Trong những mùa tuyển sinh gần đây, các chứng chỉ quốc tế như IELTS đã trở thành “tài sản tuyển sinh”, mang lại lợi thế rõ rệt khi xét tuyển vào đại học. Thực tế kỳ tuyển sinh năm 2025 cho thấy, mức cộng điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ giữa các cơ sở đào tạo có sự chênh lệch đáng kể. Có trường cộng từ 1 đến 3 điểm, thậm chí lên tới 4 điểm cho thí sinh đạt IELTS từ 5.5 trở lên. Trong khi đó, theo quy định chung của Bộ GD&ĐT, tổng điểm cộng khuyến khích không vượt quá 10% tổng điểm xét tuyển, tương đương 3 điểm trên thang 30.
Sự “vênh” nhau giữa quy định và cách áp dụng khiến bức tranh tuyển sinh trở nên thiếu đồng nhất. Điều này đồng nghĩa, cùng một năng lực nhưng cơ hội trúng tuyển của thí sinh lại phụ thuộc rất lớn vào lựa chọn trường.
Theo thống kê của một trường đại học lớn, năm 2025 có khoảng 22.000 thí sinh sử dụng IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ khác để xét tuyển, tăng gần 50% so với năm 2024. Con số này phản ánh rõ xu hướng dịch chuyển lợi thế tuyển sinh về phía nhóm thí sinh có điều kiện kinh tế và môi trường học tập tốt hơn.
Không khó để nhận thấy những hệ quả kéo theo. Ở các đô thị lớn, nơi điều kiện học tập và thi chứng chỉ ngoại ngữ thuận lợi, ngày càng nhiều học sinh đầu tư học và thi IELTS từ sớm. Ngược lại, với học sinh vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, chứng chỉ ngoại ngữ trở thành rào cản bởi chi phí học và lệ phí thi cao, trong khi cơ hội tiếp cận còn hạn chế.
Khu vực nông thôn, miền núi không có nhiều trung tâm luyện thi IELTS nên nhiều gia đình phải đầu tư cho con về các trung tâm cách xa nhà để học. Năm nay, Minh Hoàng (Hương Sơn, Hà Tĩnh) sẽ thi đại học. Nhà cách trung tâm 50km, 2 buổi/tuần, mẹ của Hoàng cùng mẹ của 3 bạn khác thuê xe ô tô đưa đón các con đi học thêm tiếng Anh. “Việc học này không những tốn kém mà còn tốn thời gian, con có ít thời gian để học các môn khác. Tuy nhiên, để có thêm được vài điểm thi đại học quý giá thì không còn cách nào khác. Nếu Bộ GĐ&ĐT thay đổi quy chế thi, học sinh sẽ không kịp trở tay”, chị Lan, mẹ của Minh Hoàng nói.
TS Nguyễn Văn Tuấn (Đại học Quốc gia TPHCM) cho rằng, chứng chỉ ngoại ngữ chỉ nên được coi là một tiêu chí phụ trong xét tuyển. Việc “thần thánh hóa” IELTS, đặc biệt ở mức 5.0 - 7.0 có thể dẫn đến những đánh giá lệch về năng lực thực sự của người học, bởi không ít trường hợp đạt điểm cao nhờ luyện thi cấp tốc, làm quen dạng đề chứ chưa phản ánh đầy đủ trình độ.
Cùng quan điểm, ThS Châu Thế Hữu, giảng viên Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TPHCM cho rằng, việc lạm dụng xét tuyển bằng chứng chỉ IELTS đang gây thiệt thòi cho thí sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc những em chưa có điều kiện tiếp cận các khóa học và kỳ thi quốc tế. IELTS là bài thi đánh giá kỹ năng ngôn ngữ, trong khi để học đại học và làm việc sau này cần rất nhiều kỹ năng khác. Thực tế, không phải học sinh nào có chứng chỉ IELTS cao thì học lực cũng vượt trội.
Theo các chuyên gia, việc giảm điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ là bước đi cần thiết song chưa đủ. Quan trọng hơn, Bộ GD&ĐT và các trường đại học cần thống nhất cách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như một tiêu chí bổ trợ, thay vì yếu tố quyết định, nhằm bảo đảm công bằng cho mọi thí sinh, bất kể điều kiện kinh tế hay nơi sinh sống.
HỒNG THÚY
