Người lao động kiệt sức vì nỗi lo mất việc làm
Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), trên phạm vi toàn cầu, ước tính các rủi ro tâm lý -xã hội tại nơi làm việc góp phần gây ra hơn 840.000 ca tử vong liên quan đến công việc mỗi năm. Bên cạnh đó, các rủi ro này làm mất đi 45 triệu năm sống khỏe mạnh và gây thiệt hại khoảng 1,37% GDP toàn cầu do suy giảm năng suất và gia tăng chi phí y tế.
Tại Việt Nam, con số ước tính khoảng hơn 20.000 người tử vong mỗi năm do tai nạn và bệnh nghề nghiệp.
Thời gian làm việc kéo dài, căng thẳng thường xuyên, đối mặt với bạo lực và quấy rối tại nơi làm việc cũng như ranh giới ngày càng mờ nhạt giữa công việc và đời sống cá nhân là những nguy cơ đang tác động trực tiếp đến trải nghiệm làm việc hằng ngày của người lao động (NLĐ), trong đó có nhiều lao động trẻ tham gia vào thị trường lao động ngày càng số hóa và cạnh tranh.
Có thể thấy, các công cụ số, AI, lao động nền tảng và hình thức làm việc từ xa đang làm thay đổi cách thức tổ chức và quản lý công việc. Những thay đổi này mang lại nhiều cơ hội mới cho đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất. Tuy nhiên, nếu không được quản lý hiệu quả, chúng cũng có thể làm gia tăng căng thẳng, kéo dài thời gian làm việc, gây cảm giác cô lập và bất ổn đối với NLĐ.
Bà Hồ Thị Kim Ngân, Phó ban Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) cho rằng, chuyển đổi số đang tạo ra những áp lực vô hình nhưng cực kỳ nặng nề. "AI và công nghệ số đôi khi khiến công việc trở nên liên tục 24/7. Chúng ta cứ ngỡ công nghệ giúp con người có thêm thời gian nghỉ ngơi, nhưng thực tế, nó khiến NLĐ phải phản hồi công việc ngay cả khi đã về nhà, xóa nhòa ranh giới giữa đời sống và văn phòng", bà Ngân chia sẻ. Đáng lo ngại, nhiều người trẻ cảm thấy kiệt sức nhưng lại có xu hướng che giấu tình trạng của mình.
Bà Ngân phân tích, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang tái cấu trúc và tinh giản biên chế, lao động trẻ sợ rằng nếu thừa nhận mình đang gặp vấn đề tâm lý, họ sẽ bị đánh giá là kém năng lực, thiếu sức chịu đựng và trở thành cái tên đầu tiên nằm trong danh sách cắt giảm. Nỗi sợ mất việc làm khiến NLĐ không dám trả lời “Tôi không khỏe” khi được hỏi thăm.
Đề cập đến "cú sốc văn hóa" khi chuyển từ nhà trường sang môi trường doanh nghiệp, ông Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm (Bộ Nội vụ) cho biết, nhiều bạn trẻ bỡ ngỡ trước những quy tắc ngầm, tình trạng "ma cũ bắt nạt ma mới" hay sự cạnh tranh thiếu lành mạnh dẫn đến sự bất ổn về tâm lý ngay từ những ngày đầu gia nhập thị trường lao động. Ngoài ra, định kiến xã hội về "bệnh tâm thần" vẫn còn nặng nề, đặc biệt ở khu vực nông thôn, việc gặp bác sĩ tâm lý vẫn bị coi là điều gì đó "điên rồ", khiến NLĐ càng bị cô lập trong chính nỗi đau của mình.
Đảm bảo môi trường làm việc an toàn, lành mạnh cho lao động trẻ
Bà Sinwon Park, Giám đốc Văn phòng ILO tại Việt Nam nhấn mạnh: “Các rủi ro tâm lý - xã hội không phải là điều không thể tránh khỏi. Chúng chịu ảnh hưởng bởi cách công việc được thiết kế và quản lý, đồng nghĩa với việc chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa. Một môi trường làm việc an toàn và lành mạnh phải bao gồm cả sức khỏe tinh thần và sự an tâm của NLĐ, điều này đặc biệt quan trọng đối với lao động trẻ đang thích ứng với thị trường lao động biến đổi nhanh chóng”.
Phó Giám đốc Văn phòng Giới sử dụng lao động (VCCI) Trần Thị Hồng Liên khẳng định, an toàn lao động không chỉ là trang bị bảo hộ, kiểm tra máy móc mà phải là an toàn tâm lý. "Để thu hút nhân tài, lương không phải là tất cả. Doanh nghiệp cần tạo ra môi trường làm việc hạnh phúc, nơi NLĐ được tôn trọng và thấu hiểu. AI rất thông minh nhưng không có trái tim và đó là lý do vì sao sự kết nối giữa người với người trong tổ chức là vô giá", bà Liên nhấn mạnh.
VCCI khuyến nghị các doanh nghiệp lồng ghép chỉ số hài lòng của nhân viên vào chiến lược phát triển, đồng thời đào tạo kỹ năng quản trị cảm xúc cho cấp quản lý để họ có thể nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường của nhân viên.
Về phía cơ quan quản lý, ông Ngô Xuân Liễu cho biết, hệ thống dịch vụ việc làm công đang nỗ lực cập nhật khung pháp lý và lồng ghép tư vấn tâm lý vào hoạt động giới thiệu việc làm. Trong khi đó, Công đoàn cũng đang hướng tới việc quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử và thực hiện tầm soát sức khỏe tâm thần định kỳ cho công nhân viên, bên cạnh các kỳ khám sức khỏe thể chất thông thường.
Bảo Châu
