Từ tháo gỡ “nút thắt” đến thiết lập “làn xanh”
Phát triển NƠXH đã đạt những kết quả tích cực trong thời gian qua. Song để hoàn thành mục tiêu của Đề án xây dựng ít nhất 1 triệu căn NƠXH đến năm 2030, khối lượng công việc phía trước vẫn rất lớn. Thực tế, một trong những điểm nghẽn khiến nhiều dự án chậm triển khai nằm ở thủ tục đầu tư, quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng và quá trình phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Trong bối cảnh đó, việc chuyển các dự án NƠXH sang cơ chế “luồng xanh”, “luồng ưu tiên” đang được nhiều địa phương xác định là giải pháp trọng tâm. Thay vì xử lý thủ tục theo trình tự kéo dài, các địa phương hướng tới việc rút ngắn thời gian, xử lý đồng thời những thủ tục có thể thực hiện song song, phân công rõ trách nhiệm và tăng cường theo dõi tiến độ.
Đây không chỉ là câu chuyện cải cách hành chính mà còn tác động trực tiếp đến khả năng tăng nguồn cung nhà ở. Khi thời gian chuẩn bị dự án được rút ngắn, doanh nghiệp giảm chi phí vốn, chi phí pháp lý và có thêm động lực tham gia phân khúc vốn được đánh giá là khó nhưng có ý nghĩa lớn về an sinh xã hội.
Hà Nội xác định 2026 là năm tăng tốc phát triển NƠXH. Thành phố không chỉ phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu tối thiểu 18.700 căn hộ theo kế hoạch mà còn đặt mục tiêu đưa ra thị trường từ 25.000 - 27.000 căn hộ.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố yêu cầu khởi công toàn bộ 114 dự án còn lại trong 6 tháng cuối năm, đồng thời thúc đẩy tiến độ tại 30 dự án đang triển khai. Mục tiêu đặt ra là có khoảng 77 dự án hoàn thành phần móng, tạo nguồn cung khoảng 46.100 căn hộ đủ điều kiện mở bán.
Một bước đi đáng chú ý là UBND TP Hà Nội ban hành Chỉ thị 16/CT-UBND ngày 20/7/2026 về thúc đẩy phát triển NƠXH. Theo đó, thành phố yêu cầu cắt giảm tối thiểu 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) đối với các dự án NƠXH, đồng thời thiết lập cơ chế “làn xanh” xuyên suốt các khâu từ quy hoạch, đầu tư, đất đai đến xây dựng.
Trong lĩnh vực quy hoạch, Hà Nội đẩy mạnh phân cấp cho UBND cấp xã trong thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành việc phê duyệt quy hoạch chi tiết trong tháng 8, tạo cơ sở để các dự án nhanh chóng chuyển sang các bước tiếp theo.
Với giải phóng mặt bằng, yêu cầu được đặt ra là triển khai ngay sau khi có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư. Dự án dưới 10ha phải hoàn thành trong thời gian không quá 60 ngày, dự án từ 10ha trở lên tối đa 90 ngày. Trong vòng 30 ngày sau khi hoàn tất giải phóng mặt bằng, thủ tục giao đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất phải được xử lý dứt điểm.
Đáng chú ý, Hà Nội cũng cho phép chủ đầu tư trực tiếp thực hiện việc di dời, hoàn trả các công trình hạ tầng kỹ thuật trong phạm vi dự án; chi phí được tính vào chi phí giải phóng mặt bằng.
Hướng tới cơ chế đặc thù, xử lý thủ tục song song
Tại TPHCM, mục tiêu phát triển NƠXH đoạn 2026 - 2030 lên tới hơn 181.000 căn, riêng năm 2026 cần khoảng 28.500 căn. Từ đầu năm, thành phố đã có 2 dự án khởi công với quy mô 2.656 căn; một dự án hoàn thành, cung cấp 580 căn ra thị trường và 11 dự án đang thi công với gần 9.700 căn.
Để tăng tốc, TPHCM yêu cầu rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục đầu tư xây dựng NƠXH xuống tối đa 154 ngày, giảm hơn 50% so với trước đây. Các dự án được đưa vào diện “luồng xanh”, ưu tiên xử lý hồ sơ.
Với dự án do doanh nghiệp có quyền sử dụng đất, thời gian giải quyết tối đa là 132 ngày; trường hợp sử dụng đất do Nhà nước quản lý, thời gian tối đa 154 ngày. Đây được xem là giải pháp nhằm tháo gỡ một trong những điểm nghẽn lớn nhất của quá trình phát triển NƠXH.
Không chỉ tập trung vào nhà ở để bán, TPHCM còn mở rộng cơ chế hỗ trợ nhà ở cho thuê. Thành phố dự kiến triển khai các dự án nhà ở cho thuê bằng nguồn vốn đầu tư công, đồng thời giao Quỹ Phát triển nhà ở tập trung tạo lập nhà ở cho thuê.
Bên cạnh đó, thành phố đang có chính sách hỗ trợ toàn bộ lãi suất đối với các dự án NƠXH, nhà lưu trú công nhân được Công ty Đầu tư tài chính Nhà nước TPHCM cho vay, với mức vốn tối đa 200 tỷ đồng/dự án, thời hạn không quá 7 năm. Thành phố cũng định hướng bổ sung nhà ở cho thuê vào danh mục dự án được hỗ trợ và nâng mức vốn vay tối đa được ngân sách hỗ trợ lãi suất lên 300 tỷ đồng/dự án.
Xu hướng “luồng xanh” ở các địa phương cũng đang được đặt trong một định hướng rộng hơn khi dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) dành cơ chế thủ tục đặc thù cho NƠXH, nhà ở cho thuê, nhà ở cho lực lượng vũ trang và nhà ở thương mại giá phù hợp.
Điểm đáng chú ý là các thủ tục có thể được thực hiện đồng thời thay vì bắt buộc nối tiếp. Cơ quan có thẩm quyền cũng có thể chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư đối với dự án NƠXH, qua đó kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian ngay từ khâu đầu tiên.
Đối với quy hoạch, dự thảo cho phép lập quy hoạch chi tiết đồng thời với quá trình lập hoặc điều chỉnh quy hoạch phân khu, quy hoạch chung, đồng thời bỏ thủ tục lập, thẩm định và phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết.
Những thay đổi này cho thấy cách tiếp cận đối với NƠXH đang chuyển từ “giải quyết từng thủ tục” sang “thiết kế một quy trình ưu tiên”. Khi các địa phương cùng rút ngắn thời gian, xác định rõ trách nhiệm và tăng cường giám sát, “luồng xanh” không chỉ giúp dự án về đích nhanh hơn mà còn góp phần giảm chi phí, tăng tính minh bạch và tạo thêm động lực cho doanh nghiệp.
Nếu được triển khai đồng bộ, cơ chế “luồng xanh” sẽ trở thành một trong những chìa khóa quan trọng để biến mục tiêu phát triển hàng triệu căn NƠXH từ kế hoạch thành nguồn cung thực tế, góp phần giải quyết bài toán an cư cho người thu nhập thấp và người lao động tại các đô thị lớn.
Nguyễn Síu
