Jackson Curtis từng dự định gắn bó lâu dài với ngành bảo hiểm, nơi anh đã làm việc suốt hơn 3 năm qua. Tuy nhiên, ở tuổi 28, anh đang theo đuổi bước ngoặt bất ngờ: Trở thành lính cứu hỏa toàn thời gian. Sống ở ngoại ô Tacoma, bang Washington (Mỹ), Curtis lo ngại AI có thể thay thế công việc văn phòng của mình, vốn chủ yếu liên quan đến nhập liệu. Anh cho rằng ngay cả khi thăng tiến trong sự nghiệp, nguy cơ bị ảnh hưởng vẫn còn. “Ngay cả khi người ta tìm ra cách sử dụng AI để chữa cháy, mọi người vẫn sẽ cần sự đồng cảm từ một con người thật sự quan tâm trong những thời điểm khủng hoảng”, Curtis nói.
Tác động của AI đối với thị trường lao động, bao gồm cả khả năng hỗ trợ phát triển nghề nghiệp vẫn là chủ đề của các nghiên cứu kinh tế hơn là bằng chứng thực tế rõ ràng. Tuy nhiên, người trẻ, đặc biệt là những người vừa bắt đầu chặng đường nghề nghiệp dài phía trước, đang dần định hướng lựa chọn tương lai với yếu tố AI trong tâm trí. Một số chuyển hướng sang lao động tay chân hoặc khởi nghiệp để giảm thiểu ảnh hưởng của AI. Những người khác lại chủ động đón đầu, tận dụng làn sóng AI để tạo lợi thế cạnh tranh.
“Các học sinh chắc chắn biết rằng AI sẽ có tác động, nhưng chưa rõ mức độ hay hình thức cụ thể”, bà Stacie Gleason, cố vấn trung học tại Hoboken, bang New Jersey cho biết. Bà nói mình thường xuyên trao đổi với học sinh cuối cấp về cách AI có thể ảnh hưởng tới tương lai của họ.
Khảo sát gần đây của Đại học Harvard với người Mỹ từ 18 đến 29 tuổi cho thấy 59% xem AI là mối đe dọa đối với triển vọng việc làm, đặc biệt là nhóm có bằng đại học. Ngoài ra, 41% cho rằng AI sẽ khiến công việc trở nên kém ý nghĩa hơn. Trong khi đó, nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy từ cuối năm 2022 đến tháng 9/2025, việc làm trong nhóm lao động 22 đến 25 tuổi có mức độ tiếp xúc cao với AI, như lập trình viên hay nhân viên chăm sóc khách hàng, giảm 16% so với các nghề ít chịu tác động.
Ryder Paredes, 22 tuổi, bắt đầu học ngành khoa học máy tính cách đây 3 năm, khi AI còn ở giai đoạn sơ khai. Tuy nhiên, đến năm ngoái, khi AI phát triển nhanh chóng, anh lo ngại khó tìm việc sau khi tốt nghiệp. Paredes đã bỏ đại học và chuyển sang học nghề điện. Xu hướng này không phải cá biệt. Theo dữ liệu thống kê, số lượng sinh viên Mỹ đăng ký vào các trường cao đẳng cộng đồng đào tạo nghề tăng gần 20% kể từ năm 2020. “Ban đầu tôi phủ nhận, nhưng cuối cùng phải đối mặt với thực tế”, Paredes nói.
Các bậc phụ huynh cũng lo lắng về việc AI có thể làm đảo lộn triển vọng nghề nghiệp của con cái đang học trung học và đại học. “Đó là nỗi lo thường xuyên xuất hiện trên bàn ăn gia đình”, ông Babith Bhoopalan cho hay. Trước khi thành lập công ty tư vấn riêng, ông Bhoopalan từng làm việc tại Microsoft trong lĩnh vực quản lý sản phẩm và trải nghiệm khách hàng. Để giúp cô con gái 17 tuổi, ông đã xây dựng một cẩm nang nghề nghiệp, phân tích những ngành nghề khó bị AI thay thế, trong đó bác sĩ và nhà ngoại giao được xem là các lĩnh vực an toàn. Ông chia sẻ tài liệu này trực tuyến và đến nay đã thu hút hơn 5.500 lượt xem.
Nhiều phân tích cũng cho thấy các công việc đòi hỏi tương tác trực tiếp ít bị ảnh hưởng hơn. Nghiên cứu gần đây của công ty AI Anthropic chỉ ra rằng, ngành nông nghiệp và xây dựng ít có khả năng bị AI thay thế, trong khi lập trình viên và nhân viên dịch vụ khách hàng dễ bị tác động hơn. Một phân tích của Microsoft công bố năm ngoái cũng đưa ra kết luận tương tự. Con gái của Bhoopalan, Thea Babith đang chuẩn bị vào đại học và dự định theo học ngành quan hệ quốc tế, một phần vì cô cho rằng lĩnh vực này “kháng AI” hơn mục tiêu nghề nghiệp trước đây của mình là tài chính.
Một khảo sát năm ngoái của tổ chức phi lợi nhuận về lực lượng lao động Jobs for the Future với 3.020 người Mỹ từ 16 tuổi trở lên cho thấy mối lo ngại rộng rãi về việc AI có thể thay thế việc làm. Theo khảo sát, trong nhóm từ 16 đến 34 tuổi, 44% cho biết đã cân nhắc chuyển hướng nghề nghiệp do AI. Trong khi đó, với nhóm từ 55 tuổi trở lên, những người thường đã xây dựng hồ sơ nghề nghiệp ổn định trong một lĩnh vực, tỷ lệ này chỉ là 4%. Một số người trẻ chủ động theo đuổi sự nghiệp trong lĩnh vực AI để tạo lợi thế. Với Vedant Vyas, 21 tuổi, điều này đồng nghĩa với việc tạm nghỉ vô thời hạn tại Đại học Guelph ở Ontario (Canada) vào tháng 4/2025 để toàn tâm phát triển công ty khởi nghiệp AI mang tên Opennote. Sống tại San Francisco, Vyas cho rằng các khóa học đại học của anh không còn gắn với thực tế mới của thị trường lao động. Quyết định mạo hiểm này đã mang lại kết quả: Vyas cùng 2 đồng sáng lập cho biết đã huy động được hơn 4 triệu USD để xây dựng công ty mà anh mô tả là một nền tảng gia sư ứng dụng AI. Thay vì chờ AI định hình sự nghiệp, Vyas nói: “Tôi có thể tham gia quyết định chúng tôi xây dựng gì, nó giúp ai và tạo ra những loại công việc mới nào”.
Tuy nhiên, việc đón nhận AI có vẻ không phù hợp với một thế hệ vốn được khuyên nên tránh xa công nghệ này trong các bài tập trên lớp. Một cuộc thăm dò ý kiến cử tri của đài NBC được công bố mới đây cho thấy 61% số người được hỏi trong độ tuổi từ 18 đến 34 cho biết họ có quan điểm tiêu cực về AI, cao hơn 15 điểm phần trăm so với tổng số người được hỏi nói chung.
Tại khu vực Tacoma, Curtis đã vượt qua kỳ thi đầu vào nghề lính cứu hỏa và đang phỏng vấn với các đơn vị cứu hỏa địa phương. Anh cho rằng mình có thể kiếm được nhiều hơn so với công việc trong ngành bảo hiểm, đồng thời tin công việc mới sẽ ý nghĩa hơn. “Tôi muốn làm một nghề mà không chỉ đơn thuần là vì tiền lương”, anh chia sẻ. Ở New York, Luke St. Amand 25 tuổi, cho biết anh đã từ bỏ công việc thu nhập 6 con số trong lĩnh vực AI tại Amazon cách đây 2 năm rưỡi để đồng sáng lập một công ty khởi nghiệp giáo dục. Hiện anh sử dụng AI để phát triển doanh nghiệp, bao gồm viết hồ sơ xin tài trợ, sản xuất video và phát triển phần mềm. “Tôi biết mình đã chọn đúng con đường”, Amand nói.
DIỆU LINH (theo The Wall Street Journal)
