Khi gia đình chưa phải là nơi trẻ muốn sẻ chia
Tính đến ngày 5/10, hội nhóm “Con ghét bố mẹ” trên Facebook đã có gần 400.000 thành viên. Trong các bài đăng, nhiều câu chuyện xoay quanh những vấn đề rất đời thường như: Áp lực điểm số, bị cha mẹ so sánh, kiểm soát, bất đồng về thói quen sinh hoạt, cách ăn mặc, nhu cầu có không gian riêng hoặc cảm giác không được tôn trọng. Không ít chia sẻ đi xa hơn những hờn dỗi của tuổi mới lớn, đề cập tình trạng bạo lực thể chất, tổn thương tâm lý hoặc mong muốn rời bỏ gia đình.
Khi tìm kiếm những từ khóa liên quan, có thể dễ dàng bắt gặp nhiều hội nhóm tương tự với số lượng thành viên lớn. Sự phát triển của các cộng đồng này khiến không ít phụ huynh lo lắng, thậm chí tìm cách báo cáo để các nền tảng xử lý.
Tuy nhiên, theo chuyên gia tâm lý Trần Thị Mạnh Linh, sự xuất hiện của những hội nhóm như vậy cần được nhìn nhận từ nhiều phía. “Qua nhiều năm trị liệu, tham vấn, tôi nhận thấy không ít phụ huynh còn hạn chế về kỹ năng lắng nghe, tôn trọng và đồng hành với con. Nhiều người nhầm lẫn giữa ‘nói chuyện với con’ và ‘giao tiếp với con’ - nói nhiều nhưng chưa chắc đã tạo được cuộc trò chuyện để trẻ cảm thấy mình được lắng nghe”, chuyên gia Mạnh Linh cho biết.
Ở chiều ngược lại, khi không tìm được sự chia sẻ trong gia đình, trẻ có thể tìm đến mạng xã hội như một nơi để bộc lộ cảm xúc. Trong khi cha mẹ có thể tập trung nhiều vào việc chăm lo đời sống vật chất, những thay đổi trong thế giới nội tâm của con lại không được nhận ra kịp thời.
Theo chuyên gia Mạnh Linh, chăm sóc, nuôi dạy con một cách sáng suốt cần bắt đầu từ nhận thức đầy đủ về vai trò làm cha mẹ. Người lớn cần chủ động nâng cao khả năng đồng hành với con thay vì chỉ mong trẻ nghe theo những kinh nghiệm mà mình có.
TS, Thượng tá Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học (Bộ Công an) cũng lưu ý, không nên chỉ vì đứa trẻ tham gia nhóm “ghét bố mẹ” mà vội kết luận là hư hoặc có vấn đề về nhân cách. Một đứa trẻ nói rằng “bố mẹ không hiểu mình” và liên tục nhận được những phản hồi cùng chiều có thể dần chuyển từ cảm giác không được thấu hiểu sang cách nhìn rằng cha mẹ chính là nguyên nhân khiến mình đau khổ. Khi những cảm xúc tiêu cực được liên tục củng cố, trẻ có thể trở nên tự ti, lo âu, thậm chí rơi vào trạng thái trầm cảm hoặc tìm kiếm sự công nhận từ người khác bằng những hành động nguy hiểm.
TS, Luật sư Đặng Văn Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, khi tổn thương, trẻ rất dễ chịu tác động của tâm lý đám đông. Nếu thường xuyên tiếp nhận những bình luận cổ súy thù ghét, trả đũa, bạo lực hoặc hành vi gây tổn hại cho bản thân, trẻ có thể dần coi đó là cách phản ứng bình thường trước những mâu thuẫn và tổn thương.
Đáng lo ngại hơn, những cộng đồng tập trung đông trẻ em có thể trở thành môi trường để người xấu tiếp cận, dụ dỗ, thao túng tâm lý, khai thác thông tin cá nhân hoặc lợi dụng sự tổn thương của trẻ để thực hiện hành vi xâm hại.
Không thể bảo vệ trẻ chỉ bằng cách cấm đoán
Khi phát hiện con tham gia một hội nhóm tiêu cực, phản ứng phổ biến của nhiều phụ huynh là giật điện thoại, yêu cầu con rời nhóm, kiểm tra tin nhắn hoặc cấm sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, cách ứng xử này có thể làm khoảng cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn.
Chuyên gia tâm lý Trần Thị Mạnh Linh cho rằng, nếu cha mẹ xử lý không phù hợp, những ấm ức ban đầu của trẻ vẫn còn, trong khi các nhóm có thể chuyển sang những không gian kín hơn, khiến việc kiểm soát và định hướng trẻ càng khó khăn.
Mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái, theo chuyên gia, không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của một gia đình thất bại. Đó có thể là quá trình trẻ tìm kiếm sự công nhận, tôn trọng và vị trí của mình trong gia đình. Điều quan trọng là người lớn có đủ khả năng lắng nghe và đồng hành để quá trình ấy không đi lệch hướng.
Theo ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Quyền trẻ em Việt Nam, những mối quan hệ thân thiện, thấu cảm ngoài đời sẽ tạo nền tảng để trẻ hình thành những mối quan hệ chia sẻ, thấu cảm khi gặp vấn đề trên không gian mạng.
Vì vậy, cha mẹ cần trở thành người đồng hành của con, kết hợp hài hòa kiến thức, kinh nghiệm về môi trường số với kinh nghiệm sống. Khi khoảng cách giữa các thế hệ được thu hẹp, trẻ sẽ có thêm điểm tựa để xử lý những khó khăn thay vì tìm kiếm sự công nhận từ những người xa lạ.
Theo một khảo sát của Cục An ninh mạng, Bộ Công an về mức độ tiếp cận các rủi ro trên không gian mạng của trẻ em, 100% trẻ em được khảo sát từng gặp ít nhất một loại rủi ro; 53% từng tiếp xúc với thông tin độc hại, không phù hợp; 40% từng bị lừa đảo hoặc xúc phạm trên mạng và 35% cho biết từng bị bắt nạt có tính hệ thống, lặp lại trên mạng.
Những con số này cho thấy bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của riêng gia đình mà cần một cơ chế bảo vệ nhiều tầng, với sự tham gia của gia đình, nhà trường, các nền tảng mạng xã hội và cơ quan chức năng.
Khi trẻ có những biểu hiện tiêu cực hoặc cực đoan trên mạng, người lớn cần bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân, đặt câu hỏi “Điều gì đã khiến con cảm thấy như vậy?” thay vì vội vàng gắn nhãn “hư”, “bất hiếu” hay chỉ trích; cần trang bị cho trẻ kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, bảo vệ dữ liệu cá nhân và biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp nguy hiểm.
Khi cảm thấy được lắng nghe và tôn trọng, trẻ sẽ có thêm điểm tựa để xử lý tổn thương. Gia đình và nhà trường thực sự trở thành nơi an toàn thì nhu cầu tìm kiếm sự công nhận từ những cộng đồng mạng có nguy cơ gây hại cũng sẽ được hạn chế.
Hà Anh
