Báo cáo tuyển dụng cuối năm 2025 của nền tảng TopCV cho thấy, AI đang từng bước định hình lại thị trường lao động. Khoảng 50% doanh nghiệp được khảo sát đã áp dụng AI ở mức cơ bản và coi đây là công cụ làm việc thường ngày; 40% xác định AI sẽ trở thành chiến lược trọng tâm trong những năm tới.
Chiến lược này tập trung chủ yếu ở các ngành: Kinh doanh - bán hàng; marketing - truyền thông - quảng cáo và IT - phần mềm. Điều đó đồng nghĩa với việc người lao động trong các lĩnh vực trên cùng nhóm tài chính - kế toán - kiểm toán nội bộ sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn, bởi đây là những ngành được dự báo sớm bị thu hẹp quy mô hoặc thay thế một phần bằng công nghệ.
Báo cáo của Joboko (nền tảng công nghệ tuyển dụng) công bố cuối tháng 12/2025 cũng chỉ ra xu hướng tương đồng: Làn sóng tinh giản nhân sự không còn giới hạn trong ngành công nghệ mà lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Riêng quý I/2025, ngân hàng và các doanh nghiệp lớn trong nước đã cắt giảm khoảng 400 - 1.600 nhân viên, tương đương 10 - 15% lực lượng lao động. Nhiều vị trí hành chính - văn phòng, chăm sóc khách hàng, viết nội dung cơ bản… được chuyển giao cho AI đảm nhiệm.
Xu hướng này không chỉ diễn ra tại Việt Nam. Báo cáo của Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley (Mỹ) dự báo đến năm 2030, các ngân hàng châu Âu có thể cắt giảm hơn 200.000 vị trí do tăng cường ứng dụng AI và đóng cửa chi nhánh vật lý - tương đương khoảng 10% lực lượng lao động tại 35 ngân hàng lớn. Những vị trí bị ảnh hưởng chủ yếu là hành chính văn phòng, quản lý rủi ro và tuân thủ.
Tuy vậy, theo TS Phạm Ngọc Toàn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ), AI không thể thay thế hoàn toàn lao động văn phòng bởi mỗi công việc gồm nhiều nhiệm vụ nhỏ khác nhau. Phần dễ bị thay thế nhất là những thao tác mang tính khuôn mẫu, đã chuẩn hóa như nhập liệu, đối chiếu chứng từ, phân loại hồ sơ, chăm sóc khách hàng theo kịch bản.
“Nếu sử dụng hiệu quả, AI giúp tăng năng suất, khiến người lao động trở nên đa nhiệm hơn. Nhưng những nhiệm vụ như ra quyết định, phối hợp liên phòng ban hay xử lý tình huống phức tạp vẫn cần con người”, ông Toàn nhận định. Theo ông, AI không tạo ra tình trạng mất việc hàng loạt mà buộc người lao động phải thay đổi cách làm việc, liên tục học hỏi và bồi đắp kỹ năng mới.
Trái ngược với nhóm lao động văn phòng, lao động kỹ thuật - đặc biệt là “lao động cổ xanh” có kinh nghiệm - lại đang được săn đón mạnh mẽ khi ngành sản xuất tăng tốc. Gần 70% doanh nghiệp tham gia khảo sát của TopCV cho biết sẽ tăng tuyển dụng, trong đó một nửa khẳng định mức tăng “đáng kể”. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất là nguồn và chất lượng nhân lực: 47% doanh nghiệp lo thiếu ứng viên có kinh nghiệm, 42% lo thiếu kỹ năng.
“Doanh nghiệp sản xuất đang tập trung thu hút và giữ chân lao động cổ xanh thông qua lương thưởng, phúc lợi, cam kết ổn định và minh bạch hợp đồng”, báo cáo nêu rõ.
Khảo sát của Joboko cũng cho thấy, năm nay nhu cầu nhân sự ngành xây dựng dự báo tăng 55% so với cùng kỳ, tiếp đến là pháp luật - pháp lý gần 50%, sản xuất 46% và kiến trúc - nội thất trên 35%.
TS Phạm Ngọc Toàn nhận định, các ngành như chế biến thực phẩm, đồ uống, điện tử, may mặc tiếp tục tạo việc làm tốt; trong khi chế biến gỗ xuất khẩu có thể gặp khó. Đặc biệt, hàng loạt dự án nhà ở, khu đô thị, đường cao tốc giúp lao động ngành xây dựng duy trì đà tăng trưởng, kéo theo nhu cầu nhân lực ở các ngành cung ứng như sắt thép, xi măng, vật liệu xây dựng.
Bước sang năm 2026, các nền tảng tuyển dụng đều dự báo làn sóng AI sẽ tiếp tục tác động mạnh đến thị trường lao động và định hướng kinh doanh của doanh nghiệp. TopCV cho rằng, dưới ảnh hưởng của chính sách thuế mới, đặc biệt ở thương mại điện tử và xuyên biên giới, doanh nghiệp sẽ tuyển dụng chọn lọc hơn.
52% doanh nghiệp cho biết giữ nguyên quy mô và tập trung tối ưu hiệu suất; 47% vẫn ưu tiên tuyển vị trí kinh doanh - bán hàng; 8% tuyển marketing - truyền thông; 6% cần thêm nhân viên dịch vụ khách hàng; 4% tăng đội ngũ nghiên cứu - phát triển. Riêng ngành IT - phần mềm, nhu cầu tập trung vào lập trình viên web và kỹ sư AI.
Trong mắt nhà tuyển dụng, kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm làm việc vẫn là yếu tố then chốt, với tỷ lệ lựa chọn lần lượt 65% và 63%. Đáng chú ý, kỹ năng sử dụng AI chưa phải tiêu chí bắt buộc ngay từ đầu, chỉ 8% doanh nghiệp coi đây là yếu tố quyết định tuyển dụng.
Trong bối cảnh AI tiếp tục lan rộng và sản xuất tăng tốc, thị trường lao động đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc. Cơ hội sẽ thuộc về những người biết học hỏi, nâng cấp kỹ năng; còn chậm thích nghi đồng nghĩa với nguy cơ bị bỏ lại phía sau.
Hà Anh
