Mùa tốt nghiệp ở Trung Quốc vốn từ lâu được xem là khoảng thời gian đan xen giữa những lời chia tay đầy cảm xúc và niềm vui của các gia đình khi sinh viên bước từ giảng đường vào đời. Nhưng hiện nay nó cũng gắn liền với tâm trạng lo lắng về dự định tương lai.
Mỗi năm, hàng triệu sinh viên tốt nghiệp và gia nhập thị trường lao động vốn đã bão hòa của Trung Quốc. Với khóa sinh viên năm nay, tình hình được cho là gặp nhiều thách thức khi họ phải chen chân vào một thị trường việc làm ngày càng chật chội, nơi số lượng ứng viên vượt số vị trí tuyển dụng. Jasmine (22 tuổi) tốt nghiệp ngành kế toán tại Thượng Hải, là một trong 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học của Trung Quốc trong năm nay, tăng thêm 480.000 người so với năm 2025. Cô từng kỳ vọng sẽ tìm được việc ngay sau khi ra trường, nhưng trong một tháng qua đã gửi khoảng 150 hồ sơ xin việc mà vẫn chưa có kết quả. "Còn khó hơn tôi tưởng tượng rất nhiều. Thiếu vị trí tuyển dụng là một vấn đề, nhưng cạnh tranh cũng cực kỳ khốc liệt, đặc biệt với những công việc được nghỉ cuối tuần và có đầy đủ bảo hiểm xã hội", Jasmine nói.
Tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm thanh niên từ 16 đến 24 tuổi tại Trung Quốc hiện là 15,6%, tương đương mức 16,2% của Anh và 15,1% của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, thị trường lao động Trung Quốc đặc biệt thách thức đối với sinh viên mới ra trường trong bối cảnh nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới đang trải qua những thay đổi. Ngày càng nhiều cử nhân các ngành khoa học xã hội, nghệ thuật và ngôn ngữ nhận ra rằng thị trường hầu như không còn nhu cầu đối với kỹ năng của họ. Trong khi đó, các trường đại học Trung Quốc đang nhanh chóng cải tổ chương trình đào tạo để đáp ứng tham vọng đưa đất nước trở thành cường quốc trong hàng loạt ngành công nghệ cao, đồng thời cắt giảm hàng loạt ngành học bị coi là lỗi thời.
Kể từ năm 2022, Trung Quốc đều có hơn 10 triệu sinh viên tốt nghiệp mỗi năm và con số này vẫn tiếp tục tăng. Quy mô khổng lồ của lực lượng lao động mới khiến vấn đề càng trở nên thách thức.
Thời gian qua, Trung Quốc chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất và sản xuất, tập trung vào các ngành giá trị cao như xe điện, pin, chất bán dẫn và robot. Khi nền kinh tế thay đổi, khoảng cách giữa kỹ năng mà sinh viên tốt nghiệp cung cấp và kỹ năng thị trường lao động cần đã xuất hiện. Vấn đề gần đây càng thách thức hơn bởi tác động mang tính chuyển đổi của AI. Các công việc ở cấp độ đầu vào thường dễ bị tự động hóa hoặc thay thế nhất, khiến lao động trẻ trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương. Ngay cả sinh viên tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin cũng chứng kiến nhiều nhiệm vụ cơ bản bị AI thay thế.
Ông Charles Jeffery Sun - nhà sáng lập công ty tư vấn China Education International cho biết, việc chuyển hướng sang các ngành học liên quan đến AI và công nghệ là xu hướng toàn cầu, nhưng tốc độ diễn ra tại Trung Quốc đang rất nhanh chóng. Để bắt kịp xu hướng mới, các trường đại học Trung Quốc đã cắt bỏ 12.200 chương trình đào tạo đại học, chủ yếu thuộc khối nghệ thuật và nhân văn, trong giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời mở mới 10.200 chương trình trong các lĩnh vực mới nổi. Thị trường việc làm còn chịu thêm áp lực từ nền kinh tế tăng trưởng chậm lại trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với các mức thuế quan toàn cầu ngày càng gay gắt và dân số có xu hướng già hóa.
Các cuộc khảo sát không chính thức do chính sinh viên mới tốt nghiệp thực hiện trên Xiaohongshu cho thấy nhiều người trẻ tuổi vẫn chưa thể kiếm được việc làm sau khi thất nghiệp. Sinh viên mới ra trường thường phải lựa chọn giữa khu vực tư nhân với cường độ làm việc cao, ngày làm 12 giờ và thường xuyên làm vào cuối tuần, hoặc những công việc trong khu vực nhà nước có mức lương thấp hơn nhưng ổn định hơn. Fan (22 tuổi) tốt nghiệp ngành nhân văn tại Đại học Tứ Xuyên tháng trước cho biết, rất ít công việc hiện nay vừa có giờ làm việc ổn định vừa đảm bảo tính lâu dài. "Đối với hầu hết chúng tôi, việc tìm việc hay đi làm đều rất áp lực. Nếu làm trong các công ty lớn, bạn luôn lo sợ bị sa thải trong tương lai và áp lực công việc quá lớn. Nếu làm công việc ổn định hơn trong khu vực nhà nước, bạn lại lo thu nhập không bằng người khác", Fan nói. Trong lúc đó, ngày càng nhiều người có bằng đại học phải chuyển sang các công việc linh hoạt như giao hàng trong nền kinh tế việc làm tự do, lĩnh vực hiện sử dụng hơn 200 triệu lao động tại Trung Quốc.
Giới chuyên gia cảnh báo, nền kinh tế việc làm tự do giúp tạo ra cơ hội kiếm thu nhập, nhưng cũng có thể dẫn đến sự mai một kỹ năng trong dài hạn, thu nhập tăng chậm hơn và hạn chế cơ hội thăng tiến nghề nghiệp. Tình trạng thất nghiệp của sinh viên tốt nghiệp dường như đang là mối quan tâm hàng đầu của chính quyền Trung Quốc. Bắc Kinh đã triển khai nhiều sáng kiến khuyến khích tuyển dụng, trong đó có chiến dịch toàn quốc kéo dài 6 tháng được phát động tháng trước.
Hồi tháng 3, giới chức cũng phát tín hiệu sẽ tận dụng AI để tạo thêm 12 triệu việc làm tại khu vực đô thị trong năm 2026, đồng thời triển khai các chương trình đào tạo và thực tập quy mô lớn trong những ngành tăng trưởng cao.
Ông Sun cho rằng, phản ứng chính sách của Bắc Kinh là "hợp lý và chủ động", nhưng những vấn đề mang tính cơ cấu sẽ cần thời gian để giải quyết. "Tôi tin rằng xu hướng thất nghiệp của sinh viên tốt nghiệp sẽ còn xấu đi trong ngắn hạn, nhưng có thể ổn định hơn trong trung hạn khi các điều chỉnh cơ cấu bắt đầu phát huy hiệu quả", ông nói.
ĐỨC HOÀNG (theo Guardian)
