Từ văn phòng máy lạnh đến xưởng sản xuất, từ quán cà phê đầu ngõ đến mạng xã hội, đâu đâu người ta cũng bàn tán về con số thưởng tết năm nay.
Có nơi công bố mức thưởng cao khiến người lao động hân hoan, phấn khởi nhưng cũng có nơi mức thưởng “khiêm tốn”, thậm chí không có, khiến không ít người chạnh lòng. Thưởng tết vì thế mang theo đủ đầy cả vui lẫn buồn, phản ánh nhiều câu chuyện phía sau đời sống lao động hiện đại.
Với người lao động, thưởng tết không chỉ là một khoản tiền. Đó còn là sự ghi nhận cho cả năm làm việc vất vả, là thành quả cho những giờ tăng ca, những ngày chạy deadline, những lúc gồng mình vượt qua khó khăn. Thưởng tết giúp họ trang trải chi tiêu dịp cuối năm, mua sắm tết, biếu cha mẹ, lo cho con cái và quan trọng hơn là có cảm giác “được đền đáp”. Bởi vậy, khi doanh nghiệp công bố mức thưởng cao, không khí làm việc thường trở nên nhẹ nhàng, tiếng cười nhiều hơn, niềm tin vào công ty cũng được củng cố. Người lao động cảm thấy mình được trân trọng và có thêm động lực để gắn bó lâu dài.
Ngược lại, niềm vui ấy không phải ai cũng có. Không ít doanh nghiệp vì khó khăn tài chính, đơn hàng giảm, chi phí tăng cao nên mức thưởng tết thấp hơn kỳ vọng. Có nơi chỉ thưởng tượng trưng, có nơi cắt hẳn thưởng. Khi ấy, cảm xúc buồn bã, thất vọng là điều dễ hiểu.
Tuy nhiên, nhìn từ phía doanh nghiệp, thưởng tết cũng là bài toán không hề đơn giản. Doanh nghiệp không chỉ phải cân đối doanh thu, lợi nhuận mà còn phải đảm bảo dòng tiền, duy trì hoạt động trong năm mới. Không phải công ty nào cũng có điều kiện thưởng cao, dù rất muốn. Có những năm thị trường biến động, doanh nghiệp phải cắt giảm nhiều chi phí để tồn tại. Trong bối cảnh ấy, giữ được việc làm ổn định cho người lao động đã là nỗ lực lớn. Vì vậy, nếu chỉ nhìn thưởng tết bằng con số tuyệt đối mà không hiểu bối cảnh, đôi khi sẽ dẫn đến những đánh giá thiếu công bằng.
Vấn đề đặt ra là làm sao để thưởng tết được xem là công bằng hoặc ít nhất là hợp lý và thuyết phục. Trước hết, sự minh bạch là yếu tố quan trọng. Doanh nghiệp cần công khai rõ ràng nguyên tắc thưởng: Thưởng dựa trên kết quả kinh doanh chung, hiệu quả làm việc của từng cá nhân hay thâm niên công tác. Khi người lao động hiểu được vì sao mình nhận mức thưởng đó, dù cao hay thấp, họ cũng dễ chấp nhận hơn. Minh bạch giúp giảm bớt suy đoán, so bì và những cảm xúc tiêu cực không đáng có.
Thứ hai, công bằng không nhất thiết là “ai cũng như ai”. Công bằng là tương xứng với đóng góp. Những cá nhân làm việc hiệu quả, có nhiều sáng kiến, cống hiến nổi bật xứng đáng được ghi nhận nhiều hơn. Ngược lại, nếu thưởng được chia đều một cách máy móc, người làm tốt dễ cảm thấy nỗ lực của mình không được trân trọng. Vì vậy, cơ chế đánh giá công việc rõ ràng, khách quan sẽ giúp việc thưởng tết trở nên thuyết phục và tạo động lực phấn đấu.
Thứ ba, ngoài tiền thưởng, doanh nghiệp có thể quan tâm đến các hình thức động viên khác. Đó có thể là lời cảm ơn chân thành từ lãnh đạo, một buổi gặp mặt cuối năm ấm cúng, những chính sách phúc lợi dài hạn hay cơ hội phát triển nghề nghiệp trong năm tới. Đôi khi, cảm giác được quan tâm và lắng nghe còn có giá trị tinh thần lớn hơn cả một khoản tiền.
Cuối cùng, với người lao động, cũng cần có cái nhìn chia sẻ và thực tế hơn về thưởng tết. Thưởng tết không phải là nghĩa vụ bắt buộc mà là sự ghi nhận tùy theo khả năng của doanh nghiệp. Việc nâng cao năng lực bản thân, làm việc hiệu quả và lựa chọn môi trường phù hợp mới là yếu tố quyết định sự ổn định lâu dài.
“Vui buồn thưởng tết” là câu chuyện lặp lại mỗi năm nhưng nếu cả doanh nghiệp và người lao động cùng đặt mình vào vị trí của nhau, cùng hướng đến sự minh bạch và tôn trọng thì khoảng cách giữa vui và buồn ấy sẽ được thu hẹp. Khi đó, thưởng tết không chỉ là con số mà trở thành sợi dây gắn kết, giúp cả hai cùng bước sang năm mới với niềm tin và hy vọng.
Hà Huy Linh
