Bên bàn bếp trong căn nhà ở vùng quê Hồ Bắc, bà Qian Zhifang (65 tuổi) ngồi lặng lẽ lướt điện thoại. Sau khi kiểm tra huyết áp bằng đồng hồ thông minh được con gái tặng, bà Qian nhận được thông báo chỉ số hiện ở mức khá cao. Thay vì phải lặn lội hàng giờ đồng hồ tới bệnh viện tuyến trên tại thành phố Vũ Hán, bà Qian mở ứng dụng và đặt câu hỏi. Phản hồi từ vị “bác sĩ ảo” do AI đóng vai xuất hiện gần như tức thì. Bà chia sẻ: “Ứng dụng nhắc tôi nên ăn nhạt lại và khuyên tôi khi nào thì cần đi gặp bác sĩ thật. Tôi thấy như có một bác sĩ gia đình luôn túc trực ở nhà tôi”.
Bà Qian là một trong số nhiều người hưởng ứng trào lưu khám chữa bệnh trực tuyến đang nở rộ. Những công cụ vốn nằm trong các dự án thử nghiệm nay đã phát triển thành hệ thống vừa định hướng người bệnh trong sinh hoạt hàng ngày, vừa hỗ trợ bác sĩ trong điều trị chuyên môn.
Trọng tâm của sự chuyển đổi này là công cụ AQ - được đơn vị y tế số Ant Health ra mắt vào giữa năm 2025. Nền tảng này đã phát triển nhanh chóng, đặc biệt tại các thành phố nhỏ và vùng nông thôn, nơi người dân vẫn khó tiếp cận với các bác sĩ chuyên khoa. Theo báo cáo từ công ty, tổng số ca tư vấn mỗi ngày vượt mốc 10 triệu và lượng người dùng hoạt động hàng tháng thậm chí cao gấp 3 lần con số này. Sức hút mãnh liệt của AQ đã phản ánh một thách thức mang tính hệ thống mà ngành y tế Trung Quốc phải đối mặt từ lâu. Dù sở hữu những bệnh viện hàng đầu thế giới tại các siêu đô thị như Bắc Kinh hay Thượng Hải, bệnh nhân ở các thị trấn nhỏ và vùng nông thôn thường phải lặn lội đường xa mới có thể tiếp cận được dịch vụ chuyên khoa tốt. Hệ quả là nhiều người đổ xô về các bệnh viện lớn ở thành phố chỉ để thăm khám những bệnh hoàn toàn có thể được xử lý ngay tại địa phương. AQ đặt mục tiêu giải tỏa áp lực này bằng cách kết hợp giữa những chỉ dẫn sức khỏe từ AI và sự tư vấn của các bác sĩ thật.
Giám đốc Truyền thông của Ant Health Shen Yunfang cho biết: “Người dân cần được chỉ dẫn trước khi gặp bác sĩ và hỗ trợ sau khi xuất viện. Mục tiêu của chúng tôi là giúp người dùng hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình sớm hơn, đồng thời đảm bảo họ vẫn sẽ tìm đến các cơ sở y tế chuyên nghiệp khi cần thiết”. Nền tảng này được xây dựng trên một hệ thống dữ liệu y khoa khổng lồ cùng mạng lưới đối tác sâu rộng. Phía Ant Health cho hay, toàn bộ hướng dẫn điều trị của bác sĩ ảo đều được đúc kết từ những sách y khoa uy tín và các công trình nghiên cứu đã qua kiểm chứng. Đặc biệt, hệ thống còn có sự góp sức và đồng hành của hơn 5.000 bệnh viện cùng 300.000 thầy thuốc. Dù sở hữu những con số ấn tượng, công ty vẫn nhấn mạnh rằng nền tảng được thiết kế nhằm hỗ trợ chứ không phải để thay thế đội ngũ bác sĩ ở đời thực. Một trong những điểm độc đáo nhất của ứng dụng chính là thư viện bác sĩ ảo được phát triển từ kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn của hơn 1.000 bác sĩ thật. Người bệnh có thể hỏi các bác sĩ ảo này những vấn đề thường gặp, còn các ca bệnh phức tạp sẽ được kết nối trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
Ant Health đang phát triển thêm các tính năng như quản lý bệnh mãn tính. Trước đó, hồi tháng 2, đơn vị này đã ra mắt giao diện dành riêng cho người lớn tuổi với tính năng hỗ trợ tiếng địa phương giúp họ dễ dàng thao tác. Bà Shen nhận định, các trợ lý ảo giúp giảm tải khối lượng công việc để các bác sĩ dồn toàn lực vào những ca bệnh khó, đồng thời mở ra cơ hội cho bệnh nhân vùng sâu, vùng xa được tư vấn bởi những chuyên gia mà bình thường họ khó gặp mặt. Không chỉ dừng lại ở các ứng dụng thương mại, giới nghiên cứu vẫn đang miệt mài khai phá những tiềm năng mới, hứa hẹn đưa AI tiến xa hơn nữa trong lĩnh vực y tế. Tại Đại học Thanh Hoa, các nhà khoa học đã xây dựng mô hình thử nghiệm mang tên “Bệnh viện ảo”. Tại đây, các “bác sĩ AI” được huấn luyện chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân giả lập trong một môi trường kỹ thuật số hoàn toàn. Hệ thống này cho phép nhiều AI phối hợp với nhau, mô phỏng quy trình làm việc của bệnh viện thực tế.
Ông Liu Yang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghiệp AI của trường, đồng thời là nhà khoa học dẫn dắt dự án cho hay: “Chúng tôi để AI học y giống như cách một bác sĩ trẻ mới vào nghề: va vấp thực tế qua nhiều ca bệnh, đưa ra quyết định và rút kinh nghiệm từ những sai sót”. Ông Liu tin rằng trong thế giới ảo, AI có thể tích lũy kinh nghiệm với quy mô và tốc độ mà thế giới thực không bao giờ theo kịp. Dự án này mở ra viễn cảnh về một tương lai tự động hóa vượt trội hơn, nơi các dịch vụ chăm sóc y tế có thể vượt xa giới hạn về số lượng nhân sự. Song việc các công cụ y tế tích hợp AI bùng nổ mạnh mẽ cũng làm dấy lên những tranh luận về độ chính xác, trách nhiệm pháp lý và vai trò của người thầy thuốc.
Dẫu các nền tảng luôn khẳng định AI sinh ra để hỗ trợ chứ không phải thay thế con người, nhưng giới chuyên gia cảnh báo việc quá phụ thuộc vào các hệ thống tự động có thể dẫn đến những rủi ro mới, nhất là với những ca bệnh phức tạp hoặc có triệu chứng mơ hồ. Bên cạnh đó, vấn đề khả năng tiếp cận cũng là một trở ngại lớn. Dù công nghệ có thể mang dịch vụ y tế đến vùng sâu, vùng xa, nhưng chúng lại trở nên xa vời với người cao tuổi hoặc những người còn mù mờ về điện thoại thông minh. Thách thức khác nằm ở vấn đề quản trị dữ liệu. Dù các công ty công nghệ cam kết bảo mật thông tin, nhiều bệnh viện vẫn không muốn chia sẻ dữ liệu nội bộ vì sợ mất kiểm soát hoặc rò rỉ thông tin nhạy cảm.
Trước những lo ngại đó, đại diện Ant Health Shen Yunfang khẳng định, hầu hết các nền tảng hiện nay đều vận hành theo quy trình thông tin bệnh nhân được mã hóa và lưu trữ trong môi trường bảo mật tuyệt đối. Đáng chú ý, dữ liệu phục vụ các dịch vụ y tế sẽ không được dùng để huấn luyện ngược lại cho các mô hình nền tảng. Những cam kết bảo mật này luôn được quy định rõ ràng trong các văn bản thỏa thuận pháp lý với các đơn vị đối tác.
Theo vị Giám đốc Truyền thông này, công ty không dùng dữ liệu của bệnh viện để đào tạo mô hình nền tảng. Điều này được ghi rõ trong hợp đồng cùng các quy định chặt chẽ về quyền truy cập. Vì y học ứng dụng AI vẫn đang trong giai đoạn phát triển, các chuyên gia cho rằng các thuật toán phải xử lý thêm nhiều bệnh lý khác nhau và loại bỏ rào cản số mà người dùng còn gặp phải. Việc bảo đảm độ chính xác và giữ vững niềm tin của công chúng vẫn là bài toán lớn.
Với những bệnh nhân như bà Qian ở Hồ Bắc, công nghệ đã thực sự thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe hàng ngày. Giờ đây, bà đều đặn kiểm tra huyết áp và hỏi ý kiến ứng dụng mỗi khi có thắc mắc. Khi cần thiết, bà có thể kết nối trực tiếp với bác sĩ trực tuyến. Bà tâm sự: “Nhờ có nó, tôi không còn cảm thấy cô độc trên hành trình chống chọi với bệnh tật”.
TRỊNH HẰNG (theo Asia News Network)
