Giữ nhịp tăng trưởng nhưng áp lực không nhỏ
Trong những tháng đầu năm, bức tranh kinh tế tại nhiều địa phương lớn vẫn ghi nhận những gam màu tích cực, song phía sau các con số là áp lực ngày càng rõ nét về chất lượng tăng trưởng.
Tại Hà Nội, các chỉ tiêu kinh tế - xã hội duy trì ổn định, thu ngân sách đạt gần một nửa dự toán năm, đầu tư công được đẩy mạnh với tốc độ giải ngân tăng cao. Đáng chú ý, chi đầu tư phát triển tăng mạnh cho thấy vai trò “đầu kéo” của khu vực công trong kích thích tăng trưởng. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, tăng trưởng của Thủ đô vẫn đối mặt với những hạn chế như xuất khẩu suy giảm nhẹ, chất lượng dòng vốn FDI chưa cao, còn tập trung vào bất động sản và dịch vụ thay vì công nghệ cao. Tiến độ một số dự án hạ tầng vẫn phụ thuộc lớn vào công tác giải phóng mặt bằng.
Không riêng Hà Nội, TPHCM - đầu tàu kinh tế cả nước cũng đang chịu sức ép lớn từ nhiều phía. Dù tổng mức bán lẻ, sản xuất công nghiệp và thu ngân sách đều tăng, nhưng sức mua có dấu hiệu chững lại, xuất khẩu tăng chậm hơn bình quân cả nước. Ông Nguyễn Khắc Hoàng, Trưởng phòng Thống kê TPHCM nhận định, nhu cầu tiêu dùng, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ chưa phục hồi như kỳ vọng. Những biến động từ thị trường quốc tế, chi phí logistics và thay đổi hành vi tiêu dùng đang tác động trực tiếp đến đà tăng trưởng của thành phố. Trong khi đó, áp lực lạm phát, chi phí đầu vào và cạnh tranh quốc tế khiến dư địa tăng trưởng dựa vào xuất khẩu và tiêu dùng - hai trụ cột quan trọng ngày càng thu hẹp.
Khơi thông nguồn lực, tháo gỡ “điểm nghẽn” cố hữu
Trước thực tế đó, điểm chung trong chiến lược của các địa phương là tập trung tháo gỡ những nút thắt đã tồn tại nhiều năm, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư công, đất đai và thể chế.
Tại Hà Nội, giải phóng mặt bằng tiếp tục được xác định là “nút thắt của nút thắt”. Các dự án hạ tầng lớn như vành đai, cầu vượt sông Hồng, quốc lộ trọng điểm chỉ có thể tăng tốc khi mặt bằng sạch được bàn giao đúng tiến độ. Thành phố đang chuyển từ cách làm hành chính sang quản trị theo mục tiêu, trong đó tiến độ giải phóng mặt bằng được lượng hóa bằng các chỉ số cụ thể, gắn trực tiếp với trách nhiệm của từng đơn vị và cá nhân. TPHCM cũng đối mặt bài toán tương tự. Theo ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, dù đã khởi công hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, nhưng nếu không giải ngân được vốn thì các dự án sẽ không thể tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế. Ông nhấn mạnh, cải cách thủ tục hành chính, định giá đất và tháo gỡ vướng mắc pháp lý phải đi trước một bước, nếu không sẽ tiếp tục làm “tắc nghẽn” dòng chảy đầu tư.
Ở góc độ rộng hơn, vấn đề thể chế được nhìn nhận là điểm nghẽn lớn nhất. GS, TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, Việt Nam không thiếu định hướng đúng, nhưng quá trình thực thi còn chậm và thiếu đồng bộ. “Điểm nghẽn thể chế hiện là rào cản lớn nhất đối với tăng trưởng. Nếu không tháo gỡ được, các động lực khác sẽ khó phát huy hiệu quả”, ông Đạt nhấn mạnh. Đồng quan điểm, TS Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn cầu cho rằng, cách thực thi cứng nhắc, thiếu linh hoạt ở một số nơi đang làm giảm hiệu quả điều hành, khiến chính sách tốt nhưng không đi vào cuộc sống.
Tái cấu trúc động lực tăng trưởng, nâng sức chống chịu nội tại
Không chỉ xử lý các “điểm nghẽn” trước mắt, nhiều địa phương đang chủ động tái định hình mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững hơn, giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.
Tại Bắc Ninh, một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước, bài toán đặt ra là giảm sự phụ thuộc vào khu vực FDI chiếm 88% giá trị sản xuất. Ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh thẳng thắn, nội lực của nền kinh tế địa phương còn yếu, doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Vì vậy, tỉnh đang định hướng mô hình tăng trưởng mới theo hướng: FDI dẫn dắt, doanh nghiệp trong nước phát triển, nội lực bứt phá, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm nền tảng.
Trong khi đó, Hải Phòng lại lựa chọn hướng đi khác khi tập trung vào phát triển các khu công nghiệp sinh thái. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này không hề dễ dàng. Ông Nguyễn Thành Phương, Tổng Giám đốc Tập đoàn Sao Đỏ cho biết, việc theo đuổi mô hình công nghiệp xanh đòi hỏi doanh nghiệp phải chấp nhận hy sinh một phần tốc độ tăng trưởng ngắn hạn để đổi lấy sự bền vững dài hạn. Còn theo bà Nguyễn Thị Bích Dung, Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng, hệ thống tiêu chí và quy định pháp lý hiện nay chưa đồng bộ, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi…
Kiến tạo tăng trưởng từ thực thi, thực chất
Thực tế cho thấy, tăng trưởng không chỉ là câu chuyện của chính sách mà còn phụ thuộc lớn vào khâu tổ chức thực hiện. Khi các “điểm nghẽn” được nhận diện rõ, vấn đề còn lại là năng lực và quyết tâm tháo gỡ.
Các chuyên gia cho rằng cần thay đổi tư duy từ quản lý sang phục vụ, từ tuân thủ máy móc sang linh hoạt, sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật. Đồng thời, phải gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả công việc, tránh tình trạng né tránh, đùn đẩy. Bên cạnh đó, việc phát triển các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính, khu thương mại tự do… đang được nhiều địa phương đặt kỳ vọng. Tuy nhiên, để các động lực này thực sự phát huy hiệu quả, điều kiện tiên quyết vẫn là một môi trường thể chế thông thoáng, minh bạch và ổn định.
Ở góc độ dài hạn, tăng trưởng bền vững đòi hỏi phải được kiến tạo từ cả 2 chiều: Từ trên xuống thông qua chính sách và từ dưới lên thông qua năng lực của doanh nghiệp và người dân. Khi từng “mắt xích” trong nền kinh tế được khơi thông, dòng chảy nguồn lực mới thực sự thông suốt. Áp lực tăng trưởng trong giai đoạn hiện nay là rất lớn, nhưng cũng chính là cơ hội để các địa phương nhìn lại, tái cấu trúc và bứt phá. Việc tìm kiếm động lực mới và tháo gỡ các điểm nghẽn không chỉ là giải pháp tình thế, mà là con đường tất yếu để hướng tới một nền kinh tế tự chủ, linh hoạt và phát triển bền vững trong dài hạn.
ĐỨC THỌ
