Địa phương “xếp gạch” đón cơ hội
Ngày 13/6/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1142/QĐ-TTg về việc thành lập Khu TMTD TP Đà Nẵng. Lần đầu tiên, mô hình Khu TMTD mang tính tổng hợp, tích hợp thể chế đặc biệt và hạ tầng hiện đại được phê duyệt, không chỉ nhằm phục vụ tăng trưởng kinh tế vùng miền mà còn mang sứ mệnh trở thành “phòng thí nghiệm thể chế” của cả nước.
Với quy mô 1.881 ha, chia thành 7 phân khu không liền kề, khu TMTD này được thiết kế để tích hợp đa ngành, đa lĩnh vực, gắn với định hướng hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế trong tương lai. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành hệ sinh thái kinh tế hiện đại, có khả năng cạnh tranh và lan tỏa mạnh mẽ trong khu vực miền Trung.
Chỉ một năm sau, Quốc hội tiếp tục thông qua Nghị quyết số 226/2025/QH15, cho phép thành lập Khu TMTD Hải Phòng. Khu vực này sẽ gắn với các cực phát triển như Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải và khu kinh tế ven biển phía nam, mở rộng không gian phát triển công nghiệp - logistics - dịch vụ.
Không dừng lại ở hai địa phương tiên phong, làn sóng đề xuất xây dựng khu TMTD đang lan rộng trên cả nước.
Mới đây, ngày 13/3, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên đã thống nhất quyết nghị thông qua Đề án thành lập Khu kinh tế tự do Hưng Yên để báo cáo Đảng ủy Chính phủ trình Bộ Chính trị xem xét, quyết định. Theo đề án, Khu kinh tế tự do có diện tích hiện tại khoảng 30.583 ha, nghiên cứu mở rộng thêm 13.000 ha về phía tây và thực hiện lấn biển phía đông khoảng 17.000 ha, chia thành 3 vùng phát triển chức năng.
Khu kinh tế tự do Hưng Yên sẽ được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ cao, năng lượng mới và dịch vụ logistics (bao gồm cảng biển, sân bay, đô thị nghỉ dưỡng); được kỳ vọng thu hút các tập đoàn lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo không gian kinh tế vượt ra ngoài vùng truyền thống. Theo tính toán, Đề án thành lập Khu kinh tế tự do có thể đóng góp thêm cho ngân sách tỉnh Hưng Yên khoảng 47.500 tỷ đồng vào năm 2030, khoảng 364.000 tỷ đồng vào năm 2040 và đến năm 2050 đạt khoảng 1,3 triệu tỷ đồng.
Trong khi đó, Hà Tĩnh đặt mục tiêu phát triển khu TMTD tại Vũng Áng, hướng tới trung tâm logistics quốc tế phục vụ cả thị trường Đông Dương. Ở phía nam, Đồng Nai nghiên cứu mô hình khu TMTD gắn với sân bay Long Thành, với quy mô đầu tư dự kiến khoảng 16 tỷ USD, tích hợp các phân khu sản xuất, logistics, tài chính và đổi mới sáng tạo.
Tương tự, khu vực Cái Mép Hạ tại Bà Rịa - Vũng Tàu (thuộc TPHCM) cũng được đề xuất phát triển khu TMTD hơn 3.700 ha, lấy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn làm trụ cột.
Kỳ vọng “cú hích” cho tăng trưởng hai con số
Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt hai con số từ năm 2026, trong đó các động lực mới như trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do được xác định là trụ cột quan trọng bên cạnh đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu.
TP Đà Nẵng đang nỗ lực thúc đẩy việc hiện thực hóa kế hoạch xây dựng khu thương mại tự do, với một trong những phần việc quan trọng nhất là thu hút đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư chiến lược. Điểm tích cực là những cái tên đầu tiên đã được hé lộ. Các tập đoàn Sun Group, Terne Holdings và One Destination, BRG, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Liên Thái Bình Dương… đã ký kết biên bản ghi nhớ về việc đầu tư vào Khu TMTD TP Đà Nẵng. Ngoài ra, Amata Việt Nam, Green Ipark… cũng đã được phép nghiên cứu đầu tư vào khu TMTD đầu tiên của cả nước.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các khu TMTD tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái vệ tinh như logistics, công nghiệp phụ trợ, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo nhân lực, đô thị và nhà ở công nhân. Đây là động lực liên kết vùng, giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực thay vì cạnh tranh trực diện.
Ông Trần Thoang, Giám đốc Công ty TNHH Giải pháp đào tạo doanh nghiệp (CTS) Việt Nam cho biết, phát triển các khu TMTD, kinh tế tự do là một trong các giải pháp chiến lược để thúc đẩy tăng trưởng và hóa giải xu hướng bảo hộ thương mại. Đây là mô hình đã chứng minh hiệu quả tại nhiều quốc gia trên thế giới trong việc tạo ra động lực tăng trưởng mới, thu hút đầu tư lớn, tạo việc làm chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng địa phương và thúc đẩy xuất khẩu, tạo không gian mới cho phát triển kinh tế.
Chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch phân tích, việc hình thành các khu TMTD sẽ phát huy toàn bộ lợi thế chuỗi ven biển của nước ta, gắn liền với cảng biển quốc tế, sân bay quốc tế. Việt Nam có vị trí địa lý thuận lợi cho hàng hải quốc tế, có nhiều nơi đang là cửa ngõ giao thương lớn nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu nên việc nghiên cứu phát triển mô hình khu TMTD cần tiến hành khẩn trương để tận dụng thời cơ.
Việc hình thành các khu TMTD, kinh tế tự do tại những cực tăng trưởng như Đà Nẵng, Hải Phòng, Hưng Yên, TPHCM hay Khánh Hòa không chỉ mang ý nghĩa phát triển địa phương mà còn góp phần định hình vai trò mới của Việt Nam trong mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là “đòn bẩy” quan trọng giúp nền kinh tế bứt phá, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong giai đoạn tới.
Châu Anh
