Sự chuyển mình của nền kinh tế số đang tái cấu trúc toàn diện thị trường lao động.
Thị trường lao động: “Thừa lượng nhưng thiếu chất”
Nửa đầu năm 2026, kinh tế Thủ đô bứt phá với GRDP ước tính tăng 8,22%. Tốc độ tăng trưởng này kéo theo nhu cầu tuyển dụng bùng nổ với khoảng 56.000 vị trí việc làm trống, tập trung mạnh vào các khối ngành công nghiệp chế biến chế tạo - xây dựng (25,8%); bán buôn, bán lẻ (54%). Tuy nhiên, đổi mới công nghệ khiến các doanh nghiệp không còn tuyển dụng ồ ạt mà tập trung săn đón nhân sự có chất lượng cao hơn. Báo cáo của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho thấy, nhu cầu tuyển dụng đang dồn vào nhóm nhân sự có chuyên môn bậc trung (21,42%) và bậc cao (19 %), với yêu cầu trình độ cao đẳng và đại học trở lên chiếm tới 51,3% tổng cầu. Điều này dẫn đến một nghịch lý của thị trường lao động "thừa lượng nhưng thiếu chất".
Trong khoảng 40.000 hồ sơ tìm việc, nhóm lao động chưa qua đào tạo chiếm tới 31,2%, dẫn đến tình trạng dư thừa khó hấp thụ. Ngược lại, nhân sự kỹ thuật có tay nghề, am hiểu công nghệ lại thiếu hụt cục bộ. Một doanh nghiệp ngành xây dựng cho biết, sẵn sàng trả đãi ngộ từ 30 đến 50 triệu đồng/tháng cho kỹ sư chất lượng cao và khoảng 22 - 29 triệu đồng cho công nhân kỹ thuật. Tuy nhiên, tìm được người vừa có chuyên môn xây dựng, vừa biết đọc hiểu dữ liệu số và linh hoạt trên công trường hiện đại là vô cùng nan giải.
Đánh giá về xu hướng dịch chuyển này, ông Vũ Quang Thành, Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho rằng, đổi mới công nghệ đang định hướng lại cơ cấu việc làm. Lợi thế cạnh tranh lúc này hoàn toàn thuộc về nhóm nhân sự giàu kinh nghiệm, đa nhiệm và linh hoạt ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI). Đơn cử đối với ngành xây dựng, dữ liệu thị trường cho thấy sự dịch chuyển mạnh từ khối "xây dựng" thuần túy sang mảng "vận hành". Các vị trí quản lý tòa nhà thông minh, bảo trì hệ thống cơ điện và kỹ thuật viên vận hành hạ tầng đô thị đang được săn đón ráo riết khi các công trình lớn đi vào hoạt động.
Sự thích ứng của người lao động là yếu tố quyết định
Để tháo gỡ điểm nghẽn chất lượng nhân sự, ông Vũ Quang Thành nhấn mạnh, giải pháp căn cơ nhất để người lao động không bị đào thải trước áp lực đổi mới công nghệ chính là sự chủ động rèn luyện và tự nâng cấp bản thân.
Theo ông Thành, hệ thống chính sách hiện hành, các phiên giao dịch việc làm hay nguồn vốn hỗ trợ sinh kế chỉ đóng vai trò là bệ đỡ, tạo điều kiện thuận lợi ban đầu. Đồng thời, việc định hướng, tư vấn học nghề sát với nhu cầu tuyển dụng thực tiễn của doanh nghiệp để giúp người lao động tái trang bị kỹ năng là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, để thực sự làm chủ được các vị trí việc làm chất lượng cao, người lao động bắt buộc phải thay đổi tư duy, trang bị thêm kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng làm việc đa nhiệm. Đó là chiếc chìa khóa then chốt duy nhất để biến thách thức công nghệ thành cơ hội bứt phá thu nhập bền vững.
Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, những nguy cơ về việc làm trước làn sóng bùng nổ công nghệ, AI là có thật. Nhiều công việc có thể biến mất nhưng đồng thời cũng sẽ xuất hiện những ngành nghề mới. Để thích ứng với sự thay đổi này, người lao động cần chủ động nâng cao kỹ năng, sẵn sàng học tập lại, chuyển đổi nghề nghiệp và cập nhật công nghệ. “Hệ thống pháp luật và chính sách lao động cũng cần được liên tục làm mới để đáp ứng được những phát sinh mới của thị trường lao động. Việc này sẽ giúp hỗ trợ, bảo vệ được quyền lợi cho người lao động, nhưng cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ”, TS Nguyễn Minh Phong cho hay.
Hà Phương
