Từ người giải quyết thủ tục đến người kiến tạo phát triển
Sau hơn một năm vận hành mô hình CQĐP 2 cấp, vai trò của chính quyền cấp xã đang có những thay đổi rõ nét. Nếu trước đây nhiều công việc thuộc thẩm quyền cấp huyện thì nay được giao trực tiếp cho cấp xã. Điều đó không chỉ giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân mà còn trao cho cấp cơ sở nhiều quyền chủ động hơn trong quản lý, điều hành.
Khi quyền hạn được mở rộng, kỳ vọng dành cho đội ngũ cán bộ cấp xã cũng lớn hơn. Họ không còn đơn thuần là những người xử lý hồ sơ hay thực hiện các thủ tục hành chính mà từng bước trở thành lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện các chủ trương phát triển ngay từ cơ sở.
Điều đó được thể hiện khá rõ ở xã Na Sang (tỉnh Điện Biên). Không chỉ làm tốt công tác quản lý hành chính, chính quyền địa phương còn chủ động đồng hành cùng người dân phát triển vùng nguyên liệu dứa - cây trồng đang trở thành sinh kế của hàng trăm hộ dân. Để mở rộng diện tích lên hơn 500ha vào năm 2030, cán bộ xã thường xuyên xuống cơ sở khảo sát, đối thoại với người dân, nắm bắt nhu cầu sản xuất, kết nối doanh nghiệp và định hướng quy hoạch vùng trồng phù hợp với thị trường. Những nỗ lực ấy từng bước mang lại hiệu quả. Đầu năm 2026, Hợp tác xã Dứa Na Sang đầu tư hơn 6,4 tỷ đồng mua xe vận tải để trực tiếp thu mua, vận chuyển dứa đến các nhà máy chế biến. Đầu ra ổn định đã giúp người dân yên tâm mở rộng sản xuất, giá trị nông sản từng bước được nâng lên. Đằng sau câu chuyện ấy là vai trò ngày càng rõ nét của chính quyền cơ sở trong việc kết nối nguồn lực, đồng hành cùng người dân và tạo động lực phát triển kinh tế địa phương.
Theo ông Trần Hồng Quân, Chủ tịch UBND xã Na Sang, khi cây dứa trở thành sản phẩm chủ lực, chính quyền không chỉ quản lý hành chính mà còn phải nắm chắc quy hoạch, hạ tầng, thị trường và nhu cầu sản xuất để định hướng phát triển bền vững. Điều đó cũng cho thấy năng lực của cán bộ cấp xã ngày nay không chỉ được đo bằng khả năng giải quyết công việc hằng ngày mà còn ở tư duy quản trị và khả năng tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển của địa phương.
Tuy nhiên, cùng với quyền hạn lớn hơn là áp lực công việc ngày càng nặng nề. Nhiều cán bộ cấp xã đang phải đảm nhận khối lượng công việc tăng lên đáng kể trong khi nhân lực và điều kiện làm việc chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Chị Lù Thị Mai Sinh, cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã Mường Pồn (tỉnh Điện Biên) cho biết, khối lượng công việc hiện gần như tăng gấp đôi so với trước. Nếu trước đây cấp xã chủ yếu thực hiện công tác rà soát thì nay phải trực tiếp giải quyết toàn bộ quy trình thực hiện chính sách. "Vừa làm, vừa học" đã trở thành thực tế của nhiều cán bộ cơ sở khi liên tục tiếp nhận những nhiệm vụ mới.
Áp lực ấy càng rõ hơn ở những địa bàn còn thiếu nhân lực chuyên môn. Tại xã Mường Nhé (Điện Biên), một số lĩnh vực như giáo dục, y tế chưa có công chức được đào tạo đúng chuyên ngành; hạ tầng công nghệ thông tin và kỹ năng số của đội ngũ cán bộ cũng chưa đồng đều.
Đầu tư cho con người để mô hình mới vận hành hiệu quả
Thực tiễn từ nhiều địa phương cho thấy, để CQĐP 2 cấp phát huy hiệu quả, việc phân cấp, phân quyền mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, được bố trí đúng vị trí việc làm và có đầy đủ điều kiện để hoàn thành nhiệm vụ. Khi công việc ngày càng nhiều và yêu cầu ngày càng cao, đầu tư cho con người chính là đầu tư cho chất lượng hoạt động của bộ máy ở cơ sở.
Tại Điện Biên, cùng với việc kiện toàn tổ chức, tỉnh đã biệt phái 124 công chức, viên chức từ các sở, ngành về hỗ trợ cấp xã; điều động thêm viên chức ngành giáo dục và tổ chức bồi dưỡng cho hơn 11.800 lượt cán bộ, công chức, viên chức. Những giải pháp này góp phần tháo gỡ khó khăn trước mắt, giúp đội ngũ cán bộ nhanh chóng thích ứng với yêu cầu của mô hình mới.
Từ thực tế vận hành, nhiều địa phương cũng đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế để cấp xã hoạt động hiệu quả hơn. Theo ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè (Điện Biên), cần bổ sung nhân lực cho những vị trí chuyên môn đang chịu áp lực lớn, đồng thời đầu tư đồng bộ trụ sở, trang thiết bị và hạ tầng phục vụ công tác. Trong khi đó, lãnh đạo xã Mường Nhé kiến nghị tăng cường đào tạo chuyên sâu, sắp xếp vị trí việc làm phù hợp với chuyên môn và đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả thực thi công vụ.
Không chỉ Điện Biên, nhiều địa phương cũng đang xem nâng cao chất lượng cán bộ cấp xã là giải pháp căn cơ. Tại Tây Ninh, công tác đào tạo được xây dựng theo từng vị trí việc làm, lấy hiệu quả công việc và sự hài lòng của người dân làm thước đo. Theo kế hoạch, đến năm 2028, toàn bộ cán bộ, công chức cấp xã sẽ được bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu của mô hình CQĐP 2 cấp.
Ở góc độ giám sát, đại biểu HĐND tỉnh Nghệ An Hồ Xuân Xuyên cho rằng, cùng với đào tạo, cần giảm các cuộc họp, chế độ báo cáo không cần thiết để cán bộ có thêm thời gian giải quyết công việc chuyên môn. Việc đầu tư hạ tầng số, cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường kết nối dữ liệu cũng là những yếu tố quan trọng giúp chính quyền cơ sở nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Mô hình CQĐP 2 cấp đang mở ra kỳ vọng về một nền hành chính gần dân, phục vụ người dân hiệu quả hơn. Để kỳ vọng ấy trở thành hiện thực, cùng với việc trao quyền, cần tiếp tục đầu tư cho đội ngũ cán bộ cấp xã bằng các giải pháp đồng bộ về đào tạo, bố trí nhân lực, chuyển đổi số và điều kiện làm việc. Khi "điểm chạm" gần dân nhất được củng cố, mỗi chủ trương sẽ được triển khai nhanh hơn, mỗi chính sách sẽ đến với người dân kịp thời hơn và bộ máy chính quyền sẽ thực sự vận hành theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.
KHÁNH VÂN
