“Chữa lành” - Lành ít, dữ nhiều

Ồ ạt mọc lên các dịch vụ chữa lành 

Sức khỏe tâm thần hiện là vấn đề đáng báo động, đặc biệt sau đại dịch Covid-19. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cứ 4 người thì có 1 người từng trải qua vấn đề về tâm lý. Tại Việt Nam, theo Viện Sức khỏe Tâm thần quốc gia, tỷ lệ trầm cảm, lo âu đang gia tăng nhanh chóng, nhất là ở nhóm tuổi 15 - 30. 

Dù vậy, mạng lưới chăm sóc tâm thần còn khá mỏng, thiếu hụt nhân lực có chuyên môn. Các cơ sở y tế công thường quá tải, thời gian tư vấn hạn chế. Thêm vào đó, định kiến xã hội khiến nhiều người ngại tiếp cận chuyên gia, dẫn tới xu hướng tìm đến các dịch vụ chữa lành tự phát trên mạng vốn không được kiểm soát chặt chẽ. 

Lợi dụng khoảng trống đó, thị trường “chữa lành online” nở rộ. Chỉ cần vài cú nhấp chuột trên mạng xã hội có thể dễ dàng tìm thấy hàng loạt khóa học với những tên gọi đầy mĩ miều như: “Chữa lành tâm thức”, “chữa lành lượng tử”, “chữa lành bằng thôi miên tiền kiếp”… Không ít nơi còn tự xưng là “học viện chữa lành” với hình thức đào tạo trực tuyến lẫn trực tiếp. Các khóa học thường kéo dài từ 1 - 3 tháng, với mức chi phí dao động từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng. 

Thống kê trên nền tảng TikTok tại Việt Nam cho thấy, hashtag #chualanh đã có 194.000 bài viết với 2 tỷ lượt xem, bình quân gần 2.000 bài viết mỗi ngày. Hashtag #healing (chữa lành) còn “khủng” hơn với 11 triệu bài và 58 tỷ lượt xem. Những con số này phản ánh nhu cầu rất lớn của cộng đồng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bị dẫn dắt bởi các nội dung thiếu cơ sở khoa học. 

Anh Nguyễn Đức Quân (Thái Nguyên) chia sẻ câu chuyện của vợ mình từng tham gia một khóa “chữa lành tâm linh” online kéo dài 8 buổi, với giá 1,8 triệu đồng. Thế nhưng thay vì được thư giãn và thoát khỏi áp lực, vợ anh ngày càng căng thẳng, mệt mỏi. Sau 3 buổi học, anh quyết định khuyên vợ dừng lại. Không chỉ thu tiền học phí, các khóa học còn “móc hầu bao” người học bằng việc bán sách, vòng tay, thực phẩm chức năng với danh nghĩa “phụ trợ năng lượng”. 

Trường hợp của chị Phương Oanh (Hà Nội) cũng tương tự. Khi hôn nhân gặp khủng hoảng, chị tìm đến một website giới thiệu khóa “chữa lành nỗi đau” trong 28 ngày với giá ban đầu 3,5 triệu đồng, sau đó ưu đãi còn 1,999 triệu đồng. Chị được hướng dẫn chuyển khoản để nhận mã học online mà không hề có bước thăm khám tâm lý nào. Đáng nói, vị “bác sĩ” này còn khuyên chị mua thêm vòng đeo tay giá 2 triệu đồng để cứu vãn hôn nhân. Kết cục, sau khóa học,vợ chồng chị vẫn đường ai nấy đi. 

Câu chuyện của chị Hạnh Nguyên (35 tuổi, ở Hà Nội) cũng là ví dụ. Chán nản vì áp lực công việc, chị đăng ký khóa học “chữa lành tâm hồn” qua mạng với học phí khuyến mãi còn 1,5 triệu đồng. Chỉ vài ngày sau, chị nhận ra khóa học chẳng đem lại lợi ích nào, trái lại còn khiến chị thêm bực vì cảm giác bị lừa. 

Cần siết chặt quản lý, bảo vệ người dân 

Theo ThS, BS Hoàng Vũ Long, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học, Bệnh viện Y học cổ truyền Hà Nội, việc điều trị các vấn đề như lo âu, trầm cảm, sang chấn tâm lý... cần phải được thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa và các chuyên gia có bằng cấp. Việc chẩn đoán phải dựa trên bảng đánh giá, test tâm lý cụ thể chứ không thể qua vài buổi "truyền năng lượng" hay tư vấn cảm tính. 

“Quảng cáo chữa bệnh bằng hình thức chữa lành tràn lan có thể khiến người bệnh bỏ lỡ ‘thời gian vàng’ để điều trị, dẫn đến bệnh tình trầm trọng hơn, thậm chí khó can thiệp kịp thời”, bác sĩ Long nhấn mạnh và đề nghị các cơ quan chức năng cần giám sát chặt hoạt động này. 

Cùng quan điểm, bác sĩ Nguyễn Thúy Anh - Phó trưởng Phòng Sức khỏe tổng hợp, Bệnh viện Tâm thần Hà Nội khuyến cáo: “Khi trị liệu tâm lý, người dân nên tìm hiểu kỹ về dịch vụ và đơn vị cung cấp. Quan trọng nhất là phải được xác định đúng tình trạng để biết có cần trị liệu tâm lý không hay can thiệp bằng phương pháp khác”. 

Bộ Y tế cho biết, hiện cả nước chỉ có 143 nhà tâm lý lâm sàng và tâm lý trị liệu được cấp chứng chỉ hành nghề. Hầu hết dịch vụ chăm sóc tâm thần chỉ có ở tuyến tỉnh và trung ương. Trong khi đó, mạng xã hội xuất hiện nhan nhản “chuyên gia tâm lý” tự phong, thậm chí mạo danh bác sĩ. Năm 2023, một đối tượng tự xưng là “bác sĩ quân y Phạm Văn Chơn” của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 đã bị phát hiện mạo danh, rao bán liệu pháp ăn chay chữa lành mọi bệnh. Bệnh viện khẳng định không hề có cán bộ nào tên như vậy. 

Không thể phủ nhận rằng, các phương pháp như thiền, yoga, điều chỉnh lối sống có thể hỗ trợ tích cực cho sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, việc đánh tráo khái niệm chữa lành để kinh doanh trục lợi, đặc biệt nhắm đến những người đang tổn thương, là  

hành vi nguy hiểm cần bị xử lý nghiêm. Chữa lành không phải phép màu. Nó cần được thực hiện trên nền tảng khoa học, bởi những người có chuyên môn và trong hệ thống được kiểm soát chặt chẽ. Đã đến lúc cơ quan chức năng cần vào cuộc mạnh mẽ hơn để thanh lọc thị trường “tâm lý online”, đảm bảo người dân được tiếp cận với các dịch vụ sức khỏe tinh thần đúng chuẩn, an toàn và hiệu quả. 

Minh Châu