Nhiều gam màu trầm đối với ngành gạo
Năm 2025 khép lại với nhiều gam màu trầm đối với ngành gạo Việt Nam khi kim ngạch XK ghi nhận mức sụt giảm mạnh hiếm thấy trong nhiều năm. Không chỉ riêng lúa gạo Việt mà thị trường lúa gạo toàn cầu đã trải qua giai đoạn nhiều thách thức. Nguồn cung dồi dào, nhu cầu suy yếu cùng các chính sách bảo hộ và điều tiết nhập khẩu của những thị trường lớn như Philippines, Indonesia, Ấn Độ đã kéo giá gạo xuống mức thấp nhất trong nhiều năm.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), sản lượng gạo niên vụ 2025 - 2026 đạt 556,4 triệu tấn, tăng 1,2% so với vụ trước, tiêu thụ toàn cầu đạt 550,8 triệu tấn, trong khi tồn kho cuối vụ lên tới 215,6 triệu tấn, phản ánh rõ trạng thái dư cung. Chưa hết, chỉ số giá gạo toàn cầu do FAO công bố liên tục giảm trong năm 2025.
Giá gạo Việt Nam giảm mạnh, chịu tác động từ tâm lý thị trường khi Philippines tạm dừng nhập khẩu, giá gạo 5% tấm bình quân chỉ còn 372,1 USD/tấn, giảm 32% so với cùng kỳ. Tính chung trong tháng 12/2025, Việt Nam XK khoảng 340.000 tấn gạo, đạt kim ngạch 189 triệu USD, tương ứng giá bình quân khoảng 555 USD/tấn. Mức giá này cho thấy gạo Việt Nam vẫn đứng trong nhóm trung bình cao trên thị trường quốc tế, song xu hướng chung là giảm nhẹ về cuối tháng khi nguồn cung toàn cầu gia tăng.
Dù vậy, theo Bộ Công Thương, Việt Nam vẫn duy trì được sản lượng XK. Năm 2025, sản lượng gạo XK ước đạt khoảng 7,9 - 8,3 triệu tấn, giữ vững vị trí quốc gia XK gạo lớn thứ 2 thế giới.
Philippines tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm 42,6% kim ngạch, dù giá trị XK giảm do chính sách điều tiết. Ngược lại, một số thị trường như Ghana và Bờ Biển Ngà ghi nhận mức tăng trưởng mạnh, cho thấy dư địa đa dạng hóa thị trường vẫn còn.
Năm 2026 mang lại cả cơ hội lẫn thách thức cho xuất khẩu gạo.
Dự báo chưa có nhiều đột biến tích cực về giá
Bước sang năm 2026, triển vọng thị trường gạo được dự báo chưa có nhiều đột biến tích cực về giá. 2 thị trường nhập khẩu lớn là Philippines và Indonesia có xu hướng giảm nhu cầu nhập khẩu, trong khi nguồn cung toàn cầu tiếp tục dồi dào. Thời tiết khắc nghiệt cuối năm 2025 có thể gây biến động mùa vụ theo khu vực, song nhìn chung chưa đủ để đảo chiều xu hướng cung - cầu. Trong bối cảnh đó, thị trường gạo năm 2026 nhiều khả năng vẫn trầm lắng, giá chịu sức ép giảm, đòi hỏi doanh nghiệp gạo Việt Nam tập trung hơn vào chất lượng, thương hiệu và khả năng thích ứng chính sách để giữ vững vị thế.
Cùng với đó, bối cảnh các thị trường truyền thống thu hẹp, nhiều doanh nghiệp Việt Nam buộc phải tìm hướng đi mới. Chuyển dịch sang phân khúc cao cấp được xem là chiến lược mang tính sống còn. EU, Nhật Bản, Mỹ và Trung Quốc đang trở thành những điểm đến trọng tâm cho gạo chất lượng cao, gạo đặc sản và các sản phẩm chế biến sâu.
Việc giống gạo ST25 tiếp tục được vinh danh “ngon nhất thế giới” mở ra dư địa lớn cho phân khúc cao cấp, trong khi gạo Japonica được đẩy mạnh vào thị trường Nhật Bản. Song song, các sản phẩm như bún, phở khô hay cơm đóng hộp cũng được tăng tốc XK nhờ giá trị gia tăng cao.
Lợi thế mà theo các chuyên gia, gạo Việt cần khai thác đó là biết tận dụng ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) chỉ ra hạn chế của các thương nhân kinh doanh XK gạo của Việt Nam chưa tận dụng được ưu đãi từ các FTA mang lại, như chưa chú trọng tới các thị trường lớn giá trị cao, chưa tập trung phát triển thương hiệu gạo riêng tại thị trường các FTA.
Để giải quyết vấn đề này, ông Khanh đề xuất một số giải pháp, như xây dựng kế hoạch, chiến lược tận dụng các FTA hiệu quả; phân công chi tiết và đôn đốc việc phối hợp giữa các cơ quan, doanh nghiệp; xây dựng chiến lược và thúc đẩy việc xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam; tăng cường kết nối, cùng tiến cùng lùi với sự điều phối của cơ quan nhà nước, các Hiệp hội. Bên cạnh đó, các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài cũng đề nghị thương nhân chú trọng vào đảm bảo chất lượng đối với gạo XK, kiểm dịch, mẫu mã, bao bì, tìm hiểu thông tin cụ thể về doanh nghiệp nhập khẩu, tập quán thanh toán để đảm bảo mang lại hiệu quả XK gạo tốt hơn.
Nhìn tổng thể, năm 2026 mang lại cả cơ hội lẫn thách thức cho XK gạo Việt Nam. Khi thị trường không còn “dễ ăn”, con đường phía trước đòi hỏi ngành gạo phải chuyển từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị và tính bền vững, mới mong giữ vững vị thế trong bối cảnh dư cung toàn cầu và cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Thanh Nhung
