Đảm bảo tính công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục
UBND TP Hà Nội vừa công bố kế hoạch tuyển sinh đầu cấp dự kiến. Theo đó, thành phố bỏ chia tuyến tuyển sinh lớp 10 công lập. Học sinh chỉ cần cư trú tại Hà Nội, có thể đăng ký tối đa 3 nguyện vọng bất kỳ không còn dựa vào hộ khẩu và phân tuyến như các năm trước. Việc này nhằm thực hiện chủ trương tuyển sinh phi địa giới hành chính, tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh và thúc đẩy giáo dục bình đẳng, công bằng.
Việc thành phố bỏ phân tuyến tuyển sinh vào lớp 10, theo PGS, TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐHQGHN) là chủ trương rất tiến bộ, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Điều này thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ phát triển và kiến tạo. Việc điều chỉnh này sẽ góp phần đảm bảo tính công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục đối với các cộng đồng dân cư, đặc biệt là những người đến lao động và làm việc trên địa bàn Hà Nội. Con em họ sẽ không còn bị phụ thuộc quá nhiều vào những giới hạn về không gian địa lý nữa.
Bên cạnh đó, chủ trương này cũng có thể tạo thuận lợi hơn cho người dân. Thực tế có những trường hợp phường này, khu dân cư này lại ở khá xa trường được phân tuyến trước đây. Tuy nhiên, theo ông Nam, để thực hiện được việc này và tránh những hệ lụy như quá tải, Hà Nội cần có những đề án nâng cấp hệ thống giáo dục đại trà. Quan trọng nhất là phải đảm bảo rằng trường nào cũng là trường tốt. Nếu không, sẽ có những trường quá tải trong khi có những trường cơ sở vật chất rất tốt nhưng lại thiếu học sinh. Một trong những yếu tố quan trọng là phải có giải pháp công nghệ để thực hiện chủ trương này một cách công bằng. Ví dụ như thành phố đang có chủ trương tích hợp tất cả thông tin của người học vào trong VNeID. Thông tin về trường học, chỉ tiêu của các trường, khoảng cách giữa nhà và trường… có thể được tích hợp vào đó. Như vậy, những người thường trú hay tạm trú ở đâu đều có thể biết được thông tin liên quan và hệ thống có thể tính toán khoảng cách đến trường gần nhất.
Dựa trên hồ sơ năng lực của người học, mã số học sinh… hệ thống có thể gợi ý cho phụ huynh ở khu vực này thì có những môi trường nào phù hợp. Ví dụ chỉ tiêu của trường đó là bao nhiêu, tỷ lệ chọi ra sao… Khi đó phụ huynh sẽ có những thông tin mang tính thực tế để đưa ra quyết định.
“Thực ra việc này muốn làm được thì phải dựa trên yếu tố công nghệ và phải đảm bảo tính công bằng như vậy. Đồng thời phụ huynh cũng phải có đầy đủ thông tin để đưa ra quyết định, tránh những hệ lụy. Nếu không, khi bỏ phân tuyến mà mọi thứ trở nên xáo trộn thì sẽ rất phức tạp. Hoặc nếu vẫn còn tư duy trường tốt - trường không tốt thì việc vào trường nào cũng sẽ trở nên bất cập”, ông Nam nhấn mạnh.
Xóa rào cản địa lý nhưng cần quy hoạch hệ thống trường học đồng bộ
Theo PGS, TS Trần Thành Nam, nhiều phụ huynh rất kỳ vọng việc xóa bỏ phân tuyến sẽ mở rộng quyền lựa chọn cho các con và có thể tác động tích cực đến tâm lý của học sinh, phụ huynh trong các kỳ thi, giảm bớt áp lực. Nhưng cũng cần dự báo một số mặt trái, ví như sẽ có xu hướng tranh nhau vào môi trường được xem là tốt.
Cho nên trách nhiệm của lãnh đạo giáo dục Hà Nội là phải đảm bảo quy hoạch trường học phù hợp với sự phát triển dân số, đồng thời đảm bảo chất lượng đầu ra của các trường phải tương đương nhau, từng bước xóa dần khoảng cách giáo dục giữa trường ở vùng lõi và trường ở vùng ven.
“Nếu Hà Nội thực hiện tốt việc xóa bỏ những rào cản như hộ khẩu trong tuyển sinh thì đây sẽ là mô hình rất đáng để các địa phương khác học tập. Thành phố cần xác định mình là nơi thử nghiệm và tiên phong cho các mô hình giáo dục mới, sau đó nhân rộng ra toàn quốc”, ông Nam nói.
Hạnh Nguyên
