Trong suốt một thời gian dài, bán lẻ gần như chỉ được nhìn nhận như “điểm cuối” của nền kinh tế, nơi hàng hóa được tiêu thụ sau khi đã hoàn tất các khâu sản xuất và XK. Nó vận hành âm thầm, ít được nhắc đến trong các chiến lược phát triển và càng hiếm khi được coi là một trụ cột. Trong các báo cáo kinh tế, bán lẻ thường chỉ xuất hiện như một chỉ số phản ánh sức mua chứ không phải là biến số quyết định tăng trưởng.
Bối cảnh kinh tế toàn cầu những năm gần đây đã làm lộ rõ giới hạn của mô hình tăng trưởng phụ thuộc vào XK. Đơn hàng giảm, chi phí logistics tăng, thị trường co hẹp, tất cả buộc nền kinh tế phải tìm kiếm một điểm tựa mới. Câu trả lời không nằm ở các nhà máy, cũng không nằm ở những đơn hàng từ thị trường quốc tế mà nằm ở chính thị trường nội địa, nơi tiêu dùng của gần 100 triệu dân trở thành nguồn lực tại chỗ lớn nhất. Và ở trung tâm của dòng chảy đó chính là ngành bán lẻ.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong tháng 3 ước đạt 638.600 tỷ đồng, tăng tới 12,1% so với cùng kỳ năm 2025. Dù một số nhóm hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, may mặc và đồ dùng gia đình giảm nhẹ sau cao điểm Tết Nguyên đán, các nhóm hàng hóa và dịch vụ khác vẫn ghi nhận mức tăng 0,78 - 3,31%.
Tính chung quý I, tổng mức bán lẻ đạt khoảng 1,903 triệu tỷ đồng, tăng 10,9% so với cùng kỳ năm trước - mức tăng cao nhất trong 3 năm trở lại đây. Ngay cả khi loại trừ yếu tố giá, mức tăng trưởng thực vẫn đạt khoảng 7%, cho thấy sức cầu nội địa không chỉ tăng về danh nghĩa mà còn có nền tảng thực chất.
Đáng chú ý, cơ cấu tiêu dùng đang có sự chuyển dịch tích cực. Bán lẻ hàng hóa vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 76%, đạt hơn 1,452 triệu tỷ đồng, tăng 10,9%. Trong đó, nhóm may mặc tăng 9,9%; lương thực - thực phẩm tăng 9,8%; đồ dùng và trang thiết bị gia đình tăng 8,2%. Lĩnh vực dịch vụ, lưu trú và ăn uống đạt 234.700 tỷ đồng, tăng 13,3%; du lịch lữ hành tăng hơn 12%, đạt 22.900 tỷ đồng.
Những con số trên cho thấy, tiêu dùng nội địa đang phục hồi đồng đều, không chỉ ở hàng hóa thiết yếu mà còn lan sang dịch vụ và trải nghiệm. Xa hơn, các dự báo cho thấy quy mô thị trường bán lẻ có thể đạt tới 450 tỷ USD (11.841 tỷ đồng) vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất khu vực. Điều đó đồng nghĩa với việc bán lẻ không chỉ là một ngành kinh tế mà đang trở thành một động lực chiến lược.
Từ “hậu cần tiêu dùng”, bán lẻ đang được định nghĩa lại như một trục tăng trưởng nội địa. Và trong sự chuyển dịch đó, tiêu dùng không còn là phần hưởng lợi sau tăng trưởng mà trực tiếp tạo ra tăng trưởng. Ở góc nhìn vĩ mô, ông Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia cho rằng, tiêu dùng nội địa đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh xuất khẩu đối mặt với nhiều bất định. Theo ông, nếu khai thác hiệu quả thị trường trong nước, đây sẽ là “bệ đỡ” giúp duy trì tăng trưởng ổn định trong dài hạn.
Một điểm sáng đáng chú ý trong quý I là sự bứt phá mạnh mẽ của ngành du lịch. Việt Nam đón 6,76 triệu lượt khách quốc tế, tăng 12,4% so với cùng kỳ - mức cao nhất trong lịch sử các quý I. Ngược lại, lượng khách Việt Nam đi nước ngoài giảm mạnh, chỉ còn khoảng 1,2 triệu lượt, giảm 55%. Sự dịch chuyển này giúp giữ lại dòng chi tiêu trong nước, góp phần thúc đẩy tiêu dùng nội địa. Các địa phương như Khánh Hòa, An Giang hay Quảng Ninh ghi nhận mức tăng trưởng du lịch lữ hành ấn tượng, lần lượt là 30,7%, 25,8% và 24,2%.
Bên cạnh đó, ngành vận tải và viễn thông cũng tăng trưởng tích cực. Vận tải hành khách đạt gần 1,65 tỷ lượt, tăng 18,3%; vận tải hàng hóa đạt hơn 810 triệu tấn, tăng 14,5%. Doanh thu viễn thông đạt 102.800 tỷ đồng, tăng 6,3%.
Tất cả tạo nên một hệ sinh thái tiêu dùng sôi động, nơi thương mại, du lịch, vận tải và công nghệ cùng hỗ trợ lẫn nhau, khuếch đại sức cầu trong nước.
Dù bức tranh tổng thể khá tích cực, nhiều chuyên gia cho rằng, sức mua hiện vẫn chưa hoàn toàn vững chắc. Theo chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh, sức mua trong nước dù tăng nhưng chưa thực sự bền vững do thu nhập và tâm lý tiêu dùng còn chịu tác động từ biến động kinh tế. Họ ưu tiên các mặt hàng thiết yếu và có xu hướng cắt giảm chi tiêu. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi chiến lược, không thể tiếp tục tăng trưởng bằng cách mở rộng quy mô đơn thuần mà phải tập trung vào hiệu quả và giá trị thực.
Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê dịch vụ và giá (Bộ Tài chính) nhận định, với tốc độ tăng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý I là 10,9%, cộng hưởng cùng hiệu ứng lan tỏa từ đầu tư công, khách du lịch, thu nhập người lao động tăng và lạm phát được kiểm soát… thị trường nội địa với quy mô hơn 103 triệu dân sẽ góp phần tăng trưởng kinh tế trong quý II và cả năm.
“Tiêu dùng nội địa trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh xuất khẩu đối mặt với nhiều bất định. Nếu khai thác hiệu quả thị trường trong nước, đây sẽ là “bệ đỡ” giúp duy trì tăng trưởng ổn định trong dài hạn”, TS Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia.
Thành Công
