Theo thông tin từ Viện Pasteur TPHCM, từ đầu năm đến ngày 17/10, khu vực phía nam ghi nhận 42 ca bệnh, trong đó 7 trường hợp tử vong; khoảng 94% trường hợp nhiễm thuộc nhóm huyết thanh B. Một số ổ dịch được ghi nhận tại trường học và cơ sở tập trung. Những số liệu này cho thấy bệnh vẫn là mối đe dọa đáng lưu ý, nhất là khi có thể diễn biến nặng chỉ trong thời gian ngắn.
Từ đầu năm đến nay, TP Hà Nội ghi nhận 2 ca bệnh rải rác, không có trường hợp tử vong. Ngành y tế đã kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, giám sát và xử lý các yếu tố nguy cơ, không để ghi nhận ca bệnh thứ phát. Tuy nhiên, người dân không nên chủ quan vì bệnh vẫn có khả năng xuất hiện ở bất kỳ địa bàn hay thời gian nào.
Não mô cầu lây chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp và dịch tiết mũi, họng khi tiếp xúc gần, kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Các hành vi như ho, hắt hơi, hôn, dùng chung đồ dùng có dính dịch tiết hoặc sinh hoạt trong không gian đông đúc, thông khí lưu thông kém có thể làm tăng nguy cơ lây truyền.
Mặc dù không phải ai mang vi khuẩn cũng phát bệnh. Tuy nhiên, người mang vi khuẩn vẫn có thể truyền vi khuẩn cho người khác. Trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người sống trong môi trường tập thể, người suy giảm miễn dịch hoặc đã phẫu thuật cắt lách có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 - 10 ngày, phổ biến khoảng 3 - 4 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh, vì vậy không nên chờ triệu chứng xuất hiện đầy đủ mới đi khám.
Triệu chứng ban đầu có thể không đặc hiệu, dễ nhầm với cảm cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng thông thường, gồm: Sốt đột ngột, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn, đau cơ, khó chịu. Trẻ nhỏ có thể quấy khóc bất thường, bỏ bú, li bì hoặc khó đánh thức.
Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện cứng cổ, sợ ánh sáng, rối loạn ý thức, co giật hoặc ban xuất huyết trên da. Ban có thể là các chấm đỏ tím, không mất màu khi ấn; tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng xuất hiện ban xuất huyết. Nếu xuất hiện các triệu chứng trên hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế.
Bệnh não mô cầu có thể điều trị bằng kháng sinh và các biện pháp hồi sức phù hợp. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm. Người bệnh sống sót vẫn có thể gặp di chứng như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, sẹo trên da hoặc tổn thương các cơ quan nội tạng.
Theo các chuyên gia y tế, tiêm chủng là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh do các nhóm não mô cầu có trong vaccine. Hiện có các loại vaccine phòng nhóm B và vaccine phối hợp phòng các nhóm A, C, W, Y. Vaccine phòng một nhóm huyết thanh không đồng nghĩa với việc bảo vệ trước tất cả các nhóm còn lại. Người dân nên trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng dịch vụ để lựa chọn loại vaccine, độ tuổi và lịch tiêm phù hợp với tình trạng sức khỏe, nguy cơ phơi nhiễm và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.
Mọi người cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và đồ dùng cá nhân có nguy cơ dính dịch tiết. Nơi ở, lớp học và nơi làm việc phải sạch sẽ, thông thoáng; hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp.
Người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc thuộc nhóm có nguy cơ phơi nhiễm cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn. Một số trường hợp tiếp xúc gần có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt; không tự mua kháng sinh sử dụng hoặc tự quyết định ngừng dự phòng.
Khi có dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt là sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, li bì hoặc ban xuất huyết, cần đi khám ngay. Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần chú ý các biểu hiện như bỏ bú, quấy khóc khác thường, li bì hoặc khó đánh thức.
Bệnh do não mô cầu nguy hiểm nhưng có thể giảm thiểu nguy cơ nhờ tiêm chủng, vệ sinh cá nhân, phát hiện sớm và xử trí đúng các trường hợp tiếp xúc gần. Mỗi người dân cần chủ động bảo vệ bản thân, gia đình; đồng thời phối hợp với ngành y tế trong giám sát, phòng chống dịch.
Duy Anh
