Kể từ năm 2010, giá bán nhà trung bình tại EU đã tăng 55,4% và tiền thuê nhà tăng 26,7%, vượt xa tốc độ tăng thu nhập của nhiều nhóm dân cư. Đến cuối năm 2025, EU ước tính mức định giá quá cao trung bình của giá nhà tại Bồ Đào Nha vào khoảng 25% so với giá trị hợp lý, vượt qua các thị trường bất động sản khác trong khối. Tình trạng này tác động đặc biệt nghiêm trọng đến giới trẻ, nhất là nhóm từ 18 - 29 tuổi, do họ có khả năng cao hơn bị chậm trễ trong việc thanh toán chi phí nhà ở và tiện ích, theo một báo cáo gần đây của Eurofound, quỹ chuyên nghiên cứu cải thiện điều kiện sống và làm việc.
Những người trẻ cũng có xu hướng tìm chỗ ở tại các khu vực đô thị, nơi tập trung nhiều cơ hội việc làm, nhưng đây cũng là nơi khoảng cách giữa cung và cầu nhà ở căng thẳng nhất. “Thanh niên châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng này ở một giai đoạn then chốt của cuộc đời, buộc nhiều người phải chấp nhận các hình thức sống mà họ sẽ không lựa chọn trong điều kiện khác, chẳng hạn như sống cùng cha mẹ hoặc họ hàng”, báo cáo nêu rõ. Tuy nhiên, điều này thường dẫn đến tình trạng chỗ ở quá tải, khi nhiều người chật vật tìm kiếm nhà ở riêng với mức giá phải chăng.
Năm 2024, tỷ lệ nhà ở quá tải cao nhất được ghi nhận tại Romania (41%), Latvia (39%) và Bulgaria (34%); thấp nhất tại Cyprus (2%), Malta (4%) và Hà Lan (5%). Ngay cả với những người trẻ có thể sống độc lập với cha mẹ, tình hình cũng không khả quan hơn nhiều: Họ phải dành tỷ lệ thu nhập cao hơn đáng kể cho nhà ở và có nguy cơ bị gánh nặng chi phí nhà ở cao hơn so với các nhóm tuổi khác. Tại Bulgaria, Ireland, Ba Lan, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, cũng như một số khu vực của Áo và Italy, mức độ thiếu khả năng chi trả trên thị trường cho thuê nghiêm trọng đến mức ở nhiều nơi, cần hơn 80% mức lương trung bình để thuê một căn hộ tiêu chuẩn 2 phòng. Một số quốc gia đang tăng đầu tư vào nhà ở nhằm giảm bớt những tác động tồi tệ nhất của cuộc khủng hoảng.
Tại EU năm 2024, 5,3% GDP được đầu tư cho nhà ở - số liệu mới nhất của Eurostat. Síp là quốc gia EU đầu tư nhiều nhất, với 8% GDP, tiếp theo là Italy với 6,8% và Đức với 6,2%. Ngược lại, Ba Lan là nước đầu tư ít nhất, chỉ 2,2%. Latvia và Hy Lạp lần lượt theo sau với 2,5% và 2,6%.
Năm ngoái, EU đã công bố Kế hoạch Nhà ở giá phải chăng đầu tiên trong lịch sử nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng nhà ở trên toàn khối. Kế hoạch này bao gồm các biện pháp nhằm xác định hành vi đầu cơ và thúc đẩy sự công bằng trên thị trường nhà ở dân cư. EU sẽ huy động ít nhất 11,5 tỷ euro từ ngân sách nhiều năm của mình, bổ sung vào 43 tỷ euro đã cam kết cho nhà ở xã hội, giá phải chăng và bền vững. Các ngân hàng và tổ chức xúc tiến cấp quốc gia và khu vực dự kiến sẽ đầu tư 375 tỷ euro vào năm 2029.
Việc nhu cầu nhà ở không được đáp ứng có thể dẫn đến hàng loạt hệ quả tiêu cực cho người dân, bao gồm không thể sống độc lập, không thể theo đuổi sự nghiệp mong muốn, tác động xấu đến sức khỏe tinh thần, cũng như việc trì hoãn sinh con. Do đó, kế hoạch nói trên nhằm tăng nguồn cung nhà ở của châu Âu thông qua việc huy động đầu tư, đồng thời bảo vệ các nhóm bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Kế hoạch cũng thúc đẩy các tiêu chuẩn sống bền vững, chất lượng cao và hỗ trợ các nguyên tắc xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Ví dụ, tại những thị trường nhà ở đang chịu áp lực lớn, EU sẽ khuyến khích các cơ quan công quyền tăng nguồn cung nhà ở không chỉ thông qua xây dựng mới, mà còn bằng cách cải tạo quỹ nhà ở hiện có và chuyển đổi công năng các công trình không phải nhà ở thành nhà ở giá phải chăng.
Kế hoạch sẽ tạo ra nhiều không gian sống bền vững và có chất lượng hơn bằng cách tăng cường các cơ chế cấp vốn và tài trợ, đồng thời chia sẻ các thông lệ tốt thông qua sáng kiến New European Bauhaus. Kế hoạch cũng sẽ thúc đẩy việc sử dụng các công cụ bền vững của EU như Level(s) - khung châu Âu về công trình bền vững nhằm hỗ trợ tính tuần hoàn, hiệu quả năng lượng và chất lượng dài hạn của môi trường xây dựng.
EU cũng sẽ tài trợ và khuyến khích các quốc gia thành viên phát triển các dự án kết hợp giữa khả năng chi trả, tính bền vững và chất lượng để tái thiết các khu dân cư. Ngoài ra, kế hoạch còn giúp các quốc gia thành viên giảm chi phí xây dựng và cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà liên quan đến quy chuẩn xây dựng, cũng như các thủ tục về phân khu, quy hoạch, cấp phép và mua sắm công.
ĐỨC HOÀNG (theo Euro News)
