Vượt khó để bộ máy vận hành thông suốt
Những ngày đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại các xã miền núi là khoảng thời gian không ít địa phương phải đối mặt với hàng loạt thách thức. Sau sáp nhập, địa giới hành chính mở rộng, dân số tăng lên, khối lượng công việc lớn hơn trong khi điều kiện làm việc và hạ tầng chưa theo kịp yêu cầu mới.
Tại nhiều địa phương vùng cao, việc vận hành bộ máy không chỉ là câu chuyện sắp xếp lại tổ chức mà còn là bài toán thích ứng với điều kiện địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn và khoảng cách địa lý xa giữa trung tâm xã với các thôn, bản.
Xã Phình Hồ (tỉnh Lào Cai) là một ví dụ điển hình. Được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã của huyện Trạm Tấu (Yên Bái cũ), địa phương có diện tích hơn 226km², phần lớn là đồng bào dân tộc H’Mông sinh sống, tỷ lệ hộ nghèo còn trên 50%. Sau sáp nhập, bộ máy xã phải hoạt động tại hai địa điểm cách nhau hơn 10km do chưa có trụ sở tập trung. Đường giao thông miền núi nhiều đoạn dốc cao, thường xuyên bị sạt lở vào mùa mưa, khiến việc đi lại và xử lý công việc gặp nhiều trở ngại. Nhà công vụ chưa được bố trí, nhiều cán bộ phải thuê trọ hoặc ở nhờ trong trường học để bảo đảm công tác.
Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Phình Hồ, áp lực lớn nhất nằm ở khối lượng công việc tăng mạnh khi cấp xã được phân cấp, phân quyền hơn 1.000 nhiệm vụ. Hai phòng chuyên môn của xã phải đảm nhiệm công việc liên quan đến nhiều sở, ngành khác nhau, đòi hỏi cán bộ vừa nắm chắc chuyên môn, vừa có khả năng xử lý đa lĩnh vực. Khó khăn càng lớn khi đội ngũ cán bộ được điều động từ nhiều đơn vị khác nhau, trình độ và kinh nghiệm chưa đồng đều. Thời gian đầu vận hành, đã có 8 cán bộ làm đơn xin nghỉ việc vì áp lực công tác. Tuy nhiên, sau khi lãnh đạo địa phương gặp gỡ, động viên và sắp xếp lại công việc phù hợp, cả 8 bộ cán đều rút đơn, tiếp tục gắn bó với địa phương.
Không riêng Phình Hồ, tại xã Trạm Tấu (Lào Cai), việc ổn định bộ máy cũng đi đôi với yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ. Thay vì chỉ trông chờ vào các lớp đào tạo, cán bộ chủ động học hỏi kỹ năng số, ứng dụng công nghệ thông tin và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong tổng hợp tài liệu, xây dựng báo cáo và dự thảo văn bản nhằm rút ngắn thời gian xử lý công việc. Sau mỗi khóa tập huấn, cán bộ tiếp tục hướng dẫn lại đồng nghiệp để cùng nâng cao năng lực chuyên môn.
Thực tế cho thấy, quá trình vận hành mô hình mới không tránh khỏi những áp lực ban đầu. Nhiều cán bộ từ cấp huyện được điều động về xã chưa quen địa bàn, trong khi hệ thống hạ tầng công nghệ ở một số nơi còn hạn chế, nhiều thôn, bản vẫn chưa có sóng điện thoại ổn định hoặc thiếu điện lưới, ảnh hưởng đến việc xử lý hồ sơ trên môi trường số. Trong bối cảnh đó, các địa phương đều xác định ổn định tư tưởng cán bộ là nhiệm vụ quan trọng. Việc bố trí đúng người, đúng việc, quan tâm đời sống và tạo điều kiện để cán bộ yên tâm công tác được thực hiện song song với quá trình hoàn thiện tổ chức bộ máy. Nhiều nơi duy trì tinh thần "hết việc chứ không hết giờ", lãnh đạo và công chức cùng trực tiếp xuống cơ sở giải quyết các vấn đề phát sinh, thay vì chỉ xử lý qua văn bản.
Nhờ những giải pháp đồng bộ, sau một năm triển khai, hoạt động của nhiều xã miền núi đã dần đi vào nề nếp. Những khó khăn ban đầu vẫn còn, nhưng bộ máy cơ sở đang từng bước thích ứng với yêu cầu quản trị mới, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Từ "chờ dân đến" đến chủ động xuống thôn, bản
Nếu như việc ổn định bộ máy là điều kiện tiên quyết thì thay đổi phương thức phục vụ người dân được xem là dấu ấn rõ nét nhất sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại các xã miền núi. Thay vì chờ người dân đến trụ sở để hoàn thiện hồ sơ như trước đây, nhiều địa phương đã chủ động đưa dịch vụ hành chính đến gần người dân hơn. Cán bộ xã trực tiếp xuống từng thôn, bản hướng dẫn thủ tục, hỗ trợ hoàn thiện giấy tờ ngay tại cơ sở, giúp người dân giảm thời gian, chi phí đi lại.
Tại các xã vùng cao của tỉnh Lào Cai như Phình Hồ, Trạm Tấu, cán bộ không chỉ tiếp nhận hồ sơ mà còn chủ động hỗ trợ người dân chụp ảnh thẻ, photocopy giấy tờ, in ấn tài liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính mà không thu phí. Với những người dân ở vùng sâu, vùng xa, nơi quãng đường từ bản đến trung tâm xã có thể kéo dài hàng chục km, sự thay đổi này mang ý nghĩa thiết thực.
Một điểm mới khác là việc ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với điều kiện miền núi. Khi hồ sơ của người dân còn thiếu giấy tờ, trưởng thôn có thể chụp ảnh gửi qua Zalo để cán bộ xã kiểm tra, hướng dẫn bổ sung từ xa. Nhờ đó, nhiều trường hợp không còn phải đi lại nhiều lần chỉ để hoàn thiện một vài giấy tờ còn thiếu. Theo anh Giàng A Chang, người dân thôn Tấu Trên, xã Trạm Tấu, điều khiến người dân cảm nhận rõ nhất là thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ. "Xuống làm thủ tục được cán bộ hướng dẫn rất nhiệt tình", anh chia sẻ.
Ở nhiều địa phương, khi phát sinh sự việc tại cơ sở, chính quyền không còn chờ báo cáo theo từng cấp mà chủ động giao nhiệm vụ cho các tổ công tác, phối hợp với trưởng thôn và lực lượng tại chỗ xử lý ngay từ đầu. Cách làm này vừa giúp giải quyết nhanh các vấn đề phát sinh, vừa hạn chế tình trạng khiếu kiện vượt cấp, đồng thời tạo niềm tin của người dân đối với chính quyền cơ sở.
Không chỉ Lào Cai, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đang tạo chuyển biến tích cực tại nhiều địa phương miền núi khác. Tại xã Nam Tuấn (tỉnh Cao Bằng), sau khi kiện toàn bộ máy, Trung tâm Phục vụ hành chính công được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Sau một năm vận hành, địa phương tiếp nhận hơn 1.800 hồ sơ thủ tục hành chính, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 99%, hồ sơ trực tuyến đạt khoảng 75%. Nhiều thủ tục được rút ngắn từ 20-30% thời gian xử lý, không còn tình trạng hồ sơ tồn đọng kéo dài.
Hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện qua những con số cải cách hành chính mà còn ở cách chính quyền đồng hành với người dân trong phát triển kinh tế - xã hội. Lãnh đạo và cán bộ xã Nam Tuấn thường xuyên xuống cơ sở, tổ chức hàng trăm lượt làm việc tại các xóm, đối thoại trực tiếp với người dân để nắm bắt khó khăn, giải quyết kịp thời các kiến nghị liên quan đến đất đai, sản xuất, hạ tầng giao thông hay thủy lợi. Trong 6 tháng đầu năm, nhiều vụ việc phát sinh tại cơ sở đã được xử lý ngay trong ngày hoặc sau một đến hai ngày tiếp nhận thông tin, góp phần hạn chế phát sinh điểm nóng và củng cố sự đồng thuận trong nhân dân.
Tại các xã miền núi của TP Đà Nẵng, việc xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp cũng được bắt đầu từ yêu cầu "sát dân, hiểu dân". Nhiều địa phương duy trì các buổi đối thoại định kỳ với người dân, phân công cán bộ phụ trách từng thôn, từng nóc nhà trực tiếp lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, từ đó điều chỉnh chủ trương, chính sách phù hợp hơn với thực tiễn.
Thực tế triển khai cho thấy, ở những địa bàn miền núi, nơi hạ tầng số còn hạn chế và điều kiện đi lại khó khăn, yếu tố quyết định thành công của mô hình không chỉ nằm ở việc phân cấp, phân quyền mà còn ở tinh thần chủ động của đội ngũ cán bộ cơ sở. Từ việc bám bản, bám dân, giải quyết công việc ngay tại địa bàn đến ứng dụng công nghệ để rút ngắn khoảng cách hành chính, chính quyền cấp xã đang từng bước thay đổi cách thức phục vụ theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Những chuyển biến này không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo nền tảng để thúc đẩy cải cách hành chính, chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội ở vùng cao.
ĐỨC THỌ
