Không để xảy ra “khoảng trống pháp lý” khi chuyển sang mô hình mới
Năm 2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được vận hành đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, được coi là bước ngoặt quan trọng trong tổ chức chính quyền địa phương, thể hiện rõ tư duy đổi mới quản trị nhà nước theo hướng tinh gọn cấp trung gian, tăng tính trực tiếp, gần dân và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Trong mô hình mới, thẩm quyền được phân định lại theo hướng rõ ràng, thực chất, tăng mạnh quyền tự chủ cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc liên quan đến người dân và doanh nghiệp. Cụ thể, trong 1.377 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền, có 949 nhiệm vụ (68,9%) được giao cho chính quyền địa phương; trong đó 870 nhiệm vụ cho cấp tỉnh, 79 nhiệm vụ cho cấp xã.
Đối với 1.164 nhiệm vụ được phân định thẩm quyền, có 859 nhiệm vụ (73,8%) chuyển cho cấp xã; 188 nhiệm vụ (16,2%) chuyển cho cấp tỉnh; 117 nhiệm vụ (10%) được chuyển sang cấp khu vực hoặc cắt bỏ khi kết thúc hoạt động của cấp huyện.
Tỷ lệ thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương tăng lên 56%, trong khi tỷ lệ thuộc thẩm quyền Trung ương giảm còn 44%, tăng khoảng 23% so với thời điểm trước ngày 1/7/2025. Đây là bước tiến rất rõ trong phân cấp, phân quyền, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.
Để bảo đảm mô hình mới vận hành ổn định, thông suốt, công tác hoàn thiện thể chế được triển khai với khối lượng và tốc độ chưa từng có. Riêng trong tháng 6/2025, Quốc hội đã thông qua 33 luật và 34 nghị quyết; tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV tiếp tục thông qua 51 luật và 39 nghị quyết.
Chính phủ cũng đã ban hành trên 280 nghị định, nghị quyết, trong đó hơn 180 văn bản liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; 30 nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền. Thủ tướng Chính phủ ban hành gần 30 quyết định, các bộ, cơ quan ngang bộ ban hành 315 thông tư hướng dẫn.
Khối lượng văn bản lớn được ban hành trong thời gian ngắn đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất, bảo đảm không để xảy ra "khoảng trống pháp lý" khi chuyển sang mô hình mới.
Cùng với tổ chức bộ máy, công tác cán bộ được triển khai đồng bộ, thận trọng và bài bản. Các địa phương đã điều động, biệt phái gần 4.000 cán bộ, công chức, viên chức tăng cường cho cấp xã; tổ chức hàng nghìn lớp đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ. Chính sách đối với cán bộ bị tác động được thực hiện kịp thời, góp phần giữ vững ổn định tư tưởng và kỷ cương công vụ.
Về điều kiện bảo đảm, cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc được tăng cường đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình mới. Chính phủ quan tâm bố trí nguồn lực, cấp kinh phí mua sắm, cải tạo cơ sở vật chất. Các địa phương đã khẩn trương rà soát, sắp xếp và nâng cấp trụ sở làm việc; bố trí không gian trụ sở làm việc cho đội ngũ cán bộ, công chức, bảo đảm hiệu quả, tiết kiệm, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.
Đến nay, 100% đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã được trang bị đầy đủ trang thiết bị thiết yếu. Đặc biệt, việc đầu tư hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu, hệ thống phần mềm quản lý, chữ ký số, định danh điện tử được thực hiện đồng bộ từ cấp tỉnh đến cấp xã, giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tăng tính minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng vững chắc cho vận hành chính quyền địa phương 2 cấp
Bước sang năm 2026, giai đoạn khởi động chính quyền địa phương 2 cấp đã qua, những khó khăn ban đầu đã được nhận diện và mô hình mới bắt đầu được nhìn nhận bằng khả năng vận hành trong đời sống hàng ngày thể hiện qua chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Trọng tâm lớn nhất trong năm nay là hoàn thiện thể chế để tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho vận hành. Chính phủ đặt mục tiêu cơ bản hoàn chỉnh hệ thống quy định về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, tiêu chuẩn cán bộ và cơ chế phân quyền. Khi quyền hạn được trao rõ ràng, trách nhiệm cũng phải được xác lập tương xứng, tránh tình trạng lúng túng hoặc đùn đẩy trách nhiệm ở cấp cơ sở.
Cùng với thể chế, bài toán con người tiếp tục giữ vai trò trung tâm. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình cho biết, thời gian tới sẽ đẩy mạnh việc tăng cường cán bộ từ cấp tỉnh về cấp xã, đặc biệt ở các lĩnh vực chuyên môn then chốt. Không đơn thuần là giải pháp tình thế, đây là cách để lan tỏa kinh nghiệm quản trị và chuẩn mực công vụ xuống tuyến cơ sở.
Việc xây dựng hệ thống đánh giá cán bộ dựa trên kết quả công việc và mức độ hài lòng của người dân đang trở thành yêu cầu tất yếu trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Khi cấp xã là nơi trực tiếp giải quyết các vấn đề dân sinh, mọi biểu hiện trì trệ hay né tránh trách nhiệm sẽ sớm bộc lộ qua hiệu quả công việc và phản hồi từ thực tiễn. Đồng thời, môi trường vận hành mới cũng tạo điều kiện để những cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm thể hiện năng lực, qua đó góp phần hình thành đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu quản trị và phục vụ trong giai đoạn phát triển mới.
Bên cạnh con người, cơ chế tài chính là điều kiện không thể thiếu để chính quyền địa phương 2 cấp phát huy hiệu quả. Năm 2026 được kỳ vọng sẽ mở ra những điều chỉnh quan trọng trong phân bổ nguồn lực, tăng tính chủ động cho địa phương trong phát triển kinh tế - xã hội. Khi cấp xã được trao thêm quyền, việc bảo đảm nguồn lực đi kèm không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là thước đo thực chất của cải cách.
Ở tầm chiến lược, Bộ Chính trị và Ban Bí thư đã xác định rõ yêu cầu tăng cường toàn diện cho cấp xã, thúc đẩy chuyển mạnh từ quản lý sang quản trị và kiến tạo phát triển. Đây là định hướng dài hạn, đặt chính quyền địa phương 2 cấp vào vai trò chủ thể phát triển.
Thái An
