Trục cảnh quan sinh thái Sông Hồng: Động lực phát triển mới của Thủ đô

Làm thay đổi diện mạo đô thị Hà Nội trong giai đoạn tới 

Ngày 13/5/2026, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký ban hành Quyết định số 2512/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Đây được xem là bản quy hoạch dài hạn và có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của thành phố, định hình chiến lược phát triển không gian, kinh tế, hạ tầng và dân cư của Hà Nội đến năm 2085 và xa hơn. 

Phạm vi quy hoạch bao gồm toàn bộ địa giới hành chính Thủ đô với diện tích khoảng 3.359,84km2, gồm 126 đơn vị hành chính cấp xã với 51 phường và 75 xã. Không chỉ giới hạn trong ranh giới Hà Nội, quy hoạch còn mở rộng nghiên cứu liên kết với các địa phương trong vùng Thủ đô gồm Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình cùng vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc nhằm hình thành cấu trúc “chùm đô thị hướng tâm”, trong đó Hà Nội đóng vai trò hạt nhân dẫn dắt toàn vùng. 

Theo ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, đây là bước ngoặt mang tính chiến lược và toàn diện, có thể làm thay đổi diện mạo đô thị Hà Nội trong giai đoạn tới. “Chuyển biến đầu tiên và quan trọng nhất là thay đổi cấu trúc đô thị từ phát triển đơn tâm sang đa cực, đa trung tâm, lấy sông Hồng làm trục lõi trung tâm của đô thị lịch sử nghìn năm. Tư duy phát triển mới sẽ tạo ra sự liên kết thuận lợi, hài hòa và đồng bộ cho cả hai bên sông”, ông Hùng đánh giá. 

Theo dự báo, dân số Hà Nội đến năm 2035 đạt khoảng 14 - 15 triệu người; đến năm 2045 khoảng 15 - 16 triệu người; đến năm 2065 khoảng 17 - 19 triệu người và được khống chế tối đa không quá 20 triệu người trong dài hạn. Quy hoạch cũng tính toán ngưỡng chịu tải đô thị có thể đáp ứng khoảng 22 - 25 triệu người bao gồm dân cư tạm trú, khách du lịch, người lao động và học tập. Một trong những điểm nổi bật nhất của quy hoạch lần này là thay đổi toàn diện tư duy phát triển đô thị. Theo quy hoạch, không gian ngầm sẽ được phát triển mạnh với các tuyến metro, bãi đỗ xe, kho bãi, trung tâm thương mại và hạ tầng kỹ thuật. Thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ không gian ngầm khu vực trung tâm đạt tối thiểu 20% diện tích đất vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Trong khi đó, trên mặt đất ưu tiên mở rộng công viên, cây xanh, không gian công cộng và bảo tồn di sản. Không gian trên cao sẽ hình thành các tổ hợp đô thị gắn với giao thông công cộng, logistics hiện đại và các mô hình kinh tế mới như taxi bay, drone vận tải. 

Sông Hồng trở thành trục xương sống phát triển mới 

Nội dung thu hút sự quan tâm lớn nhất của người dân và giới chuyên gia là định hướng phát triển không gian dọc sông Hồng. Sau nhiều thập kỷ chủ yếu tập trung phát triển ở khu vực nội đô lịch sử, Hà Nội lần đầu xác lập sông Hồng là trung tâm không gian chiến lược của toàn đô thị. 

Theo quy hoạch, “Cực sông Hồng” được xác định là cực phát triển và không gian cảnh quan đặc biệt đa chức năng, trở thành trung tâm văn hóa, tài chính, thương mại dịch vụ, du lịch và động lực tăng trưởng mới của Thủ đô. Thành phố đồng thời quy hoạch “Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng” như một không gian xanh trung tâm kết hợp phát triển kinh tế, thương mại, dịch vụ, đô thị sáng tạo và khoa học công nghệ dọc hai bên bờ sông. Đây được định hướng trở thành biểu tượng mới của Hà Nội hiện đại nhưng vẫn giữ bản sắc văn hóa Thăng Long. 

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh, trục cảnh quan sông Hồng được lựa chọn là “trục xương sống”, trung tâm hội tụ của các hoạt động văn hóa, kinh tế và giải trí. Việc phát triển hài hòa hai bên bờ sông sẽ tạo ra diện mạo đô thị văn minh, hiện đại, đồng thời kết nối chặt chẽ các khu vực đô thị mới với lõi di sản ngàn năm. Cùng với phát triển cảnh quan sông nước, thành phố xác định bảo tồn di sản là một trong những trụ cột của phát triển bền vững. Các khu vực đặc thù như hồ Gươm, phố cổ, phố cũ, hồ Tây, Hoàng thành Thăng Long và Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục được ưu tiên bảo tồn, hạn chế gia tăng mật độ xây dựng và tăng cường không gian công cộng. 

Ngoài ra, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm tiếp tục xác định giao thông là đột phá chiến lược và là công cụ dẫn dắt phát triển đô thị. Cùng với việc thay đổi cấu trúc phát triển, Hà Nội sẽ từng bước tái thiết toàn diện không gian ven sông, từ hành lang bờ bãi, hệ thống đê điều cho đến các khu dân cư và đô thị xung quanh. Đây cũng là cơ sở để hình thành hệ thống hạ tầng giao thông mới, giảm áp lực cho khu vực lõi đô thị hiện hữu. 

Theo định hướng được phê duyệt, Hà Nội sẽ phát triển hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại, kết nối nội vùng, liên vùng và quốc tế, thúc đẩy vận tải đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt, hàng không và đường thủy. Hệ thống đường vành đai 4, 4.5 và 5 sẽ trở thành trục phát triển kinh tế và đô thị mới. Thành phố đặt mục tiêu cơ bản xử lý dứt điểm các điểm ùn tắc kéo dài trước năm 2030, đồng thời mở rộng mạnh mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn. 

Bên cạnh hệ thống metro nội đô, Hà Nội cũng nghiên cứu phát triển các tuyến đường sắt liên vùng kết nối Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên nhằm mở rộng không gian phát triển và giảm áp lực cho khu vực trung tâm… Trong khi đó, sân bay Hòa Lạc và Gia Lâm được nghiên cứu khai thác theo mô hình lưỡng dụng nhằm tăng cường năng lực hạ tầng hàng không cho Thủ đô trong dài hạn… 

Bước đi mang tính chiến lược 

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, dự án có quy mô đặc biệt lớn, trải dài dọc hai bên sông Hồng, đi qua nhiều khu vực tập trung làng nghề truyền thống, làng cổ, di tích lịch sử - văn hóa và các không gian sinh hoạt cộng đồng đặc trưng của cư dân đồng bằng Bắc bộ. Dọc hai bên sông hiện vẫn lưu giữ hệ thống làng nghề, đình chùa, di tích lịch sử và nhiều cộng đồng cư dân lâu đời. Trong định hướng quy hoạch mới, các giá trị đó sẽ được kết nối thông qua hệ thống công viên, không gian văn hóa, tuyến du lịch cảnh quan và các trục giao thông ven sông. Những khu vực như Cổ Loa, Bát Tràng hay cầu Long Biên được xác định là các điểm nhấn di sản trong cấu trúc phát triển mới của Thủ đô. 

Việc Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với quy mô hơn 11.400ha được xem là bước cụ thể hóa định hướng quy hoạch này. Dự án bao gồm hệ thống giao thông ven sông, các cụm công viên sinh thái, không gian công cộng, chỉnh trị dòng chảy và tái thiết đô thị hai bên bờ sông. 

Theo TS Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc Chương trình định cư con người Liên hợp quốc nhấn mạnh, sông Hồng là tài sản chiến lược của Hà Nội nhưng đến nay vẫn chưa được khai thác tương xứng. Dòng sông không chỉ mang giá trị cảnh quan mà còn lưu giữ chiều sâu lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng của Thủ đô qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, chuyên gia cũng cho rằng, điều quan trọng nhất là phải giữ được sự hài hòa giữa phát triển và bảo tồn. Giá trị của sông Hồng không nằm ở mật độ xây dựng hay số lượng công trình ven sông, mà ở khả năng duy trì hành lang xanh, không gian mặt nước và bản sắc văn hóa của đô thị bên sông. 

Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại và có sức cạnh tranh quốc tế, việc đưa sông Hồng trở lại vị trí trung tâm trong cấu trúc phát triển được xem là bước đi mang tính chiến lược. Cùng với thời gian, dòng sông này được kỳ vọng sẽ trở thành trục xanh kiến tạo diện mạo mới cho Thủ đô trong tương lai. 

Nguyễn Thanh