cầu thực tế”.
“Khát” kỹ sư cầu đường
TS Huỳnh Ngọc Hào, Giám đốc Phân hiệu Đà Nẵng, Trường Đại học Xây dựng miền Trung cho biết, thị trường LĐ đang “khát” kỹ sư xây dựng nói chung và kỹ sư cầu đường nói riêng ở mức báo động. Nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia được triển khai như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, hệ thống cao tốc liên vùng. Tuy nhiên, số lượng học sinh đăng ký theo học ngành này lại không tương xứng. “Đây là một nghịch lý. DN cần rất nhiều nhân lực, mức thu nhập và cơ hội thăng tiến đều tốt, nhưng người học vẫn chưa mặn mà. Nếu nắm bắt đúng xu hướng, đây sẽ là ngành có nhiều cơ hội việc làm ổn định trong tương lai”, ông Hào nhận định.
Không chỉ dừng ở nhu cầu trong nước, nhiều chuyên gia cho rằng kỹ sư cầu đường Việt Nam còn có cơ hội làm việc tại các thị trường quốc tế, nơi đang thiếu hụt lao động kỹ thuật chất lượng cao. Thực tế từ DN cho thấy tình trạng thiếu hụt nhân lực không còn là cảnh báo, mà đã trở thành áp lực hiện hữu.
Ông Nguyễn Thế Khanh, Trợ lý Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành cho biết, trong hơn nửa năm qua, đơn vị liên tục tuyển dụng nhiều vị trí từ công nhân kỹ thuật, lái máy đến kỹ sư thiết kế, kỹ sư hiện trường và cán bộ điều hành. Dù đã mở rộng nhiều kênh tuyển dụng, từ đăng tin trên các diễn đàn chuyên ngành đến trực tiếp đến các trường đại học, cao đẳng tại Hà Nội, Đà Nẵng, TPHCM, kết quả vẫn không đạt kỳ vọng.
“Sau kỳ nghỉ tết, DN cần tuyển gấp khoảng 2.000 công nhân kỹ thuật và 300 kỹ sư, cán bộ hiện trường. Mức lương được đưa ra dao động từ 12 đến 40 triệu đồng/tháng, kèm theo hỗ trợ toàn bộ chi phí ăn ở, đi lại. Tuy nhiên, số lượng tuyển được mới chỉ đạt khoảng 30% nhu cầu”, ông Khanh cho biết.
Một lãnh đạo DN xây dựng cầu đường phía Bắc cũng cho biết, đơn vị đang phải tạm dừng nhận thêm dự án mới, dù cơ hội kinh doanh rất lớn, chỉ vì lo ngại thiếu hụt nhân lực. Trong giai đoạn cao điểm thi công tuyến cao tốc Bắc - Nam, nhiều nhà thầu rơi vào cảnh “giành giật” từng công nhân, kỹ sư. Mức lương, thưởng bị đẩy lên cao bất thường, nhưng vẫn khó giữ chân LĐ.
Theo ông Nguyễn Quang Tuyến, Tổng giám đốc Công ty Liên hợp xây dựng Vạn Cường, điểm đặc thù của ngành xây dựng là có thể huy động vốn, thuê thiết bị nhanh chóng, nhưng nhân lực chất lượng cao thì không thể có ngay. Để đào tạo một công nhân lành nghề cần ít nhất 4 - 5 năm làm việc liên tục. Trong khi đó, một cán bộ quản lý công trường giỏi phải mất 10 -15 năm tích lũy kinh nghiệm thực tế. “Nếu không có chính sách đào tạo bài bản đi kèm đãi ngộ xứng đáng, DN rất dễ mất người. Tình trạng nhân sự nhảy việc liên tục, đặc biệt ở vị trí đội trưởng, giám đốc công trường đang khiến nhiều đơn vị đau đầu”, ông Tuyến chia sẻ.
Không chỉ đối mặt với bài toán thiếu hụt nhân lực, ngành xây dựng còn đang đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn LĐ để đáp ứng các dự án ngày càng hiện đại, ứng dụng nhiều công nghệ mới. Từ thực tế thị trường, có thể thấy “cơn khát” kỹ sư cầu đường sẽ còn kéo dài trong nhiều năm tới. Đây vừa là thách thức đối với DN, vừa là cơ hội lớn cho những người trẻ sẵn sàng lựa chọn và theo đuổi ngành nghề đang rất cần nhân lực này.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ thông đóng vai trò quan trọng.
Cần chiến lược dài hơi
Thiếu LĐ không chỉ là câu chuyện thiếu hụt cục bộ, mà đang bộc lộ những đứt gãy sâu sắc trong quan hệ cung - cầu nhân lực hiện đại. Trước đây, tình trạng nhảy việc hay thiếu người thường chỉ xảy ra ở các ngành lấy công làm lãi như dệt may, da giày, nhưng hiện tình trạng thiếu người làm đã lan sang cả các ngành điện tử, chế biến... Đây vốn là những lĩnh vực có thu nhập khá, môi trường làm việc máy lạnh sạch sẽ, nhưng vẫn không tránh khỏi vòng xoáy thiếu hụt. Điều này cho thấy, thị trường LĐ đang có sự biến chuyển về chất chứ không chỉ đơn thuần là vấn đề thu nhập.
Đại diện Sở Nội vụ TPHCM dự báo, thị trường LĐ quý II của thành phố tiếp tục tăng nhu cầu tuyển dụng. Theo đó, khu vực TPHCM tập trung việc làm lĩnh vực văn phòng, tài chính, công nghệ thông tin, thương mại điện tử, bán lẻ, F&B và du lịch. Trong khi đó khu vực Bình Dương (cũ) tăng nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, chế biến, chế tạo. Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) tăng nhu cầu tuyển dụng lĩnh vực cảng biển, logistics, dịch vụ hỗ trợ cảng... Để hỗ trợ DN, Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM tăng cường tổ chức các phiên, sàn giao dịch việc làm trực tiếp và trực tuyến; đẩy mạnh kết nối DN và người LĐ; tư vấn, giới thiệu việc làm và đào tạo nghề để nâng cao kỹ năng cho người LĐ. Theo các chuyên gia, để cân bằng cung - cầu bền vững, giải pháp không thể chỉ dừng ở tuyển dụng ngắn hạn mà cần gắn kết chặt chẽ giữa DN - cơ sở đào tạo - thị trường LĐ, giúp người làm nâng cao kỹ năng, thích ứng với xu hướng mới của nền kinh tế số và kinh tế xanh.
Giải quyết “cơn khát” LĐ ở các nhà máy, xí nghiệp trong KCN cần một lộ trình phối hợp nhịp nhàng từ chính DN và người LĐ. Trong đó, bản thân DN trong thời đại 4.0 để giảm bớt phụ thuộc số lượng LĐ phổ thông việc áp dụng tự động hóa và dây chuyển đổi số là con đường tất yếu để giảm áp lực tuyển dụng. Đồng thời nâng cao hơn nữa những chính sách đãi ngộ để người LĐ yên tâm gắn bó…
Theo các chuyên gia, để cân bằng cung - cầu bền vững, giải pháp không thể chỉ dừng ở tuyển dụng ngắn hạn mà cần gắn kết chặt chẽ giữa DN - cơ sở đào tạo - thị trường LĐ, giúp người làm nâng cao kỹ năng, thích ứng với xu hướng mới của nền kinh tế số và kinh tế xanh.
THANH NHUNG - HỒNG THÚY
