Kỳ CUỐI: Những việc cần làm ngay để hoàn thiện mô hình
Nhìn thẳng, đánh giá đúng những điểm nghẽn lớn
Chủ trì làm việc với Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: Phải nhìn thẳng, đánh giá đúng những điểm nghẽn lớn đang đặt ra. Trước hết là điểm nghẽn về thể chế và cơ chế vận hành. Một số quy định, quy trình hướng dẫn tuy đã được ban hành nhưng chưa thực sự đồng bộ, chưa theo kịp yêu cầu vận hành của mô hình mới. Có việc đã phân cấp nhưng điều kiện để thực hiện chưa đầy đủ; có nhiệm vụ còn có các cách hiểu khác nhau; có lĩnh vực còn chồng chéo, giao thoa hoặc chưa rõ đầu mối chịu trách nhiệm. Điểm nghẽn tiếp theo là về phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực. Giao quyền phải đi đôi với giao trách nhiệm, giao tài chính, giao nhân lực và dữ liệu, công cụ thực hiện. Nếu chỉ giao việc mà không giao đủ điều kiện cần thiết thì cấp dưới rất khó làm, cán bộ khó thực hiện. Phân cấp mạnh mà thiếu kiểm tra, giám sát, dễ phát sinh rủi ro trong thực thi quyền lực, thậm chí dẫn đến vi phạm.
Bởi thực tế khi CQĐP 2 cấp chính thức đi vào vận hành, nhất là ở cấp cơ sở đã bộc lộ nhiều “điểm nghẽn”, “nút thắt” từ sáp nhập địa giới hành chính cấp xã, sắp xếp các phòng, ban chuyên môn, bố trí đội ngũ cán bộ công chức, giao chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền... vẫn chưa thực sự khoa học, hợp lý, dẫn đến vô hình trung là “rào cản” cho tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm; mặt khác có thể không phát huy được tinh thần đổi mới sáng tạo của cơ quan, đơn vị cũng như của mỗi cán bộ, đảng viên.
Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV nêu rõ: “Tiếp tục hoàn thiện, triển khai hiệu quả tổ chức bộ máy mới của hệ thống chính trị; xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền, phân công, cơ chế hoạt động, kiểm tra, giám sát và mối quan hệ giữa các tổ chức, cơ quan, đơn vị và Trung ương và địa phương, bảo đảm hoạt động thông suốt, đồng bộ, nhịp nhàng; nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát, phản biện xã hội và phát huy quyền làm chủ của nhân dân”. Đây là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cả hệ thống chính trị cần phải làm ngay. Bởi vì, cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy, nhất là triển khai mô hình CQĐP 2 cấp là chưa có tiền lệ trong lịch sử phát triển nền hành chính ở Việt Nam, trong khi chúng ta triển khai thực hiện trong khoảng thời gian rất ngắn, chưa có đánh giá tổng thể một cách khoa học, chưa có kinh nghiệm trong thực tiễn về mô hình này... Quan điểm triển khai là vừa làm vừa rút kinh nghiệm, không hợp lý ở đâu, ở khâu nào phải sửa đổi khắc phục ngay.
Chúng ta phải sớm hoàn thiện mô hình CQĐP 2 cấp từ tổ chức quản lý nhà nước, quản trị địa phương đến xây dựng thể chế đồng độ; cơ chế chính sách trong phân cấp, phân quyền phải rõ ràng, cụ thể từng nhiệm vụ cũng như quyền và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan, đơn vị đối với cấp trên trực tiếp quản lý và đối với người dân… Đây là tiền đề, là giải pháp quan trọng để chúng ta sớm hoàn thành các mục tiêu đã định. Trọng tâm là, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cũng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ, ngành và chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội cụ thể cho từng địa phương để đạt mục tiêu chung của đất nước là tăng trưởng 2 con số từ năm 2026 và những năm tiếp theo.
Những việc cần làm ngay
Để mô hình CQĐP 2 cấp thực sự hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng được mong đợi của nhân dân về một chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ tốt nhất cho người dân, doanh nghiệp, trước hết phải sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách để kiến tạo không gian phát triển mới, thúc đẩy kinh tế - xã hội: Định hướng và chủ trương trong sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức CQĐP 2 cấp chính là nhằm tạo ra không gian mới, vì lợi ích thiết thực, lâu dài của nhân dân và tạo ra động lực mạnh mẽ để các địa phương, các vùng và cả nước phát triển nhanh, bền vững. Cần có cơ chế, chính sách rõ ràng, cụ thể để các địa phương phát huy tối đa về không gian, tiềm năng, dư địa (về đất đai, dân số, mở rộng không gian để quy hoạch), nhất là việc phân bổ nguồn vốn ngân sách một cách hợp lý. Cần xác định rõ đổi mới mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của CQĐP 2 cấp phù hợp với địa bàn đô thị, nông thôn, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; khắc phục triệt để sự chồng chéo, trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp CQĐP, bảo đảm hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả; xây dựng chính quyền thực sự gần dân, sát dân, phục vụ tốt nhất nhu cầu của người dân trên địa bàn, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới.
Có tư duy đúng, nhận thức đúng mới hành động đúng. Do đó, cần có sự thống nhất về tư duy, nhận thức, khát vọng để từng địa phương và mỗi cán bộ, đảng viên thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số: Các cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu, cán bộ, đảng viên phải nhận thức đầy đủ tầm quan trọng và yêu cầu chiến lược, cấp bách thực hiện mục tiêu tăng trưởng gắn với ổn định vĩ mô, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân; xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, phải cụ thể hóa trong các chương trình, kế hoạch công tác hàng năm, có nhiệm vụ, kết quả, sản phẩm cụ thể cho từng ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương gắn với trách nhiệm người đứng đầu; kiểm tra, giám sát, đánh giá dựa trên tiêu chí kết quả thực hiện. Tăng cường tuyên truyền, vận động, hành động nêu gương để củng cố niềm tin, khát vọng phát triển của cộng đồng doanh nghiệp, người dân và toàn xã hội.
Vấn đề rất quan trọng cần sớm khắc phục ngay là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền rõ ràng, cụ thể giữa cơ quan nhà nước ở Trung ương với các địa phương và giữa CQĐP cấp tỉnh với chính quyền cấp cơ sở - phương thức quản trị hiện đại đang được áp dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy sự hiệu lực, hiệu quả. Vì vậy, chúng ta cần sớm hoàn thiện thể chế một cách đồng bộ để phân quyền theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” để phát huy tính chủ động, sáng tạo của CQĐP các cấp; đồng thời khơi thông mọi nguồn lực để địa phương tự quyết định và chịu trách nhiệm trước những nhiệm vụ trọng tâm để phát huy tiềm năng, lợi thế trong phát triển kinh tế - xã hội.
Trọng tâm là cần xác định rõ ràng, minh bạch các nhóm công việc liên quan đến thẩm quyền của từng cấp chính quyền. Ví dụ, nhóm nhiệm vụ, công việc chỉ thuộc thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan nhà nước Trung ương - đây là nhóm công việc đảm bảo sức mạnh của Nhà nước như quốc phòng, an ninh quốc gia, ngoại giao. Nhóm công việc, nhiệm vụ mang tính địa phương hoàn toàn thuộc thẩm quyền và trách nhiệm của các cấp CQĐP, thông qua phương thức phân quyền cho CQĐP. Nhóm công việc, nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của cả các cơ quan Trung ương và trách nhiệm của CQĐP được thực hiện thông qua cơ chế phân công, phối hợp giữa Trung ương và địa phương.
Đối với nhiệm vụ cải cách hành chính, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, cần chỉ rõ những khó khăn về hạ tầng công nghệ thông tin, dữ liệu, phần mềm, nhân lực số, tránh tình trạng chuyển đổi số còn hình thức, thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Do đó, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số là cơ sở quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước, là chìa khóa của chính quyền điện tử, tạo nền tảng cho xây dựng chính quyền số, xã hội số, công dân số. Bởi thực tế sau sắp xếp, sáp nhập, nhiều chính quyền cấp cơ sở có địa giới hành chính rất rộng, dân số đông, nhiều nhiệm vụ mới, phức tạp… Để chính quyền cấp cơ sở giải quyết tốt hơn hồ sơ thủ tục của người dân, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số mạnh mẽ, toàn diện là yêu cầu cấp thiết.
“Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” nên phải chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức. Nhằm đáp ứng yêu cầu sau khi sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức cấp tỉnh phải có tư duy tổng hợp hơn, khái quát hơn, toàn diện hơn; đồng thời cần có những “tố chất” rất cụ thể, sát với thực tiễn của địa phương mình quản lý. Còn đối với cán bộ cấp xã - lực lượng thực thi, là người trực tiếp làm việc với người dân, với doanh nghiệp (sát dân, gần dân nhất), đòi hỏi phải nắm vững chuyên môn, nghiệp vụ để giải quyết nhanh chóng những công việc cụ thể, những công việc phát sinh trực tiếp liên quan đến đời sống của người dân. Cần có đánh giá phân tích sát với thực tế, nhất là những khó khăn, vướng mắc trong công tác cán bộ sau sáp nhập, để có cơ chế, chính sách thu hút cán bộ, công chức, viên chức có năng lực vào khu vực công để hạn chế tình trạng “chảy máu chất xám”...
Bên cạnh đó, tiến hành rà soát, đánh giá chất lượng, tiêu chuẩn đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trên cơ sở yêu cầu của vị trí việc làm tại cơ quan, tổ chức, đơn vị mới để thực hiện việc bố trí, sắp xếp nhân sự gắn với tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ. Việc lựa chọn, sắp xếp, bố trí cán bộ, công chức, viên chức lãnh đạo, quản lý phải căn cứ vào năng lực, sở trường, uy tín, kinh nghiệm công tác, kết quả sản phẩm công việc cụ thể phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức mới, nhất là đối với người đứng đầu. Triển khai chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng vào làm việc trong khu vực công; nâng cao đạo đức, văn hóa công vụ và thực hiện hiệu quả cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dàm làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Đây là những nhiệm vụ rất quan trọng để sớm hoàn thiện mô hình CQĐP 2 cấp, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đề ra, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới.
Lê Sơn - Ngọc Ước
