Khi chuyên gia tư vấn kinh doanh Sun Shengqiang, 31 tuổi, quyết định ở lại Trung Quốc để học thạc sĩ quản trị kinh doanh năm 2025, anh không chỉ muốn tiết kiệm chi phí mà còn tìm kiếm sự an toàn và hiệu quả. Theo kinh nghiệm và tìm hiểu của mình, vấn đề về phân biệt chủng tộc phần nào đã có tác động tới quyết định của anh. Sun cũng cho rằng, học tập tại Trung Quốc sẽ hữu ích hơn khi có kế hoạch phát triển sự nghiệp trong nước.
Ngày càng nhiều người trẻ Trung Quốc đưa ra lựa chọn giống Sun, ở lại trong nước để học tập, đánh dấu sự thay đổi so với các thế hệ trước, vốn coi việc du học là biểu tượng của thành công và địa vị.
Các số liệu công bố ngày 11/4, lần đầu tiên kể từ đại dịch Covid-19, cho thấy số sinh viên Trung Quốc du học ở nước ngoài là 570.600 người trong năm 2025. Con số này thấp hơn 9% so với mức trung bình 629.500 người trong giai đoạn 2016 - 2019.
Giáo sư Xiong Bingqi, Giám đốc viện nghiên cứu Giáo dục thế kỷ 21 tại Bắc Kinh nói, môi trường quốc tế thiếu sự ổn định, chi phí học tập ở nước ngoài cao và chất lượng ngày càng cải thiện của các trường đại học Trung Quốc đã khiến việc học trong nước hấp dẫn hơn.
Ông cho biết, số sinh viên Trung Quốc du học vẫn “ở mức tương đối cao, trên 500.000 người” nếu so với các quốc gia khác, dù đã giảm so với mức đỉnh.
Giáo sư Xiong nhấn mạnh rằng “cụ thể, sự quan tâm tới Mỹ đã giảm đáng kể do lo ngại về thị thực và các yếu tố khác”, đồng thời cho rằng sự sụt giảm hứng thú với Mỹ là “động lực chính khiến số sinh viên Trung Quốc ra nước ngoài giảm xuống”.
Truyền thông Mỹ cho biết, số sinh viên Trung Quốc tại nước này đã giảm từ mức đỉnh 377.000 người trong năm học 2018 - 2019 xuống khoảng 270.000 người trong năm học 2023 - 2024. Dù vậy, Mỹ vẫn là lựa chọn hàng đầu đối với sinh viên Trung Quốc đi du học, ông nói thêm.
Sự sụt giảm số lượng sinh viên Trung Quốc ra nước ngoài còn xuất phát từ chi phí ngày càng tăng do lạm phát toàn cầu. Một báo cáo hồi tháng 3 của New Oriental Group, nhà cung cấp dịch vụ giáo dục tư nhân lớn nhất Trung Quốc cho biết ngân sách hàng năm mà các gia đình Trung Quốc chuẩn bị cho việc du học đã lên mức kỷ lục - khoảng 600.000 nhân dân tệ, tăng so với mức 507.000 nhân dân tệ năm 2023, chủ yếu do chi phí sinh hoạt ở nước ngoài tăng cao.
Mỹ và Trung Quốc hiện cạnh tranh chiến lược trên nhiều lĩnh vực như công nghệ, thương mại, sức mạnh quân sự và ảnh hưởng toàn cầu. Điều này dẫn tới sự giám sát chặt chẽ hơn đối với sinh viên Trung Quốc xin thị thực vào Mỹ, đặc biệt là những người dự định học các ngành STEM, khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.
Giáo sư Xiong cho hay sự bất định trong việc xin thị thực cho các ngành STEM tại các trường đại học Mỹ đã khiến nhiều sinh viên Trung Quốc từ bỏ ý định tới Mỹ. Do sự bất định này, “sinh viên Trung Quốc đang chuyển hướng sang Nhật Bản, Singapore và Hong Kong”.
Mặt khác, các doanh nghiệp nhà nước hàng đầu và chính phủ Trung Quốc từ lâu cũng thường tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học hàng đầu trong nước thay vì du học sinh.
Doanh nhân Guo Yimeng, ngoài 40 tuổi, cho biết ông đang cân nhắc cho con gái học đại học tại Anh hoặc Singapore vì muốn cho con “cơ hội nổi bật hơn trong cạnh tranh”. “Các trường đại học Trung Quốc cạnh tranh quá khốc liệt. Việc học đại học ở nước ngoài vẫn có giá trị nhưng chỉ khi đó là trường tốt”, ông nói và cho biết thêm, các trường đại học danh tiếng ngoài Trung Quốc dễ vào hơn so với những trường hàng đầu trong nước, đặc biệt là Đại học Bắc Kinh và Đại học Thanh Hoa.
Ông Guo, sống tại thành phố Trùng Khánh phía tây nam Trung Quốc, nói thêm: “Tôi muốn con có trải nghiệm quốc tế và hy vọng có thể tận hưởng quãng đời học tập trước khi bắt đầu đi làm".
Một gia sư tư nhân họ Zhang tại Trùng Khánh, hiện chuẩn bị học sau đại học tại một trường đại học ở Đông Nam Á, cho biết chính cấu trúc chương trình học đã khiến cô quyết định du học. Zhang, khoảng ngoài 30 tuổi và từng học cử nhân quản trị kinh doanh tại Mỹ, nói: “Ngôi trường tôi chọn có sự cân bằng tốt giữa phương pháp sư phạm và môn học mà tôi muốn giảng dạy”. Mục tiêu của cô là trở thành giáo viên toán tại một trường quốc tế.
Các trường khác mà cô cân nhắc, ở Trung Quốc và Mỹ, chủ yếu cung cấp các chương trình đào tạo giáo viên tập trung nhiều hơn vào phương pháp giảng dạy, thay vì đào sâu kiến thức toán học.
Việc ra nước ngoài cũng “có khả năng giúp tôi đạt được các chứng chỉ mà Trung Quốc không thể cung cấp”, Zhang nói.
Sun, học viên MBA cho biết, chương trình hiện tại của anh “tốn chưa tới một nửa” so với chi phí phải bỏ ra nếu sang Anh, nơi anh từng định theo học. Anh cũng có thể tiếp tục làm việc nên thu nhập không bị ảnh hưởng đáng kể.
Ngoài ra, theo Sun, người chuyên về ngành dược phẩm và y tế, dự định phát triển sự nghiệp tại Trung Quốc, “việc học tại một trường đại học Trung Quốc là điều hợp lý”. “Các bạn học của tôi hầu hết là người Trung Quốc nên mạng lưới quan hệ của tôi đã mở rộng rất nhiều, bao gồm cả lãnh đạo của các công ty nổi tiếng. Một số giảng viên của tôi cũng là người trong ngành và đã mở ra cơ hội cho tôi”, Sun cho biết.
“Nếu tôi học ở nước ngoài, các bạn học chắc chắn sẽ đa dạng hơn nhưng tôi không chắc họ có mang lại nhiều giá trị cho sự nghiệp của tôi không”, anh nói.
ĐỨC HOÀNG (theo Straits Times)
